Электронный каталог

83
С 11
Сұлтанғалиева, А. Н.
    ХХ ғасыр басындағы қазақ қоғамы және қазақ прозасы: ұлттық мүдде мен ұлттық жад [Текст] / А. Н. Сұлтанғалиева // Профессор Отарәлі Бүркіттің лингвистикалық мұрасы, қазіргі қазақ филологиясының парадигмалары: Қазақстан Республикасы білім беру ісінің Құрметті қызметкері, филология ғылымдарының докторы, профессор Бүркітов Отарәлі Бүркітұлының туғанына 70 жыл толуына арналған халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары. - Орал, 2024. - 13 желтоқсан. - Б. 367-370.
ББК 83

Рубрики: Литературоведение

Кл.слова (ненормированные):
ұлттық мүдде -- ХХ ғасыр басындағы проза -- ұлттық жад -- қазақ қоғамы -- көркемдік ерекшеліктер
Аннотация: ХХ ғасырдың басы қоғамды дүр сілкіндірген маңызды оқиғалармен тарихқа енді. Бұл оқиғалар ақындар мен жазушыларды бейжай қалдырмады. Осы кезең қазақ прозасы жаңа деңгейге көтеріліп, жаңа тақырыптар мен қырларын ашқан уақыт болды. Мақаланың мақсаты — ХХ ғасырдың басындағы қазақ қоғамы мен прозасын зерттеу арқылы ұлттық мүдде мен ұлттық жадтың көркем әдебиеттегі көрінісін айқындау. Бұл кезеңге қатысты басқа да маңызды еңбектерге Ы. Дүйсенбаевтың «Сұлтанмахмұт Торайғыров» (1967), Б. Шалабаевтың «Қазақ прозасының тарихы», З. Бисенғалиевтің «ХХ ғасырдың басындағы қазақ романы» (1997), сондай-ақ «Қазақ прозасы ХХ ғасырдың басы: жаңа романға жол» (2010) еңбектері жатады. Әдебиетті оқытуда осы кезеңнің маңызды еңбектері ретінде С. Мұқановтың «Қазақ әдебиеті ХХ ғасырда» (1932), Е. Смайылованың «Қазақ әдебиеті ХХ ғасырда» (1941), Р. Нұрғалидың «Әуезов және Алаш» (1997), Ө. Әбдіманұлының «ХХ ғасырдың басындағы қазақ әдебиеті» (2002) оқу құралын атап өтуге болады. Алайда ХХ ғасырдың басындағы әдебиетті оқытуда Б. Кенжебаевтың «Қазақ әдебиеті ХХ ғасырдың басы» (1976) оқулығы ерекше орын алады.
Держатели документа:
ЗКУ

5
К 18
Қамиева, Н. Е.
    Атырау өңірінен шыққан алғашқы қазақ дәрігерлері (ХХ ғ. басы) [Текст] / Н. Е. Қамиева // Академик Евней Бөкетовтің 100 жылдығына және 12 сәуір Қазақстанда Ғылым қызметкерлер күніне арналған 82-ші Республикалық ғылыми-тәжірибелік конференциясының материалдары. - Орал, 2025. - 7-11 сәуір. - Б. 158-162.
ББК 5

Рубрики: Медицина

Кл.слова (ненормированные):
Атырау өңірі -- қазақ дәрігерлері -- ХХ ғасыр -- медициналық қызмет -- жұқпалы аурулар -- мал шаруашылығы -- көшпелі өмір -- санитарлық-гигиеналық жағдай -- қазақ қоғамы -- денсаулық сақтау
Аннотация: Мақала ХХ ғасырдың басында Атырау өңірінен шыққан алғашқы қазақ дәрігерлерінің қызметі мен қазақ қоғамындағы медицинаның дамуы мәселесін зерттейді. Кеңес өкіметі орнағанға дейін қазақ халқының тұрмыс-тіршілігі мал шаруашылығына байланысты көшпелі өмір салтымен сипатталды, бұл аурулардың кең етек алуына және халықтың денсаулығына кері әсер етті. Сол кезеңде жұқпалы аурулар — бурцуеллез, туберкулез, түйнеме, құтыру, туляремия және т.б. — қазақтар арасында жиі кездесіп, олардың өмір сүру жағдайын қиындатты. Патша өкіметі отар аймағында медициналық көмек көрсетуді жеткілікті деңгейде ұйымдастырмағандықтан, халықтың денсаулығын сақтау мәселесі шешілмей қалды. Мақалада алғашқы қазақ дәрігерлерінің осы қиындықтарға қарамастан халыққа медициналық көмек көрсетудегі рөлі мен олардың кәсіби қызметі қарастырылады.
Держатели документа:
ЗКУ

63
О-71
Орынбай, Е. М.
    Алаш зиялыларының елді рухани дамытудағы көзқарасы және дін мәселесі [Текст] / Е. М. Орынбай // Академик Евней Бөкетовтің 100 жылдығына және 12 сәуір Қазақстанда Ғылым қызметкерлер күніне арналған 82-ші Республикалық ғылыми-тәжірибелік конференциясының материалдары. - Орал, 2025. - 7-11 сәуір. - Б. 167-172.
ББК 63

Рубрики: История

Кл.слова (ненормированные):
қазақ зиялылары -- XX ғасыр -- ислам діні -- отарлық саясат -- медресе -- ағартушылық -- ұлттық прогресс -- рухани мұра -- саяси-идеялық ахуал -- құқықтық реформалар
Аннотация: Мақала XX ғасырдың басындағы қазақ қоғамының саяси-идеялық ахуалы мен рухани дамуына ислам діні мен отарлық саясаттың әсерін зерттейді. Авторлар қазақ зиялыларының қоғамдағы патриоттық міндеттерін, оның ішінде ислам дінін жаңа үлгідегі медреселер арқылы насихаттау, шенеуніктермен байланыстағы молдалардан арылту және халықты әлеуметтік-саяси өмірге белсенді тарту әрекеттерін қарастырады. Мақалада қазақ зиялыларының еуропалық біліммен сусындап, дінді ағартушылық, құқықтық және саяси реформалармен ұштастыру арқылы ұлттық прогреске жету жолындағы үлесі көрсетіледі. Зерттеу тарихи контексте ұлттық рухани мұраны ұрпаққа жеткізу және XIX–XX ғасыр тоғысында тұлғалардың қоғамдағы рөлін түсіну үшін маңызды.
Держатели документа:
ЗКУ

63
У 84
Утемис, Н. У.
    ХХ ғасырдың I жартысындағы Қаратөбе өңірінің әлеуметтік-экономикалық жағдайы: тарихи сабақтастықтар мен өзгерістер [Текст] / Н. У. Утемис, Б. С. Боранбаева // БҚУ хабаршысы. - 2026. - №1. - Б. 184-193
ББК 63

Рубрики: История

Кл.слова (ненормированные):
Қаратөбе өңірі -- байларды тәркілеу -- ұжымдастыру -- кеңестік аграрлық саясат -- дәстүрлі мал шаруашылығы -- ашаршылық -- әлеуметтік құрылым -- демографиялық апат -- аймақтық тарих -- қуғын-сүргін
Аннотация: Бұл мақалада ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы Қаратөбе өңірінің әлеуметтік-саяси және экономикалық даму ерекшеліктері аймақтық деректер негізінде талданады. Зерттеу барысында 1916 жылғы ұлт-азаттық қозғалыс, 1917-1920 жылдардағы қоғамдық-саяси өзгерістер, кеңестік биліктің орнығуы және 1928 жылғы әкімшілік реформалар кезеңіндегі қоғамдық үдерістер қарастырылды. Соналы болысындағы көтеріліс жергілікті халықтың отарлық саясатқа қарсылығының көрінісі ретінде бағаланып, оның өңірдің саяси белсенділігінің артуына тигізген ықпалы айқындалды. 1928 жылғы әкімшілік-аумақтық негізде қайта құру нәтижесінде Қаратөбе ауданы құрылып, кеңестік басқару жүйесіне енгізілді. Архив құжаттары мен статистикалық деректер негізінде ауданның демографиялық ахуалы, шаруашылық құрылымы, сауда айналымы мен әлеуметтік инфрақұрылымы сараланды. Мал шаруашылығының басымдығы, егіншіліктің нашар дамуы және кооперативтік жүйенің енгізілуі экономикалық трансформацияның негізгі бағыттарын көрсетті. 1928 жылғы байларды тәркілеу науқаны мен күштеп ұжымдастыру дәстүрлі шаруашылық жүйесін күйретіп, әлеуметтік жіктелуді күшейтті және ашаршылықтың алғышарттарын қалыптастырды. Сонымен қатар саяси қуғын-сүргін мен соғыс жылдарындағы демографиялық ахуал өңірдің дамуына ұзақ мерзімді зардап әкелді. Қаратөбе ауданы мысалында кеңестік аграрлық реформалардыңаймақтық деңгейдегі салдары ғылыми тұрғыда тұжырымдалды
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Боранбаева, Б.С.

85.14
Ж 11
Жұмағалиева, В.
    «Қылқаламды қалап еді…» еске алу кеші өтті [Текст] / В. Жұмағалиева, М. Отаров // Өркен. - 2026. - 29 сәуір. - №4. - Б. 5.
ББК 85.14

Рубрики: Живопись

Кл.слова (ненормированные):
Айбар Ғалымұлы Сейтимов -- Қылқаламды қалап еді -- еске алу кеші -- БҚУ -- Бейнелеу өнері -- дизайн -- Қазақстан суретшілер одағы -- қылқалам шебері -- қазақ бейнелеу өнері -- ұстаз және шәкірт -- рухани мұра -- Орал
Аннотация: Сурет өнері – адамзаттың рухани əлемін бейнелейтін, ұлттың болмыс-бітімі мен мəдени құндылықтарын??айшықтайтын ерекше өнер саласы. Қылқалам шеберлері арқылы қоғамның тыныс-тіршілігі, тарихи кезеңдер??мен ішкі жан дүниенің терең иірімдері көркем тілмен көрініс табады. Əрбір туынды – суретшінің жүрек??сүзгісінен өткен ойы мен сезімінің айнасы, ал шынайы өнер уақыт өткен сайын өз құндылығын жоғалтпай,??ұрпақтан-ұрпаққа рухани мұра болып жалғасады.
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Отаров, М.