Choice of metadata Статьи
Page 2, Results: 178
Report on unfulfilled requests: 0
11.
Подробнее
26.8 г
Е 45
Екимовская, О. А.
РЕАЛИЗАЦИЯ СЕЛЬСКОХОЗЯЙСТВЕННОЙ ПРОДУКЦИИ ХОЗЯЙСТВАМИ НАСЕЛЕНИЯ В РЕСПУБЛИКЕ БУРЯТИЯ: ЭКОНОМИКО-ГЕОГРАФИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ [Текст] / О. А. Екимовская // География и природные ресурсы . - 2018. - №4. - С. 158-166.
ББК 26.8 г
Рубрики: География
Кл.слова (ненормированные):
товарность -- факторы -- влияющие на цену товара -- эффективность -- конкурентоспособность -- характеристика мест и продаж -- ассортимент продукции
Аннотация: Исследована роль хозяйств в аграрной экономике Республики Бурятия. Выявляются «точки роста», а именно коммерческие фермерские хозяйства, расположенные в пригородной зоне столицы республики. Изучены изменения в товарной продукции. Особое внимание уделяется высокой товарности мяса крупного рогатого скота, которая в отдельные годы достигает 50% получаемой продукции, а также устойчивому росту товарности молока и картофеля. Социологические опросы были проведены среди 47 владельцев фермерских хозяйств и членов их семей. Критериями выбора домохозяйств в качестве объектов для изучения были регулярность и длительный период продаж в данной торговой точке, а также наличие основного ассортимента (молоко и молочные продукты, продаваемые в течение года). Обследования выявили отличительные особенности внутренней структуры домохозяйств, влияющие на их конкурентоспособность. Были выявлены факторы, способствующие повышению эффективности продаж. Дана характеристика возрастной структуры домашних хозяйств, принадлежащих населению, и подходов, используемых при продаже товаров. Рассматривается ассортимент продукции, продаваемой в каждом сезоне, и указаны цены. Места реализации продукции характеризуются. Сформулированы факторы, которые влияют на цену и ассортимент продукции. Исследование выявило влияние экономико-географического расположения мест продаж, наличия автомобиля в фермерских хозяйствах и способности населения платить цену за продукцию. Статистическая информация использовалась для определения избытка некоторых видов сельскохозяйственной продукции, а их товарный вид был проанализирован, начиная с 1998 года. Дана характеристика развития пригородных и периферийных фермерских хозяйств. Анализируются дополнительные каналы сбыта сельскохозяйственной продукции, получаемой в фермерских хозяйствах.
Держатели документа:
ЗКГУ
Е 45
Екимовская, О. А.
РЕАЛИЗАЦИЯ СЕЛЬСКОХОЗЯЙСТВЕННОЙ ПРОДУКЦИИ ХОЗЯЙСТВАМИ НАСЕЛЕНИЯ В РЕСПУБЛИКЕ БУРЯТИЯ: ЭКОНОМИКО-ГЕОГРАФИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ [Текст] / О. А. Екимовская // География и природные ресурсы . - 2018. - №4. - С. 158-166.
Рубрики: География
Кл.слова (ненормированные):
товарность -- факторы -- влияющие на цену товара -- эффективность -- конкурентоспособность -- характеристика мест и продаж -- ассортимент продукции
Аннотация: Исследована роль хозяйств в аграрной экономике Республики Бурятия. Выявляются «точки роста», а именно коммерческие фермерские хозяйства, расположенные в пригородной зоне столицы республики. Изучены изменения в товарной продукции. Особое внимание уделяется высокой товарности мяса крупного рогатого скота, которая в отдельные годы достигает 50% получаемой продукции, а также устойчивому росту товарности молока и картофеля. Социологические опросы были проведены среди 47 владельцев фермерских хозяйств и членов их семей. Критериями выбора домохозяйств в качестве объектов для изучения были регулярность и длительный период продаж в данной торговой точке, а также наличие основного ассортимента (молоко и молочные продукты, продаваемые в течение года). Обследования выявили отличительные особенности внутренней структуры домохозяйств, влияющие на их конкурентоспособность. Были выявлены факторы, способствующие повышению эффективности продаж. Дана характеристика возрастной структуры домашних хозяйств, принадлежащих населению, и подходов, используемых при продаже товаров. Рассматривается ассортимент продукции, продаваемой в каждом сезоне, и указаны цены. Места реализации продукции характеризуются. Сформулированы факторы, которые влияют на цену и ассортимент продукции. Исследование выявило влияние экономико-географического расположения мест продаж, наличия автомобиля в фермерских хозяйствах и способности населения платить цену за продукцию. Статистическая информация использовалась для определения избытка некоторых видов сельскохозяйственной продукции, а их товарный вид был проанализирован, начиная с 1998 года. Дана характеристика развития пригородных и периферийных фермерских хозяйств. Анализируются дополнительные каналы сбыта сельскохозяйственной продукции, получаемой в фермерских хозяйствах.
Держатели документа:
ЗКГУ
12.
Подробнее
26.8
М 12
Макаренко, Е. Л.
АГРОЭКОЛОГИЧЕСКАЯ ОЦЕНКА И КАРТОГРАФИРОВАНИЕ ЗЕМЕЛЬ ВЕРХНЕГО ПРИАНГАРЬЯ [Текст] / Е. Л. Макаренко // География и природные ресурсы. - 2019. - №1. - С. 146-155
ББК 26.8
Рубрики: ГЕОГРАФИЯ
Кл.слова (ненормированные):
агроэкологическое картографирование -- даптивно-ландшафтное земледелие -- рациональное землепользование -- урожайность -- бонитет почв
Аннотация: Обоснована необходимость агроэкологической оценки земель, которая выступает базой при формировании новых систем адаптивного земледелия на ландшафтной основе, разрабатываемых с целью рационализации землепользования и используемых в землеустройстве. Проанализирована современная структура и состояние сельскохозяйственных угодий Верхнего Приангарья (на примере Иркутского района Иркутской области). Выполнена агроэкологическая оценка земель для выявления их агроэкологического потенциала, в результате чего выделены агроэкологические группы земель, различающихся по ряду естественных природных и агрохозяйственных признаков. При этом учтены такие показатели, как бонитет почв, реакция почв на сельскохозяйственное использование, характер залегания почв по рельефу, крутизна склонов, урожайность сельскохозяйственных культур (на примере пшеницы и трав кормовых угодий). По результатам исследования, которое опиралось главным образом на различные картографические материалы, разработана и составлена оценочно-рекомендательная карта в м-бе 1:200 000. Карта дает представление о местоположении агроэкологических групп почв с определенными свойствами, потенциальном их использовании под те или иные виды сельскохозяйственных угодий, продуктивности культур, об агроэкологических особенностях почв при возделывании и применении соответствующих агромелиоративных мер по предотвращению негативных процессов, поддержанию и повышению плодородия почв. Определено, что преимущественно весь агропотенциал района сосредоточен в его центральной части, активное социально-экономическое развитие которой приводит к выведению из оборота ценных сельскохозяйственных земель. Большая площадь восточной части района территории непригодна для потенциального ведения сельского хозяйства, за исключением относительно выровненных участков земель вблизи населенных пунктов, которые могут использоваться под выпас скота (по лесу) и сенокосы.
Держатели документа:
ЗКГУ
М 12
Макаренко, Е. Л.
АГРОЭКОЛОГИЧЕСКАЯ ОЦЕНКА И КАРТОГРАФИРОВАНИЕ ЗЕМЕЛЬ ВЕРХНЕГО ПРИАНГАРЬЯ [Текст] / Е. Л. Макаренко // География и природные ресурсы. - 2019. - №1. - С. 146-155
Рубрики: ГЕОГРАФИЯ
Кл.слова (ненормированные):
агроэкологическое картографирование -- даптивно-ландшафтное земледелие -- рациональное землепользование -- урожайность -- бонитет почв
Аннотация: Обоснована необходимость агроэкологической оценки земель, которая выступает базой при формировании новых систем адаптивного земледелия на ландшафтной основе, разрабатываемых с целью рационализации землепользования и используемых в землеустройстве. Проанализирована современная структура и состояние сельскохозяйственных угодий Верхнего Приангарья (на примере Иркутского района Иркутской области). Выполнена агроэкологическая оценка земель для выявления их агроэкологического потенциала, в результате чего выделены агроэкологические группы земель, различающихся по ряду естественных природных и агрохозяйственных признаков. При этом учтены такие показатели, как бонитет почв, реакция почв на сельскохозяйственное использование, характер залегания почв по рельефу, крутизна склонов, урожайность сельскохозяйственных культур (на примере пшеницы и трав кормовых угодий). По результатам исследования, которое опиралось главным образом на различные картографические материалы, разработана и составлена оценочно-рекомендательная карта в м-бе 1:200 000. Карта дает представление о местоположении агроэкологических групп почв с определенными свойствами, потенциальном их использовании под те или иные виды сельскохозяйственных угодий, продуктивности культур, об агроэкологических особенностях почв при возделывании и применении соответствующих агромелиоративных мер по предотвращению негативных процессов, поддержанию и повышению плодородия почв. Определено, что преимущественно весь агропотенциал района сосредоточен в его центральной части, активное социально-экономическое развитие которой приводит к выведению из оборота ценных сельскохозяйственных земель. Большая площадь восточной части района территории непригодна для потенциального ведения сельского хозяйства, за исключением относительно выровненных участков земель вблизи населенных пунктов, которые могут использоваться под выпас скота (по лесу) и сенокосы.
Держатели документа:
ЗКГУ
13.
Подробнее
48
Ж 33
Жапай, Б. Б.
Ветеринарно-санитарная оценка мяса говядины, вакцинированных против нодулярного дерматита [Текст] / Б. Б. Жапай // Қазақстан жоғары мектебі. - 2019. - №2. - Б. 165-168
ББК 48
Рубрики: Ветеринария
Кл.слова (ненормированные):
ветеринарно-санитарная экспертиза -- нодулярный дерматит -- физико-химическии состав -- бактерия
Аннотация: В статье приведены результаты ветеринарно-санитарной экспертизы туш молодняка крупного рогатого скота вакцинированных против нодулярного дерматита на бактериальную загрязненность, биохимические и физико-химические показатели мясо которые соответсвует требованиям ГОСТ к свежему мясу. Использование мясо молодняка крупногорогатого скота вакцинированных против нодулярного дерматита вакциной на пищу рекомендуется после термической обработки в соответсвии с Правилами ветеринарного осмотра убойных животных и ветеринарно-санитарной экспертизы мяса и мясных продуктов.
Держатели документа:
ЗКГУ
Доп.точки доступа:
Булатов, Е.А.
Ромашев, К.М.
Жумагелдиев, А.А.
Ж 33
Жапай, Б. Б.
Ветеринарно-санитарная оценка мяса говядины, вакцинированных против нодулярного дерматита [Текст] / Б. Б. Жапай // Қазақстан жоғары мектебі. - 2019. - №2. - Б. 165-168
Рубрики: Ветеринария
Кл.слова (ненормированные):
ветеринарно-санитарная экспертиза -- нодулярный дерматит -- физико-химическии состав -- бактерия
Аннотация: В статье приведены результаты ветеринарно-санитарной экспертизы туш молодняка крупного рогатого скота вакцинированных против нодулярного дерматита на бактериальную загрязненность, биохимические и физико-химические показатели мясо которые соответсвует требованиям ГОСТ к свежему мясу. Использование мясо молодняка крупногорогатого скота вакцинированных против нодулярного дерматита вакциной на пищу рекомендуется после термической обработки в соответсвии с Правилами ветеринарного осмотра убойных животных и ветеринарно-санитарной экспертизы мяса и мясных продуктов.
Держатели документа:
ЗКГУ
Доп.точки доступа:
Булатов, Е.А.
Ромашев, К.М.
Жумагелдиев, А.А.
14.
Подробнее
65
П 30
Петровская , И. А.
Институциональная среда предпринимательства в России [Текст] / И. А. Петровская // Вестник Московского Университета . - 2017. - №5. - С. 21-39
ББК 65
Рубрики: Экономика
Кл.слова (ненормированные):
институциональная среда -- предпринимательство -- ценности -- Россия
Аннотация: В статье представлены результаты исследования, предметом которого является состояние институциональной среды предпринимательства в России. В качестве теоретической основы исследования используется модель трех компонентов институциональной среды (регулятивного, когнитивного и нормативного), предложенная У. Р. Скоттом. Целью исследования является оценка восприятия данных компонентов тремя группами российских респондентов: предпринимателями, непредпринимателями и лицами, имеющими предпринимательские намерения, включая определение ценностного профиля данных групп по методике Ш. Шварца. Результаты исследования подтверждают предположение о различиях в восприятии институциональной среды данными группами, а также позволяют утверждать о различиях ценностей индивидуального уровня в зависимости от предпринимательской активности и наличия предпринимательских намерений. В частности, для респондентов, которые были или являются предпринимателями, более выражена ценность самостоятельности и менее - ценность безопасности. Это совпадает с результатами, полученными для ряда других стран, и позволяет предположить наличие универсальной структуры ценностей у лиц, ведущих предпринимательскую деятельность.
Держатели документа:
ЗКГУ
Доп.точки доступа:
Титов, В.А.
П 30
Петровская , И. А.
Институциональная среда предпринимательства в России [Текст] / И. А. Петровская // Вестник Московского Университета . - 2017. - №5. - С. 21-39
Рубрики: Экономика
Кл.слова (ненормированные):
институциональная среда -- предпринимательство -- ценности -- Россия
Аннотация: В статье представлены результаты исследования, предметом которого является состояние институциональной среды предпринимательства в России. В качестве теоретической основы исследования используется модель трех компонентов институциональной среды (регулятивного, когнитивного и нормативного), предложенная У. Р. Скоттом. Целью исследования является оценка восприятия данных компонентов тремя группами российских респондентов: предпринимателями, непредпринимателями и лицами, имеющими предпринимательские намерения, включая определение ценностного профиля данных групп по методике Ш. Шварца. Результаты исследования подтверждают предположение о различиях в восприятии институциональной среды данными группами, а также позволяют утверждать о различиях ценностей индивидуального уровня в зависимости от предпринимательской активности и наличия предпринимательских намерений. В частности, для респондентов, которые были или являются предпринимателями, более выражена ценность самостоятельности и менее - ценность безопасности. Это совпадает с результатами, полученными для ряда других стран, и позволяет предположить наличие универсальной структуры ценностей у лиц, ведущих предпринимательскую деятельность.
Держатели документа:
ЗКГУ
Доп.точки доступа:
Титов, В.А.
15.
Подробнее
63.5
О-71
Орынбаева , Г.
Этнографическая энциклопедия казахов: фудаментальный научный труд [Текст] / Г. Орынбаева // Отан тарихы. - 2019. - №2. - С. 229-239
ББК 63.5
Рубрики: Этнография
Кл.слова (ненормированные):
рецензия -- энциклопедия -- этнография -- казахи -- кочевой социум -- традиционая культура -- хозяйство -- ремесла -- обычаи -- обряды
Аннотация: Статья представляет собой рецензию на фундаментальное исследование, опубликованное Центральным государственным музеем Республики Казахстан, под названием «Традиционная система этнографических категорий, понятий и названий у казахов. Энциклопедия. В 5 томах. Научный редактор и руководитель проекта Нурсан Алимбай. – Алматы: «Алем Даму Интеграция», 2017. 4208 c., илл.». В рецензии обозначен объект исследования творческого коллектива авторов, дается развернутая оценка и характеристика представленного научного труда, а также его значение для этнографической науки Казахстана. В качестве примеров приведены описания ряда статей Этнографической энциклопедии. В статье указывается, что энциклопедия охватила все сферы жизни и быта казахского традиционного социума: его устройство и особенности функционирования, хозяйственную деятельность – кочевое скотоводческое и земледельческое хозяйство, ремесла и промыслы; материальную и духовную культуру – поселение и жилище, утварь, одежда и пища, обычаи и обряды, праздники, народные знания и медицина, ветеринария, астрономия, религия ислам и народные верования, фольклор и др. Энциклопедия, бесспорно, является ценным, всеобъемлющим источником информации для казаховедов – этнографов, кочевниковедов, искусствоведов, культурологов и т.д. Данный труд – достижение не только современной этнологической науки Казахстана, но и лингвистической. К жизни возвращены десятки забытых слов, которые бесспорно обогащают не только науку, но и современный казахский язык. В рецензии отмечается, что труд заслуживает быть отмеченным высокими наградами, в том числе Государственной премией Республики Казахстан в области науки.
Держатели документа:
ЗКГУ
О-71
Орынбаева , Г.
Этнографическая энциклопедия казахов: фудаментальный научный труд [Текст] / Г. Орынбаева // Отан тарихы. - 2019. - №2. - С. 229-239
Рубрики: Этнография
Кл.слова (ненормированные):
рецензия -- энциклопедия -- этнография -- казахи -- кочевой социум -- традиционая культура -- хозяйство -- ремесла -- обычаи -- обряды
Аннотация: Статья представляет собой рецензию на фундаментальное исследование, опубликованное Центральным государственным музеем Республики Казахстан, под названием «Традиционная система этнографических категорий, понятий и названий у казахов. Энциклопедия. В 5 томах. Научный редактор и руководитель проекта Нурсан Алимбай. – Алматы: «Алем Даму Интеграция», 2017. 4208 c., илл.». В рецензии обозначен объект исследования творческого коллектива авторов, дается развернутая оценка и характеристика представленного научного труда, а также его значение для этнографической науки Казахстана. В качестве примеров приведены описания ряда статей Этнографической энциклопедии. В статье указывается, что энциклопедия охватила все сферы жизни и быта казахского традиционного социума: его устройство и особенности функционирования, хозяйственную деятельность – кочевое скотоводческое и земледельческое хозяйство, ремесла и промыслы; материальную и духовную культуру – поселение и жилище, утварь, одежда и пища, обычаи и обряды, праздники, народные знания и медицина, ветеринария, астрономия, религия ислам и народные верования, фольклор и др. Энциклопедия, бесспорно, является ценным, всеобъемлющим источником информации для казаховедов – этнографов, кочевниковедов, искусствоведов, культурологов и т.д. Данный труд – достижение не только современной этнологической науки Казахстана, но и лингвистической. К жизни возвращены десятки забытых слов, которые бесспорно обогащают не только науку, но и современный казахский язык. В рецензии отмечается, что труд заслуживает быть отмеченным высокими наградами, в том числе Государственной премией Республики Казахстан в области науки.
Держатели документа:
ЗКГУ
16.
Подробнее
Кушалиев, К.
Заболевания животных наносят вред [Текст] / Г. Ибрагимқызы // Пульс. - 2019. - 28 ноября. - №35. - С. 6
ББК 4
Рубрики: Сельское и лесное хозяйство
Кл.слова (ненормированные):
хронических инфекционных заболеваний -- сельскохозяйственных животных -- лейкоз крупного рогатого скота -- сравнительный мониторинг -- ЗКО -- серологическое исслеование
Аннотация: В настоящее время убедительно доказано, что в мире и в Казахстане одним из самых распространенных хронических инфекционных заболеванный сельскохозяйственных животных, наносящих значительный экономический ущерб животноводству, является лейкоз крупного рогатого скота. Поэтому был проведен сравнительный мониторинг зараженности лейкозом крупного рогатого скота по Западно-Казахстанской и Актюбинской областям.
Держатели документа:
ЗКГУ
Кушалиев, К.
Заболевания животных наносят вред [Текст] / Г. Ибрагимқызы // Пульс. - 2019. - 28 ноября. - №35. - С. 6
Рубрики: Сельское и лесное хозяйство
Кл.слова (ненормированные):
хронических инфекционных заболеваний -- сельскохозяйственных животных -- лейкоз крупного рогатого скота -- сравнительный мониторинг -- ЗКО -- серологическое исслеование
Аннотация: В настоящее время убедительно доказано, что в мире и в Казахстане одним из самых распространенных хронических инфекционных заболеванный сельскохозяйственных животных, наносящих значительный экономический ущерб животноводству, является лейкоз крупного рогатого скота. Поэтому был проведен сравнительный мониторинг зараженности лейкозом крупного рогатого скота по Западно-Казахстанской и Актюбинской областям.
Держатели документа:
ЗКГУ
17.
Подробнее
23 жасында миллионер атанған қазақ баласы [Текст] // Қазақстан патриоты. - 2020. - №1. - Б. 12-13
ББК 66.75
Рубрики: Движение и организации молодежи
Кл.слова (ненормированные):
жасында миллионер -- қазақ баласы -- ақтөбе -- марат әбиевті -- скотч -- бизнесмен -- ұлттық менталитеті
Аннотация: мақалада қарастырылады 23 жасында миллионер атанған қазақ баласы
Держатели документа:
БҚМУ
23 жасында миллионер атанған қазақ баласы [Текст] // Қазақстан патриоты. - 2020. - №1. - Б. 12-13
Рубрики: Движение и организации молодежи
Кл.слова (ненормированные):
жасында миллионер -- қазақ баласы -- ақтөбе -- марат әбиевті -- скотч -- бизнесмен -- ұлттық менталитеті
Аннотация: мақалада қарастырылады 23 жасында миллионер атанған қазақ баласы
Держатели документа:
БҚМУ
18.
Подробнее
28.89
И 50
Иманқұл , Ж.
Браконьерлермен күрес-жаңа серпін алуда [Текст] / Ж. Иманқұл // Жалын . - 2020. - №4. - Б. 76-93
ББК 28.89
Рубрики: Краеведение
Кл.слова (ненормированные):
мемлекет саясаты -- ұлттық қауіпсіздік -- табиғат -- айнала -- қор -- мұхит -- су -- жер -- күн энергиясы -- атмосфера -- таза ауа -- таза су -- құнарлы топырақ -- өсімдіктер әлемі -- жануарлар дүниесі -- байлық
Аннотация: Табиғаттың қандай қоры болсын адамзаттың игілігіне арналған, сан алуан қажетін қамтамасыз етеді. Табиғат бізді айналада қоршап тұрған барлық нәрсе: ауа, су, топырақ, тау, орман, қазба байлықтары, өсімдіктер әлемі, жануарлар дүниесі, т.б. Сан мыңдаған жылдар бабалар мұра етіп қалдырған табиғат пен оның шексіз байлығын қорғау, оларды тиімді пайдалану мәселесі бұл күндері дүниежүзілік аса маңызды мәселелердің біріне айналды. Адамзат қалауынша пайдаланып келе жатқан барлық табиғи қорлар сарқылмайтын және сарқылатындар екі топқа бөлінеді. Сарқылатын қорлар қайта қалпына келмейтіндер және қалпына келетіндер деп бөлінеді. Сарқылмайтын қорларға: Күн энергиясы, атмосфера ауасы, теңіздер мен мұхиттардың сулары, жер, т.б. жатады. Бұлардың кейбіреулері адам-ның теріс іс-әрекетінен бүлініп немесе ластанып, сарқылатын қорларға айналып кетуі мүмкін. Мысалы, Арал теңізін алайық. Теңіздің тартылып, тұзы аспанға көтеріліп, климат өзгеріп, экологиялық аймаққа айналуы – тікелей адам баласының әсерінен орын алды. Сарқылатын қорларға таза ауа, таза су, құнарлы топырақ, өсімдіктер әлемі мен жануарлар дүниесі, қазба байлықтар, т.б. жатады. Табиғат қорларының кейбіреулеріне тоқталып өтейік. Судың негізгі қорын Дүниежүзілік мұхиттар мен теңіздер құрап, айналымы заңдылығы бойынша құрлықтағы өзендер мен көлдер үнемі қоректеніп отыратындықтан, су сарқылмайтын қорға жатады. Арал теңізінің тартылуы сияқты басқа да өзендер мен көлдердің құрғауы, тікелей адамның әрекетінен болған және сол аймаққа ғана тән құбылыс болып табылады. Ауа құрамы мен сапасы да улы газдар мен түтіндер өзгерген. Ауаны лас-тайтын – миллиондаған автокөліктер, ұшақтар, өнеркәсіп, зауыт, жылу стансалары, полигондар, зымырандар т.б. Ауыр өнеркәсіп шоғырланған қалалар мен елдімекендер халқының денсаулығы да төмендеген. Өскемен, Риддер, Зырян, Қарағанды, Екібастұз сынды қалалар маңындағы ауа сапасы талай айтылып келе жатқан мәселе. Еліміздің топырақ қорлары да жылдан-жылға сапасы төмендеп немесе құнарсызданып барады. Соңғы деректер республика жерінің 60 пайызы жарамсыз жерлерге немесе шөлге айналып кеткен. Солтүстік облыстарда тың игеру науқанына байланысты топырақ қарашірігінің 25-30 пайызын жоғалтқан. Еліміздің батыс өңірінде мұнай-газ игеру қарқынды дамуы есебінен топырақ қорлары ластанып, бүлініп жатыр. Топырақтың мұнаймен ластануы, топырақтың техногендік бүлінуі 2,5 млн. га жер аумаққа жайылған. Сұмдық көрсеткіш! Сондай-ақ жайылым қоры да бұл аймақта жарамсызданып барады. Азғыр, Тайсойған сынақ полигондарының салдарынан 1,4 млн га жер бүлінген. Республиканың өзге аймақта-рындағы жер қорларының да күйі мәз емес. Егін егіп, көкөніс отырғызып, тез өнім ала салу үшін тыңайтқыштарды мөлшерден артық қосу топырақтың ластауына, тозуына әкелген. Адамның қамқорлығы азайған сайын, табиғаттың «өзді-гінен қалпына келу» құбылысы жүріп жатыр. Ұшы-қиыры жоқ даланың қойнауы қазба байлықтарының барлық дерлік түріне бай. Өкініштісі, байлық жеке компаниялар арқылы шет елдерге ағылып жатыр. Әлі күнге қазба байлықтарды игеру ысырыапшылдық, пайдақұмарлық есебінен, жоспарсыз жүргізілуде. Қазбаларды елімізде өңдеу технологияларын жабдықтай алмай, есепсіз шетке айдап, қазір сарқылтуға жақын қалдық. Табиғаттың өкпесі орман қоры елімізде тек 21,8 млн га жер қамтиды. Бұл өлкеміздің барлық жерінің 3,35 пайызын ғана құрайтын, өте аз көрсеткіш. Осы аз қордың өзі жыл сайын азайып жатыр. Басты себеп – қаскерлік жолмен орман ағаштарын отау, орманға демалысқа шығып, өрт шығару, жалынды дер кезінде тоқтата алмау, зиянды заттармен ластау, қоқыс тастау т.б. Орман – ауа сүзгісі, ауа жаңартқыш, дәрілік өсімдіктердің сан түрі өсетін асыл қойма, аң мен құстың мекені. Орманға қаскерлік – тіршілік тынысына қаскерлік болып табылады. Орманды қорғау әркімге міндет. Көшеттерді қала маңындағы елді мекендерге, қала саябақтарына, гүл-зарларына отырғызып, игі істер де атқарылып жатыр. Республикамызда өсімдіктердің 6 мыңға жуық түрі бар екен, Олардың 50 пайызы тікелей адамның қамқорлығын қажет етеді. Халқымыз ежелден-ақ мал шаруа-шылығымен айналысқан, табиғаттың төл баласы. Төрт түлік малдан бөлек жортқан жабайы аңдардың әрбірін халқымыз ерекше бағалаған. Сондықтан түз тағыларының өсіп-өнуі, сақталуы тоқталмаған. Сүтқоректілердің – 155, құстардың – 481, бауырымен жорғалаушылардың – 48, қосмекенділердің – 33, балықтардың – 140 түрі тіршілік етеді. Өкінішке орай, қаскерлік пен пайдақұмарлық осы ен байлықтың басты жауы болып отыр. Сәкен Сейфуллиннің «Киікті қазақ және дейді бөкен, мың-мыңдап баяғыда жүрген екен» деп сайын далада еркін жүрген бөкендерді суреттеген керемет жыры бары. Ақбөкендер, қарақұйрықтар, арқарлар, тау ешкілері, жолбарыстар, қабыландар мен құландар қатары қазір сиреп кеткен. Ал дала сұсы жолбарыстар біржола құрып кетті. Іле бойындағы соңғы жолбарысты 1947 жылы атылған деген дерек бар. Шексіз кеңістікте үздіксіз айналған алып ғаламшарлардың көпшілігінен кішкене болғанымен, жұмыр жеріміз де қайнаған тіршілікке толы алып шар. Бірақ адам баласының қарқынды өсуі мен, ғылым прогресі, жылдам көлік түрлері адам аяғы баспаған жер қалдырмады. Ауа, су, топырақ ластанып, өсімдік пен жануарлар дүниесі дабыл қаға бастады. ХХ ғасырдың бас кезінде жануарларды қорғау мәселелері туралы сөз қозғала бастайды. 1902 жылы Париж қаласында алғаш Құстарды қорғаудың Халықаралық Конвенциясына қол қойылды. 1948 жылы БҰҰ-ның білім беру, ғылым және мәдениет мәселелері жөніндегі ұйымы (ЮНЕСКО) Халықаралық табиғат қорғау одағын (IUCN) ұйымдастыру туралы арнайы шешім қабылдады. Бұдан жарты ғасыр уақыт бұрын, дәлірек 54 жыл бұрын, ғылымда «Қызыл кітап» деген ұғым қалыптасты. Кітаптың қызыл сөзімен тіркесі, кез-келген ұлт пен мемлекет үшін түсінікті еді. Қызыл – қауіп, ескерту, қан, соғыс сынды түсініктерді астарлап тұратын түс екені айтпаса да ұғынықты. Бұл кітапты шығару туралы пікірді алғаш рет ұсынған ағылшын ғалымы – Питер Скотт. «Қызыл кітаптарға» жер бетінде жойылу қаупі бар және бұрыннан өте аз кездесетін өсімдіктер мен жануарлардың түрлері тіркеледі. Оларды сақтап қалудың және қорғаудың қажеттігі айқындалып жазылады. Әр мемлекеттің «Қызыл кітабы» мемлекеттік заңдық күші бар құжат болып саналады. Халықаралық «Қызыл кітап» (Red Data Book) – Халықаралық Табиғат Қорғау Одағының (ХТҚО-МСОП-IUCN) – халықаралық деңгейдегі құжаты болып саналады. «Қызыл кітапқа» жойылып кету қаупі төнген, сирек кездесетін, ғылыми тұрғыдан әлі толық зерттелмеген, жылдан-жылға саны күрт азайып бара жатқан, қорғауды қажет ететін өсімдіктер мен жануарлардың түрлері тіркеледі. Қазіргі уақытта «Қызыл кітаптардың» түрлі нұсқалары бар: Халықаралық Табиғат Қорғау Одағының (IUCN) Қызыл кітабы, әр мемлекеттің (республикалық) «Қызыл кітаптары», аймақтың (облыстық) «Қызыл кітаптары» деп аталады. Жалпы ережеге сәйкес мемлекеттік «Қызыл кітаптар» әрбір 10 жылда өзгертіліп әрі толықтырылып отырылуы қажет. Қазақстанда алғашқы «Қызыл кітап» Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің 1978 жылғы 16 қаңтардағы №20 арнайы қаулысына сәйкес жарық көре бастады. Қазақстанда шыққан алғашқы «Қызыл кітаптың» 1-бөлімі омыртқалы жануарларға арналды және оған 87 түр (балықтардың – 4, қосмекенділердің – 1, жорғалаушылардың – 8, құстардың – 43 және сүтқоректілердің – 31 түрі) тіркелді. Өсімдіктерге арналған «Қызыл кітап» 1981 жылы жарық көріп, ондағы түрлер 1-ші жойылып кету қаупі төнген түрлер болса, 2-шісі сирек кездесетін түрлер. Қазақстанның өсімдіктерге арналған «Қызыл кітабына» (1981) еліміздің аумағында өсетін 307 түрі тіркелген. Онда жабық тұқымдылардың (гүлді өсімдіктердің) – 288 түрі, ашықтұқымдылардың – 2 түрі, қырықжапырақтардың – 3 түрі, саңырауқұлақтардың – 10 түрі және қыналардың – 1 түрі тіркелді. Олардың 20 түріне жойылып кету қаупі төнген, ал 287 түрі сирек кездесетін түрлерге жатады. Жоғарыда айтып өткендей, Қазақстанның омыртқалы жануарларға арналған «Қызыл кітаптары» (1978, 1991, 1996, 2010), омыртқасыз жануарларға арналған «Қызыл кітабы» (2006) және өсімдіктерге арналған «Қызыл кітабы» (1981) жарық көрді. Алматы облысының «Қызыл кітабы» 2006 жылы жарияланды. Бұл кітаптар – ел аумағында жоғалу қаупі жоғары табиғат байлықтарын сақтау мен қорғауға негіз болатын құжаттар. Қазақстанның омыртқасыз жануарларына арналған «Қызыл кітабын» даярлау өте қиынға соқты. Себебі, елімізде кездесетін омыртқасыз жануарлардың түрлерінің саны және олардың биологиялық әрі экологиялық ерекшеліктері толық зерттелмеген. Сондықтан да омыртқасыз жануарларға арналған Қазақстанның «Қызыл кітабының» алғашқы 1 және 2-басылымдарына тіркелген түрлер мұқият талдап саралауды қажет етті. Сонымен, 2006 жылы Қазақстанның омыртқасыз жануарларға арналған «Қызыл кітабының» нақтыланған 3-басылымы жарық көрді. Бұл басылымға омыртқасыз жануарлардың 96 түрі тіркелді. Олардың ішінде буылтық құрттардың – 2, ұлулардың (моллюскалар) – 6, шаянтектестердің – 1, өрмекшітектестердің – 2 және жәндіктердің – 85 түрі тіркелді. Қазақстанның омыртқалы жануарларға арналған «Қызыл кітабының» толықтырылған және өңделген 4-басылымы 2010 жылы жарық көрді. Онда омыртқалы жануарлардың 128 түрі тіркелген. Олардың бір түрі – дөңгелекауыздыларға, 17 түрі – сүйекті балықтарға, 3 түрі – қосмекенділерге, 10 түрі – жорғалаушыларға, 57 түрі – құстарға және 40 түрі – сүтқоректілерге жатады. Бұл «Қызыл кітапта» Халықаралық табиғат қорғау одағының (IUCN) «Қызыл кітабына» тіркелген 20 түр бар. Мұндай түрлерді сақтап қалу үшін Қазақстан бүкіл адамзат алдында аса зор жауапкершілікті сезінуі тиіс. Кітапқа тіркелген түрлердің таби-ғатта сақталу деңгейіне сәйкес 5 санатқа бөлініп берілген: 1.Жойылып кету қаупі төнген түрлер. Мұндай түрлерді сақтап қалу үшін міндетті түрде арнайы шаралар (табиғи қорықтар, ұлттық табиғи саябақтар, табиғи резерваттар және т.б.) ұйымдастыру қажет. 2. Саны күрт азайып бара жатқан түрлер. Ондай түрлердің саны әзірше мол, бірақ қарқынды түрде азаюына жол берілмеуі қажет. 3. Сирек кездесетін түрлер. Ондай түрлердің санының азаюын қадағалап отыру қажет. 4. Толық зерттелмеген түрлер. Ондай түрлер туралы ғылыми-зерттеу жұмыстары мұқият түрде жүргізілуі қажет 5. Қалпына келтірілген түрлер. Табиғатты қорғаудың басты шарты – оның ресурстарын тиімді пайдалану және сақтау. Жабайы жануардың біраз бөлігінің жер бетінен жойылып кету қаупі бар екенін ескертіп, жануарлар мен өсімдіктер дүниесін сақтап қалу үшін қанша дабыл қағылып, айтылып жатса да, жойылып кету қауіпі бар жабайы аңдарды қаскерлік жолмен аулау әрекеті тоқталар емес. Мемлекет тарапынан қаскерлікке тоқтау салу үшін әртүрлі іс-шаралар ұйымдастырылып келеді. 2004 жылы 9-шы шілдеде «Жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту және пайдалану» туралы заң қабылданды. Осы заң киік аңын 2020 жылға дейін аулауға қатаң тиым салған. Аң аулауға қатысты талаптар мен ережелер жаңадан бекітілді. Бірақ бұған қарамастан қаскөйлер броконьерлікті жалғастыруда. Сол себепті ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігі жануарлар дүниесін қорғау, сақтау, пайдалану, өсімін молайту және саласына келтірілген зиянды әрекеттің орнын толтыру мөлшерін бекіту туралы бұйрықтар мен заңдық күшке ие шешімдерді де шығарып, іске асырып жатыр. Маңғыстау өңірінің табиғатты қорғау инспекторы С.Байталасов: «Сөзіміз дәлелді болу үшін мысал келтіре кетейік. Жабайы аңдардың басым бөлігі қорық аумағы не ерекше қорғалатын аумақта болатындығын ескеріп, заңсыз аң аулау фактісі аталған аймақтардың бірінде болса деп алайық. 1 (бас арқар) х2405х1500 х1,5х3х3=48 701 250 теңге. 1 (бас қарақұйрық)х2405х400х1,5х3х3=12 987 000 теңге. 1 (бас қоян) х 2405х5 х1,5 х3 =54 112 теңге. 1 (бас үйрек) х2405 х5 х1,5 х 3 = 54 112 теңге. 1 (бас киік) х 2405 х500 х1,5 х3 х3= 16 233 750 теңге. Шығын мөлшерінің есептелуіне түсінік бере кетейік, 2405 (АЕК) айлық есептік көрсеткіш, 1,5 заңсыз ауланған аңға қосылатын коэффицент, 3 ерекше қорғалатын аймақта болған үшін қосылатын коэффицент, 3 жойылып кету қаупі бар не «Қызыл кітапқа» енген аң үшін қосылатын коэффицент. 1500, 400, 5, 500 сандары – әрбір дараққа АЕК ретінде салынатын шығын мөлшерінің сандық көрсеткіші. Мүмкін осыншама шығын мөлшерін халық арасында екінің-бірі біле бермеуі мүмкін. Жоғарыда көрсетілген қыруар соманы төлеу кез-келген адам қолынан келе бермейтіні белгілі, мүмкін қаскерлер осыдан сескеніп, қылмыстан аяғын тартар ма екен деген ойдамыз» деп, халықтың табиғатқа келтірілген зиян үшін қанша айыппұл салынатынын нақты сандар мөлшерімен таныстырып өткен. Естіген, оқыған жан тым болмаса, осындай көп мөлшердегі айыппұлдан сескенер.
Держатели документа:
БҚУ
И 50
Иманқұл , Ж.
Браконьерлермен күрес-жаңа серпін алуда [Текст] / Ж. Иманқұл // Жалын . - 2020. - №4. - Б. 76-93
Рубрики: Краеведение
Кл.слова (ненормированные):
мемлекет саясаты -- ұлттық қауіпсіздік -- табиғат -- айнала -- қор -- мұхит -- су -- жер -- күн энергиясы -- атмосфера -- таза ауа -- таза су -- құнарлы топырақ -- өсімдіктер әлемі -- жануарлар дүниесі -- байлық
Аннотация: Табиғаттың қандай қоры болсын адамзаттың игілігіне арналған, сан алуан қажетін қамтамасыз етеді. Табиғат бізді айналада қоршап тұрған барлық нәрсе: ауа, су, топырақ, тау, орман, қазба байлықтары, өсімдіктер әлемі, жануарлар дүниесі, т.б. Сан мыңдаған жылдар бабалар мұра етіп қалдырған табиғат пен оның шексіз байлығын қорғау, оларды тиімді пайдалану мәселесі бұл күндері дүниежүзілік аса маңызды мәселелердің біріне айналды. Адамзат қалауынша пайдаланып келе жатқан барлық табиғи қорлар сарқылмайтын және сарқылатындар екі топқа бөлінеді. Сарқылатын қорлар қайта қалпына келмейтіндер және қалпына келетіндер деп бөлінеді. Сарқылмайтын қорларға: Күн энергиясы, атмосфера ауасы, теңіздер мен мұхиттардың сулары, жер, т.б. жатады. Бұлардың кейбіреулері адам-ның теріс іс-әрекетінен бүлініп немесе ластанып, сарқылатын қорларға айналып кетуі мүмкін. Мысалы, Арал теңізін алайық. Теңіздің тартылып, тұзы аспанға көтеріліп, климат өзгеріп, экологиялық аймаққа айналуы – тікелей адам баласының әсерінен орын алды. Сарқылатын қорларға таза ауа, таза су, құнарлы топырақ, өсімдіктер әлемі мен жануарлар дүниесі, қазба байлықтар, т.б. жатады. Табиғат қорларының кейбіреулеріне тоқталып өтейік. Судың негізгі қорын Дүниежүзілік мұхиттар мен теңіздер құрап, айналымы заңдылығы бойынша құрлықтағы өзендер мен көлдер үнемі қоректеніп отыратындықтан, су сарқылмайтын қорға жатады. Арал теңізінің тартылуы сияқты басқа да өзендер мен көлдердің құрғауы, тікелей адамның әрекетінен болған және сол аймаққа ғана тән құбылыс болып табылады. Ауа құрамы мен сапасы да улы газдар мен түтіндер өзгерген. Ауаны лас-тайтын – миллиондаған автокөліктер, ұшақтар, өнеркәсіп, зауыт, жылу стансалары, полигондар, зымырандар т.б. Ауыр өнеркәсіп шоғырланған қалалар мен елдімекендер халқының денсаулығы да төмендеген. Өскемен, Риддер, Зырян, Қарағанды, Екібастұз сынды қалалар маңындағы ауа сапасы талай айтылып келе жатқан мәселе. Еліміздің топырақ қорлары да жылдан-жылға сапасы төмендеп немесе құнарсызданып барады. Соңғы деректер республика жерінің 60 пайызы жарамсыз жерлерге немесе шөлге айналып кеткен. Солтүстік облыстарда тың игеру науқанына байланысты топырақ қарашірігінің 25-30 пайызын жоғалтқан. Еліміздің батыс өңірінде мұнай-газ игеру қарқынды дамуы есебінен топырақ қорлары ластанып, бүлініп жатыр. Топырақтың мұнаймен ластануы, топырақтың техногендік бүлінуі 2,5 млн. га жер аумаққа жайылған. Сұмдық көрсеткіш! Сондай-ақ жайылым қоры да бұл аймақта жарамсызданып барады. Азғыр, Тайсойған сынақ полигондарының салдарынан 1,4 млн га жер бүлінген. Республиканың өзге аймақта-рындағы жер қорларының да күйі мәз емес. Егін егіп, көкөніс отырғызып, тез өнім ала салу үшін тыңайтқыштарды мөлшерден артық қосу топырақтың ластауына, тозуына әкелген. Адамның қамқорлығы азайған сайын, табиғаттың «өзді-гінен қалпына келу» құбылысы жүріп жатыр. Ұшы-қиыры жоқ даланың қойнауы қазба байлықтарының барлық дерлік түріне бай. Өкініштісі, байлық жеке компаниялар арқылы шет елдерге ағылып жатыр. Әлі күнге қазба байлықтарды игеру ысырыапшылдық, пайдақұмарлық есебінен, жоспарсыз жүргізілуде. Қазбаларды елімізде өңдеу технологияларын жабдықтай алмай, есепсіз шетке айдап, қазір сарқылтуға жақын қалдық. Табиғаттың өкпесі орман қоры елімізде тек 21,8 млн га жер қамтиды. Бұл өлкеміздің барлық жерінің 3,35 пайызын ғана құрайтын, өте аз көрсеткіш. Осы аз қордың өзі жыл сайын азайып жатыр. Басты себеп – қаскерлік жолмен орман ағаштарын отау, орманға демалысқа шығып, өрт шығару, жалынды дер кезінде тоқтата алмау, зиянды заттармен ластау, қоқыс тастау т.б. Орман – ауа сүзгісі, ауа жаңартқыш, дәрілік өсімдіктердің сан түрі өсетін асыл қойма, аң мен құстың мекені. Орманға қаскерлік – тіршілік тынысына қаскерлік болып табылады. Орманды қорғау әркімге міндет. Көшеттерді қала маңындағы елді мекендерге, қала саябақтарына, гүл-зарларына отырғызып, игі істер де атқарылып жатыр. Республикамызда өсімдіктердің 6 мыңға жуық түрі бар екен, Олардың 50 пайызы тікелей адамның қамқорлығын қажет етеді. Халқымыз ежелден-ақ мал шаруа-шылығымен айналысқан, табиғаттың төл баласы. Төрт түлік малдан бөлек жортқан жабайы аңдардың әрбірін халқымыз ерекше бағалаған. Сондықтан түз тағыларының өсіп-өнуі, сақталуы тоқталмаған. Сүтқоректілердің – 155, құстардың – 481, бауырымен жорғалаушылардың – 48, қосмекенділердің – 33, балықтардың – 140 түрі тіршілік етеді. Өкінішке орай, қаскерлік пен пайдақұмарлық осы ен байлықтың басты жауы болып отыр. Сәкен Сейфуллиннің «Киікті қазақ және дейді бөкен, мың-мыңдап баяғыда жүрген екен» деп сайын далада еркін жүрген бөкендерді суреттеген керемет жыры бары. Ақбөкендер, қарақұйрықтар, арқарлар, тау ешкілері, жолбарыстар, қабыландар мен құландар қатары қазір сиреп кеткен. Ал дала сұсы жолбарыстар біржола құрып кетті. Іле бойындағы соңғы жолбарысты 1947 жылы атылған деген дерек бар. Шексіз кеңістікте үздіксіз айналған алып ғаламшарлардың көпшілігінен кішкене болғанымен, жұмыр жеріміз де қайнаған тіршілікке толы алып шар. Бірақ адам баласының қарқынды өсуі мен, ғылым прогресі, жылдам көлік түрлері адам аяғы баспаған жер қалдырмады. Ауа, су, топырақ ластанып, өсімдік пен жануарлар дүниесі дабыл қаға бастады. ХХ ғасырдың бас кезінде жануарларды қорғау мәселелері туралы сөз қозғала бастайды. 1902 жылы Париж қаласында алғаш Құстарды қорғаудың Халықаралық Конвенциясына қол қойылды. 1948 жылы БҰҰ-ның білім беру, ғылым және мәдениет мәселелері жөніндегі ұйымы (ЮНЕСКО) Халықаралық табиғат қорғау одағын (IUCN) ұйымдастыру туралы арнайы шешім қабылдады. Бұдан жарты ғасыр уақыт бұрын, дәлірек 54 жыл бұрын, ғылымда «Қызыл кітап» деген ұғым қалыптасты. Кітаптың қызыл сөзімен тіркесі, кез-келген ұлт пен мемлекет үшін түсінікті еді. Қызыл – қауіп, ескерту, қан, соғыс сынды түсініктерді астарлап тұратын түс екені айтпаса да ұғынықты. Бұл кітапты шығару туралы пікірді алғаш рет ұсынған ағылшын ғалымы – Питер Скотт. «Қызыл кітаптарға» жер бетінде жойылу қаупі бар және бұрыннан өте аз кездесетін өсімдіктер мен жануарлардың түрлері тіркеледі. Оларды сақтап қалудың және қорғаудың қажеттігі айқындалып жазылады. Әр мемлекеттің «Қызыл кітабы» мемлекеттік заңдық күші бар құжат болып саналады. Халықаралық «Қызыл кітап» (Red Data Book) – Халықаралық Табиғат Қорғау Одағының (ХТҚО-МСОП-IUCN) – халықаралық деңгейдегі құжаты болып саналады. «Қызыл кітапқа» жойылып кету қаупі төнген, сирек кездесетін, ғылыми тұрғыдан әлі толық зерттелмеген, жылдан-жылға саны күрт азайып бара жатқан, қорғауды қажет ететін өсімдіктер мен жануарлардың түрлері тіркеледі. Қазіргі уақытта «Қызыл кітаптардың» түрлі нұсқалары бар: Халықаралық Табиғат Қорғау Одағының (IUCN) Қызыл кітабы, әр мемлекеттің (республикалық) «Қызыл кітаптары», аймақтың (облыстық) «Қызыл кітаптары» деп аталады. Жалпы ережеге сәйкес мемлекеттік «Қызыл кітаптар» әрбір 10 жылда өзгертіліп әрі толықтырылып отырылуы қажет. Қазақстанда алғашқы «Қызыл кітап» Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің 1978 жылғы 16 қаңтардағы №20 арнайы қаулысына сәйкес жарық көре бастады. Қазақстанда шыққан алғашқы «Қызыл кітаптың» 1-бөлімі омыртқалы жануарларға арналды және оған 87 түр (балықтардың – 4, қосмекенділердің – 1, жорғалаушылардың – 8, құстардың – 43 және сүтқоректілердің – 31 түрі) тіркелді. Өсімдіктерге арналған «Қызыл кітап» 1981 жылы жарық көріп, ондағы түрлер 1-ші жойылып кету қаупі төнген түрлер болса, 2-шісі сирек кездесетін түрлер. Қазақстанның өсімдіктерге арналған «Қызыл кітабына» (1981) еліміздің аумағында өсетін 307 түрі тіркелген. Онда жабық тұқымдылардың (гүлді өсімдіктердің) – 288 түрі, ашықтұқымдылардың – 2 түрі, қырықжапырақтардың – 3 түрі, саңырауқұлақтардың – 10 түрі және қыналардың – 1 түрі тіркелді. Олардың 20 түріне жойылып кету қаупі төнген, ал 287 түрі сирек кездесетін түрлерге жатады. Жоғарыда айтып өткендей, Қазақстанның омыртқалы жануарларға арналған «Қызыл кітаптары» (1978, 1991, 1996, 2010), омыртқасыз жануарларға арналған «Қызыл кітабы» (2006) және өсімдіктерге арналған «Қызыл кітабы» (1981) жарық көрді. Алматы облысының «Қызыл кітабы» 2006 жылы жарияланды. Бұл кітаптар – ел аумағында жоғалу қаупі жоғары табиғат байлықтарын сақтау мен қорғауға негіз болатын құжаттар. Қазақстанның омыртқасыз жануарларына арналған «Қызыл кітабын» даярлау өте қиынға соқты. Себебі, елімізде кездесетін омыртқасыз жануарлардың түрлерінің саны және олардың биологиялық әрі экологиялық ерекшеліктері толық зерттелмеген. Сондықтан да омыртқасыз жануарларға арналған Қазақстанның «Қызыл кітабының» алғашқы 1 және 2-басылымдарына тіркелген түрлер мұқият талдап саралауды қажет етті. Сонымен, 2006 жылы Қазақстанның омыртқасыз жануарларға арналған «Қызыл кітабының» нақтыланған 3-басылымы жарық көрді. Бұл басылымға омыртқасыз жануарлардың 96 түрі тіркелді. Олардың ішінде буылтық құрттардың – 2, ұлулардың (моллюскалар) – 6, шаянтектестердің – 1, өрмекшітектестердің – 2 және жәндіктердің – 85 түрі тіркелді. Қазақстанның омыртқалы жануарларға арналған «Қызыл кітабының» толықтырылған және өңделген 4-басылымы 2010 жылы жарық көрді. Онда омыртқалы жануарлардың 128 түрі тіркелген. Олардың бір түрі – дөңгелекауыздыларға, 17 түрі – сүйекті балықтарға, 3 түрі – қосмекенділерге, 10 түрі – жорғалаушыларға, 57 түрі – құстарға және 40 түрі – сүтқоректілерге жатады. Бұл «Қызыл кітапта» Халықаралық табиғат қорғау одағының (IUCN) «Қызыл кітабына» тіркелген 20 түр бар. Мұндай түрлерді сақтап қалу үшін Қазақстан бүкіл адамзат алдында аса зор жауапкершілікті сезінуі тиіс. Кітапқа тіркелген түрлердің таби-ғатта сақталу деңгейіне сәйкес 5 санатқа бөлініп берілген: 1.Жойылып кету қаупі төнген түрлер. Мұндай түрлерді сақтап қалу үшін міндетті түрде арнайы шаралар (табиғи қорықтар, ұлттық табиғи саябақтар, табиғи резерваттар және т.б.) ұйымдастыру қажет. 2. Саны күрт азайып бара жатқан түрлер. Ондай түрлердің саны әзірше мол, бірақ қарқынды түрде азаюына жол берілмеуі қажет. 3. Сирек кездесетін түрлер. Ондай түрлердің санының азаюын қадағалап отыру қажет. 4. Толық зерттелмеген түрлер. Ондай түрлер туралы ғылыми-зерттеу жұмыстары мұқият түрде жүргізілуі қажет 5. Қалпына келтірілген түрлер. Табиғатты қорғаудың басты шарты – оның ресурстарын тиімді пайдалану және сақтау. Жабайы жануардың біраз бөлігінің жер бетінен жойылып кету қаупі бар екенін ескертіп, жануарлар мен өсімдіктер дүниесін сақтап қалу үшін қанша дабыл қағылып, айтылып жатса да, жойылып кету қауіпі бар жабайы аңдарды қаскерлік жолмен аулау әрекеті тоқталар емес. Мемлекет тарапынан қаскерлікке тоқтау салу үшін әртүрлі іс-шаралар ұйымдастырылып келеді. 2004 жылы 9-шы шілдеде «Жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту және пайдалану» туралы заң қабылданды. Осы заң киік аңын 2020 жылға дейін аулауға қатаң тиым салған. Аң аулауға қатысты талаптар мен ережелер жаңадан бекітілді. Бірақ бұған қарамастан қаскөйлер броконьерлікті жалғастыруда. Сол себепті ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігі жануарлар дүниесін қорғау, сақтау, пайдалану, өсімін молайту және саласына келтірілген зиянды әрекеттің орнын толтыру мөлшерін бекіту туралы бұйрықтар мен заңдық күшке ие шешімдерді де шығарып, іске асырып жатыр. Маңғыстау өңірінің табиғатты қорғау инспекторы С.Байталасов: «Сөзіміз дәлелді болу үшін мысал келтіре кетейік. Жабайы аңдардың басым бөлігі қорық аумағы не ерекше қорғалатын аумақта болатындығын ескеріп, заңсыз аң аулау фактісі аталған аймақтардың бірінде болса деп алайық. 1 (бас арқар) х2405х1500 х1,5х3х3=48 701 250 теңге. 1 (бас қарақұйрық)х2405х400х1,5х3х3=12 987 000 теңге. 1 (бас қоян) х 2405х5 х1,5 х3 =54 112 теңге. 1 (бас үйрек) х2405 х5 х1,5 х 3 = 54 112 теңге. 1 (бас киік) х 2405 х500 х1,5 х3 х3= 16 233 750 теңге. Шығын мөлшерінің есептелуіне түсінік бере кетейік, 2405 (АЕК) айлық есептік көрсеткіш, 1,5 заңсыз ауланған аңға қосылатын коэффицент, 3 ерекше қорғалатын аймақта болған үшін қосылатын коэффицент, 3 жойылып кету қаупі бар не «Қызыл кітапқа» енген аң үшін қосылатын коэффицент. 1500, 400, 5, 500 сандары – әрбір дараққа АЕК ретінде салынатын шығын мөлшерінің сандық көрсеткіші. Мүмкін осыншама шығын мөлшерін халық арасында екінің-бірі біле бермеуі мүмкін. Жоғарыда көрсетілген қыруар соманы төлеу кез-келген адам қолынан келе бермейтіні белгілі, мүмкін қаскерлер осыдан сескеніп, қылмыстан аяғын тартар ма екен деген ойдамыз» деп, халықтың табиғатқа келтірілген зиян үшін қанша айыппұл салынатынын нақты сандар мөлшерімен таныстырып өткен. Естіген, оқыған жан тым болмаса, осындай көп мөлшердегі айыппұлдан сескенер.
Держатели документа:
БҚУ
19.
Подробнее
28
К 89
Кузнецов, В. В.
Деэтиоляция: что это такое? [Текст] / В. В. Кузнецов, А. С. Дорошенко, Н. В. Кудрякова // Биология в школе. - 2020. - №6. - С. 3-11
ББК 28
Рубрики: Общая биология
Кл.слова (ненормированные):
свет -- фитогормоны -- фотоморфогенез -- этиоляция
Аннотация: Ключевой момментом в раннем онтогенезе растений - переход от этиолированного роста (скотоморфогенеза) к диэтиоляции (фотоморфогенезу). Этот переход сопровождается перепрограмированием метаболизма, изменением морфологии растения и формированием фотосинтетического аппарата. В статье будут рассмотрены основные компоненты регуляторных цепей, обеспечивающих как этиолированный рост, так и переход к фотоморфогенному развитию.
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Дорошенко, А.С.
Кудрякова, Н.В.
К 89
Кузнецов, В. В.
Деэтиоляция: что это такое? [Текст] / В. В. Кузнецов, А. С. Дорошенко, Н. В. Кудрякова // Биология в школе. - 2020. - №6. - С. 3-11
Рубрики: Общая биология
Кл.слова (ненормированные):
свет -- фитогормоны -- фотоморфогенез -- этиоляция
Аннотация: Ключевой момментом в раннем онтогенезе растений - переход от этиолированного роста (скотоморфогенеза) к диэтиоляции (фотоморфогенезу). Этот переход сопровождается перепрограмированием метаболизма, изменением морфологии растения и формированием фотосинтетического аппарата. В статье будут рассмотрены основные компоненты регуляторных цепей, обеспечивающих как этиолированный рост, так и переход к фотоморфогенному развитию.
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Дорошенко, А.С.
Кудрякова, Н.В.
20.
Подробнее
65
Ш 25
Шарапиева, А.
Инвестиции для повышения потенциала села. [Текст] / А. Шарапиева // Пруралье. - 2021. - №12.- 12 февраля. - С. 2
ББК 65
Рубрики: Экономика
Кл.слова (ненормированные):
Аким Акжаикского района -- малое предпринимательство -- сельское хозяйство -- повышение инвестиционного потенциала -- жилье -- разведение скота
Аннотация: В статье дан отчет об итогах 2020 года акима Акжаикского района.
Держатели документа:
ЗКУ
Ш 25
Шарапиева, А.
Инвестиции для повышения потенциала села. [Текст] / А. Шарапиева // Пруралье. - 2021. - №12.- 12 февраля. - С. 2
Рубрики: Экономика
Кл.слова (ненормированные):
Аким Акжаикского района -- малое предпринимательство -- сельское хозяйство -- повышение инвестиционного потенциала -- жилье -- разведение скота
Аннотация: В статье дан отчет об итогах 2020 года акима Акжаикского района.
Держатели документа:
ЗКУ
Page 2, Results: 178