Электронный каталог

80/84(5каз)
Х 25
Хасан , С.
    Пушкинді қызықтырған қазақтар [Текст] / С. Хасан // AQIQAT. - Ақпан. - 2019. - №2. - Б. 46-54
ББК 80/84(5каз)

Рубрики: Филологические науки. Художественная литература

Кл.слова (ненормированные):
пушкинді қызықтырған қазақтар -- александр сергеевич пушкин -- жәңгір бөкейұлы -- орал казак әскері -- покатилов -- ақиқат журналы -- хасан серікқали
Аннотация: Александр Сергеевич сондағы Оралда болған үш тәуліктей уақыттың ішінде Орал Казак әскерінің әскери атаманы Покатиловтың қала орталығындағы қос қабатты сәулетті үйінде жатқан болатын. Ол да бұның бұрынғы кездесіп, талайғы шүйіркелесіп жүрген жоғары шенді әскерилерінің біріндей-ақ ақжарқын, адаммен жұғысқыш жан екен. Оның үстіне, Василий Осиповичтің өзі атақты ақын Александр Сергеевичке де мүлдем бөтен адам емес-ті. Ол кезінде жастай әскери адам болуды армандап, бертінде Екінші Петербург кадет корпусында оқыған еді. Ал, ол бертінде оны сәтімен бітірген соң, Неваның жағалауындағы бір әскери горнизонның артиллерияшылар бөлімшесінде біраз жыл қызмет атқарды. Оның ғасырдың басындағы Отан соғысы кезінде айрықша көзге түсіп, шенді, шекпенді болғандығы тағы бар. Түптеп келгенде, атаманның бұл кездегі Пушкиннің шығармашылығына деген өзіндік бір құрметі де ерекше еді. Покатилов ертеректе Петербургтегі зиялы қауым бас қосқан кештерде Александр Сергеевичтің сондағы қалың көпшіліктің қолқалауымен ортаға шығып, жаңа бір лирикалық жырларын шабыттана оқып, сондағы өзінің отырған ортасының ажары мен көркіне айналғандығына дейін де талай рет көзбен көрді. Па, шіркін, атақты Пушкинмен бір сәт қол берісіп амандасып, өзімен қайтара бір жүздесіп, оңашада бір тіл қатысу оның да көптен бергі іште жатқан бір асыл арманы еді ғой. Сол арманы өзін алдамағандығына шүкір десейші! Орал, шынында да, көне де, сұлу қала екен. Сол жылдың күзінде Орал Казак әскерінің наказной атаманы болып тағайындалатын Орал Казак әскерінің атаманы Покатилов Оралда ұлы ақынды өзі алдынан шығып, тиісінше қарсы алады. Бұндағы қауышу да Пушкиннің Оралға жеткенге дейінгі қауышуларының ешқайсысынан да еш кем болған жоқ. Сол жылдың 2-ші қазанында Пушкиннің өзінің әйеліне «…ондағы атаман мен казактар мені жақсы қарсалады, менің құрметіме екі мәрте қонақасы берді, олар менің денсаулығым үшін тост та көтерді…» деп үлкен толғаныс үстінде хат жазуының бір сыры да осында жатқан еді. Атаман бұл кезде өзінің қала сыртындағы саяжайынан қаладағы үйіне баруға енді ғана жинала бастаған болатын. Соған қарамастан, ол Пушкинді өзінің Шағанның етегіндегі орман-тоғайлы, бір шеті дариямен шектесіп жатқан саяжайына апарып, тиісінше сән-салтанатымен қонақ етті. Иә, сонда ғой, оның Пушкинге осыдан біраз жылдар бұрын ғана аң-құстар ғана мекен еткен бұл жабайы бақтың Орал казачествосы әскерінің саябағына айналдырылып, бұнда әртүрлі ағаш көшеттері отырғызылып, гүлзар баққа айналдырылғандығын айта келіп, бұл бақтың бертінде оралдықтардың арасында қарапайым ғана Хан тоғайы деп аталынып кеткендігін сөз ете қалғандығы! –Хан тоғайы? – Пушкинге сондағы атаманның әлгі сөздері тым тосын болып та естілген еді. –Иә-иә, Александр Сергеевич! – деді атаман өзінің сондағы қонақжай дастарханның басындағы әңгімесін әрі қарай да қызу түрде жалғастыра түсіп: – Бұл жәйден-жәй қойыла салған атау емес, бұл саялы бақтың ішінде кезінде Еділ мен Жайықтың аралығындағы ұланасыр сардалаға дейін келіп, Бөкей Ордасының негізін қалаған сұлтан Бөкей Нұралыұлы ақ патшаның құзырымен қазақ халқының сонау көне замандардан бергі салт-дәстүрлеріне сай, ақ киізге оралып, хан көтерілген. Бұл – бір, екіншіден, әлгі Бөкей хан өмірден өткен соң, оның орнына Астрахан қаласында, сондағы азаматтық губернатор Андреевскийдің үйінде жатып, орысша білім алған ұлы Жәңгір Бөкейұлы ресми түрде хан тағына отырғанда, әлі күнге дейін Ішкі (Бөкей) Орданы хан лауазымымен басқарып отырған ол да осы тоғайдың арасында тиісінше ақ киізге оралып, қалың елдің алдында хан көтерілген! Бір қарасаң, дәл сол кезде, яғни, осыдан тура он жылға жуық уақыт бұрын, дәл осы қазіргі сіз бен біз тұрған саябақта, бір жағынан, Жәңгір Бөкейұлы, бір жағынан, сондағы жас Жәңгірді хан сайламақ болып, сонау Орынбордан Оралға арнайы келген генерал-губернатор Эссеннің көздерінше, ала таңнан қала көгінен үш дүркін зеңбіректен сан рет оқ атылды. Иә, Александр Сергеевич, бұл тек сондағы Жәңгірді хан сайлау салтанатының тек алғашқы бір бастамасы ғана еді. Соның артынша-ақ, осы саябақтың ішінде халайықтың көз алдында Жәңгір Бөкеев ақ киізге оралып, оған Ішкі (Бөкей) Орданың ханы болып ресми түрде сайланғандығы туралы императордың Грамотасы салтанатты түрде табыс етіліп, үстіне сонау астаналық қаладағы ақ патшаның алтын сарайынан әкелінген бұлғын ішік жабылып, астына ақбоз ат мінгізілді.
Держатели документа:
БҚМУ

83(5Каз)
Б 28
Батырханов, А.
    Сарғайған құжаттардағы сыр [Текст] / А. Батырханов // Oral oniri. - 2020. - 20 наурыз. - №22-23. - Б. 6
ББК 83(5Каз)

Рубрики: Литературоведение

Кл.слова (ненормированные):
Жұбан Молдағалиев -- ақын -- әдебиет -- ескеркіш-мүсін -- орал қаласы
Аннотация: Орал қаласының қақ төріндегі гүлзарда жерлес ақын, майдангер Ж.Молдағалиевтың ескерткіш-мүсіні әудемжерден менмұндалайды. Ақынның туғанына 80 жыл толуына орай орнатылған мүсіннің авторлары - мүсінші Ю.Баймұқашев пен саулетші А.Кононов.
Держатели документа:
БҚМУ

63(5каз)
Б 43
Белдеубай, Д.
    Алаштың ары. Ахмет Байтұрсынлының Алматыдағы мұража - үйі мемлекет меншігіне өтті [Текст] / Д. Белдеубай // ANA TILI . - 2021. - №41.- 14-20 қазан. - Б. 1,3
ББК 63(5каз)

Рубрики: Тарих

Кл.слова (ненормированные):
Ахмет Байтұрсынов -- музей-үйі -- Мұражай -- Бақытжан Сағынтаев -- Ұлықбек Есдәулет -- Мереке Құлкенов -- Кенжехан Матыжанов -- Райхан Имаханбет -- Бигелді Ғабдуллин
Аннотация: Алматы қаласындағы ­зиялы қауым кеше бір серпіліп қалды. ­Шынында, Алаш зиялыларын ақтау, олардың туындыларын жарыққа шығару сонау тоқсаныншы жылдары қауырт бір қолға алынды да, кейін қайта бәсеңси бастағандай әсер қалдырған. Қазақ басылымдары айтудай-ақ айтып жатса да еститін құлақ жоқтай көрінетін. Соның бірі «Қазақстанның қасиетті мекендері» тізіміне Алматы бойынша енген санаулы құндылықтың бірі Ахмет Байтұрсынұлының музей-үйін мемлекеттік қамқорлыққа алу ісі 28 жылдан бері шешілмей келген. Кеше қала әкімі Бақытжан Сағынтаев аталған музейге арнайы барып, музейді қала меншігіне алу туралы қаулыны мұражай-үйінің директоры Р.Имаханбетке табыстады. Ұлт көсемінің бюстіне гүл шоқтарын қойды. Бұйыртса ­музей қасындағы гүлзарда Байтұрсынұлының ескерткіші бой көтермек.
Держатели документа:
БҚУ

74
Ж 79
Жолдығали, Г.
    Арманға айналған білім ошағы. [Текст] / Г. Жолдығали // Орал өнірі. - 2021. - 24 қараша. Арнайы шығарылым. - Б. 16-18
ББК 74

Рубрики: Педагогика

Кл.слова (ненормированные):
физика-математика бағытындағы Назарбаев зияткерлік мектебі -- нано технология -- биотехнология лабораториялары -- математика -- физика -- химия -- биология -- робототехника үйірмесі -- гүлзар -- жылыжай -- кітапхана -- дәріс залы -- хореографиялық зал -- жатақхана -- 124 мұғалім -- ұстаз -- 77 магистр -- олимпиада -- 653 түлек
Аннотация: Мақала облыс орталығындағы Физика-математика бағытындағы Назарбаев зияткерлік мектебі туралы.
Держатели документа:
БҚУ

85
А 15
Әбіш, М.
    Түгелбай Қазақов, Қырғыз Республикасының Ел әртісі: Музыкадан құдіретті дүние жоқ [Текст] / М. Әбіш // EGEMEN QAZAQSTAN. - 2024. - 6 желтоқсан. - №237. - Б. 13.
ББК 85

Рубрики: өнер

Кл.слова (ненормированные):
Түгелбай ҚАЗАҚОВ -- әртіс -- музыка -- әндер -- Біртуар композитордың сырлы әндері
Аннотация: Өнерде шекара жоқ дейміз. Әсіресе ауылы аралас, қойы қоралас жатқан қазақ пен қырғыз өнерінің кеңістігі тіптен жақын. Көрші ауылда бір ғажап ән туса, дабырасы мен даңғазасы қазақ топырағына жетпей қалмайды. «Жаңбыр төкті», «Элегия», «Жиырмасыншы жаз», «Гүлзарлар» сынды аңызға айналған әндердің авторын да қазақ жұрты жақсы таниды. Жуырда Қырғыз Республикасының Ел әртісі Түгелбай Қазақовтың Бішкекте өткен шығармашылық кешіне барып қайтқан едік. Біртуар композитордың сырлы әндерін тыңдап, өмірі мен өнері туралы сұхбат құрдық.
Держатели документа:
БҚУ