Электронный каталог

83
Е 81
Есім, Ғ.
    Теріс оқу [Текст] / Ғ. Есім // Егемен Қазақстан. - 2017. - №99. - 26 мамыр. - Б. 6
ББК 83

Рубрики: Әдебиеттану

Кл.слова (ненормированные):
абай жолы -- теріс оқу -- бір дүниетаным -- екінші дүние таным -- есім -- ғарифолла
Аннотация: Кемеңгер Мұхтар Әуезов "Абай жолы" романының 2-кітабының 410-бетінде, мынадай аса мағыналы сөзді келтірген: Романда заман ыңғайына қарай жазушы мұны айтушылар "ел жуандары" деген, анығында, олар арабша, парсыша хат танитын елдің зиялы адамдары. Олай десе кемеңгер Мұхтарға қырағы коммунист-сыншылар қадала түспек. Бірақ, ретін тауып, орыс оқуының теріс екенін айтып қалған
Держатели документа:
БҚМУ

66.1(5каз)
М 12
Мағауин , Е.
    Ел қамын жеген Едіге [Текст] / Е. Мағауин // Аңыз адам . - 16-31 наурыз. - 2019. - №6. - Б. . 5-6
ББК 66.1(5каз)

Рубрики: История политических учений

Кл.слова (ненормированные):
ел қамын жеген едіге -- тарихи едіге шыңғыс ұрпағы -- Қ.Сәтбаевта едігенің руы қоңырат деген -- Ибн-Арабшах -- Едіге мен Тоқтамыс -- Дешті Қыпшақ әміршісі -- татария императоры -- алтын орданы билеуші -- ел билеген Едігем -- Едіге Мағауин
Аннотация: Ұлытауда назар салған кісіге оның көлденең біткен бір сілем шоқысы әрдайым ерекше көрінеді. Биіктігі мен не пішінімен ғана емес. Сол шоқының басына ерекше бір рух қонақтағандай... Бұл - Едіге тауы. Таудың басында тастан қалап үйілген, биіктігі құрық бойындай, бір жақ беті тік, үшбұрышты пирамида іспетті қорым бар. Бұл - Едіге батырдың моласы. Тарихи Едігенің аты көпке мәлім. Едігенің руы Маңғытай Қоңырат деп атау арқылы шешуімізге болады. Біраз уақытқа дейін Едіге Тоқтамыс ханның ордасындағы билердің бірі болып қала береді. Ақыры, Тоқтамыс хандық биліктен айырған Темір-Мәлік ханның ұлы Темір Құтлық ер жеткен кезінде Ордадан қашып шыққан соң, арада жарты жыл өткенде Едіге де Тоқтамыстан бой тасалайды. 1419 жылы Тоқтамыстың кіші баласы Қадірбердімен болған соғыста Едіге ауыр жараланады. Қадірбердінің өзі бұл шайқаста мерт болады. Жаралы Едігені Тоқтамыс балаларының бір әмірі шауып өлтіреді. "Дешті Қыпшақ әміршісі", "Татария императоры", "Алтын Орданы билеуші", деп тарихи деректерде қалған, ал халық санасында "Ел билеген Едігем", "Ел қамын жеген Едіге" боп бейнеленген батыр бабамыздың ғұмыры осындай болған.
Держатели документа:
БҚМУ

Үркімбай , Р.
    Ер Едіге-елдің рухын көтеретін тұлға [Текст] / Р. Үркімбай // Аңыз адам . - 16-31 наурыз. - 2019. - №6. - Б. . 7-12
ББК 66.1(5каз)

Рубрики: История политических учений

Кл.слова (ненормированные):
ер Едіге - елдің рухын көтеретін тұлға -- жәдігер -- С.Бәйішев атындағы Ақтөбе университетінің президенті Бекежан Ахан -- шежірелер жинағы -- Едіге атты тарихи-қаһармандық эпос бар -- большая советская энциклопедия
Аннотация: Көреген саясаткер, сайыпқыран қолбасы. Алтын Орданы 17 жыл билеген Ел Едігенің аты шығыс пен батысқа оның замандастары ибн Арабшах, Әлижезді, Г.Клавихо, ортағасырлық атақты тарихшылар Қадырғали Жалайыр, Әбілғазы баһадүр хан, Н.М.Карамзин, кейінгі Ш.Уәлиханов, В.В. Бартольд, В.М.Жирмунскийдің еңбектері арқылы мәлім.
Держатели документа:
БҚМУ
Доп.точки доступа:
Ахан , Б.

84(5Каз)
К 12
Қабылдинов, З.
    Суретші тектінің тұяғы еді [Текст] / З. Қабылдинов // Аңыз адам. - 2019. - №13. - Б. 10-12
ББК 84(5Каз)

Рубрики: Художественная литература

Кл.слова (ненормированные):
Қазақ тарихы -- қоғам және мемлекеттік қайраткері -- Темірболат Мұхамеджанұлы Телжанов -- керей руы -- арабша сауатты -- Алаш қозғалысы -- омбы облысы -- еңбекші қазақ -- бостандық туы газеті -- қара жорға
Аннотация: Қазақ тарихындағы ең жарқын әрі көрнекті қоғам және мемлекеттік қайраткерлерінің бірі - Темірболат Мұхамеджанұлы Телжанов
Держатели документа:
БҚМУ

63(5каз)
Б 18
Байжігітов, Н.
    Арыстан баб [Текст] / Н. Байжігітов // TURKISTAN. - 2019. - 26 желтоқсан. - №51-52. - Б. 1-10
ББК 63(5каз)

Рубрики: История

Кл.слова (ненормированные):
Арыстан баб -- Арстанбап -- Арслан-Баб -- Салман Аль-Фариси -- Түркістанда түмен баб -- Әл-Фараби -- Арыстан баб және Қожа Ахмет Ясауи
Аннотация: Арыстан баб Қазақстанда ғана емес, әлемнің бірқатар елінде дәріптеліп отыр. Арыстан бабтың есімі дереккөздерде және қазақ, қырғыз, өзбек, тәжік елдерінде әртүрлі (Арыстанбап, Арстанбап, Арслан-Баб, Арслан-боб, Арслонбоб т.с.с) жазылған, біз Арыстан баб нұсқасын қолдандық. Ал енді арабша емледегі Салман Аль-Фарисидің есімін, негізінен мақаладағы оқиғаларға орай, қазақша айтылған нұсқа бойынша Сәлмен парсы деп те алдық.
Держатели документа:
БҚМУ

87
О-53
Олжабай , С.
    Құнанбай ұрпағы көрген қысастықтар [Текст] / С. Олжабай // Жалын . - 2020. - №2. - Б. 37-49
ББК 87

Рубрики: Философия

Кл.слова (ненормированные):
Абай Құнанбайұлы-175 жыл -- Абайтану -- Абай мұрасы -- Шымкент қаласы -- Абай саябағы -- Халықаралық Абай клубы -- Нұрғали Әшімов -- Анарбек Орман -- Роллан Сейсенбаев -- мәңгілік мұра -- Тұрағұл -- М.Әуезоа -- Кәкітай Ысқақұлы -- Семей аспаны
Аннотация: 2007 жылдың қыркүйек айында Шымкент қаласындағы Абай саябағы ішінде «Халықаралық Абай клубының» облыстық филиалы ашалды. Филиал екі қабатты үйге орналасқан еді. Оның ашылу салтанатына сол кездегі облыс әкімі Нұрғали Әшімов пен Шымкент қаласының әкімі Анарбек Орман келді. Нұрғали Әшімов Абайдың бір өлеңін жатқа оқып, жиналғандарды риза етті. «Халықаралық Абай клубының» президенті, танымал жазушы Роллан Сейсенбаев сөйлеп, ақын мұралары мәңгілік екендігі туралы тұщымды ой-пікір айтты. Осы шаңырақта республикалық «Абай» ұлттық мәдени-әдеби апталығы дүниеге келді, ұлы ақынға арналған бөлме ашылды. Роллан Сейсенбаев ғимараттан сәл ілгері, күре жолдың бойына Тұрағұл Абайұлына арнап тұғыртас орнатты. Неге? Міне, бұл сол кезде айтылған әңгіме. Тұрағұл Абайдың Әйгерімнен туған баласы. 1876 жылы дүниеге келген ол жас кезінде ауыл молдасынан оқып, сауатын ашады. Кейін әкесіне еліктеп, өлең жаза бастаған. Аудармамен айналысқан. Кейіннен өздігінен ізденіп, орысша, арабша оқып, білімін жетілдіре түседі. 1904 жылы Кішік-Тобықты еліне болыс болып сайланады. Жастайынан әкесінің тәрбиесінде өскен ол Абай өлеңдерінің қай кезде, қандай жағдайда жазылғанын жақсы білген. 1909 жылы ағасы Кәкітай Ысқақұлымен бірге Абай өлеңдерін жинастырып, Санкт-Петербургте жеке кітап етіп бастырады. Ол сондай-ақ ақын шығармашылығының текстологиялық тұпнұсқасын қалпына келтіруге атсалысады. Мұхтар Әуезовтің өтініші бойынша «Әкем Абай туралы» деген естелік жазып береді. Мұның өзі ұлы жазушының ұлы еңбегінің жазылуына көмек болғаны анық. Семей аспанын сұр бұлт торлап тұрған еді. 1922 жылы осында Әлихан Бөкейхан мен Міржақып Дулатов тұтқынға алынады. Олармен аралас-құраластығы бар Тұрағұл да төрт ай түрме дәмін татады. Бірақ, бұл дауыл алдындағы өлі тыныштық еді. 1927 жылы ол қайта тұтқындалып, 1928 жылдың көктеміне дейін сонда жатады. Түрмеден босатқанмен, империя шеңгелі оны уысында ұстаған еді. Тұлпардың тұяғын Шымкентке жер аударады. Жер аударылған жанның жетіскен жері жоқ. Аш-жалаңаш жүреді. 1933 жылы Мұхтар Әуезовпен ретін тауып кездесіп, жұмыс тауып беруін өтінген екен. Ол Совнарком бастығы Ораз Исаевқа жолықтырған. Алайда, алай-дүлей заманның қитұрқылары қалтарыстарында Исаев оған көмек көрсете алмаған. Шымкентке қайтып келген Тұрағұл 1934 жылғы 6 наурыз күні 59 жасында жамбасы жерге тиеді. Оны сол кездегі Шымкент қаласындағы мұсылмандар зиратына жерлейді. Өкініштісі сол, бұл жерге кейіннен зауыт (қазіргі «Санто» дәрі-дәрмек шығару кәсіпорны) салынып кеткен. Осылайша Тұрағұлдың ұлы Ақыш пен қызы Мәкен аңырап қала берген. Сталиндік заманның зобалаңы мұны-мен де бітпейді. Тұрағұлдың Сақыпжамал деген әйелінен туған Жебрайыл (Жебеш) деген баласы әкесінің соңынан Шымкентке келеді. Ол Ташкентте оқитын еді. 1930 жылы ауыр науқастан қайтыс болады. Жебеш те сталиндік саяси науқанның құрбаны. Оны Тобықтының шолақ белсенділері Томск қаласында оқып жүрген жерінде үстінен арыз жазып, институттан шығартады. Н.Ежов, Ф.Голощекин тобының теп-кісі мұнымен де тоқтамаған. Абайдың немересі Құзайыр Мекайылұлы бай тұқымы ретінде жер аударылып, Фрунзе қаласына жіберіледі. Мұнда ол қара жұмысқа жегіледі. Осы қаладан соғысқа алынып, майданда қаза табады. Інісі Қалышер (екеуінің де шешесі Дәмежан) де ағасының кебін киген. Сірә, екеуі де Бішкектен әскерге алынса керек. Тұрағұлдың Зұбайыр деген 1907 жылы туған ұлы да «бай-феодалдың» баласы ретінде отбасымен жер аударылады. Әуелі Жамбыл облысының Мерке ауданында, сосын Шымкентте тұрады. Ташкентке бас сауғалап барады. 1933 жылы күзде Бішкекте қайтыс болады. Абайдың Ысқақ деген інісі болғаны белгілі. Сол Ысқақтың немересі Әрхам Кәкітайұлы да күншілдердің жаласымен қамалып, кейіннен Ташкент облысының «Қызыл партизан» колхозында жасы-рынып жүреді. Абайдың немересі Әубәкір Ақылбайұлы да өнерден құралақан болмапты. Ол да өлең жазған, ән шығарған. Майдақоңыр дауысты әнші де екен. Әубәкірді Абайдың інісі Оспан тәрбиелеген. Ұлы ақын осы немересін ерекше жақсы көрген деседі. Немересіне бағыт-бағдар, жөн-жосықты көп үйретіпті. Әйткенмен, Тұрағұл қамалған соң Әубәкірдің де басына қара бұлт төнеді. Оқырманға Шәкәрімнің тағдыры белгілі. Оны қайталап жатқымыз жоқ. Бірақ оның баласы Ғафурды түрмеде біреулер бауыздап өлтіргені жүрек шаншытады.
Держатели документа:
БҚУ

81
О-63
Оразалықызы, Г.
    Тіл өнері дертпен тең [Текст] / Г. Оразалықызы // Қазақ әдебиеті . - 2024. - 16 тамыз. - №32. - Б. 4.
ББК 81

Рубрики: языкознание

MeSH-не главная:

Кл.слова (ненормированные):
Нұртас Оңдасынов -- Қайраткер -- тілші-ленгвист -- қазақ тілі -- мақала -- мемлекеттік тіл
Аннотация: Қайраткер, тілші-ленгвист Нұртас Оңдасыновтың бізге тапсырған қолжазба-құжаттарының арасынан осы бір мақаланы ұшыраттық. Бұл қайраткердің Үкімет басқарып тұрғанда қазақ тілінің нағыз жанашыры бола білгенін, қазақ мектептерін көптеп ашқызып, жоғары оқу орындарында ауылдан келген қазақ балалары үшін қазақ тілінде дәріс оқығанын тарихтан білеміз. Сол жанашырлығын зейнеткерлікке шыққан кезде де азайтпапты, республиканың баспасөз беттерінде ауық-ауық ана тілінің проблемаларын көтеріп, мақала жазып отырған. Артында қалған «Арабша-парсыша- қазақша түсіндірме сөздіктері» де сол жанашырлықтың, ана тіліне деген құрметтің бір парасы деп білеміз. «Тіл өнері дертпен тең» мақаласын шын мәнінде қазақ тілінің мүшкіл халіне уайым шеге отырып жазыпты… Аталмыш мақаланы «Қазақ әдебиеті» газетіне ұсынуды жөн көрдік.
Держатели документа:
БҚУ