Электронный каталог

63.3(5Қаз)
К 12
Қайыркен, Т. З.
    XIV-XVI ғасырлардағы Ойрат-Моңғол қатынастары жəне ойраттардың батысқа жылжуы [Текст] / Т. З. Қайыркен // БҚУ хабаршысы. - 2026. - №2. - Б. 186-199
ББК 63.3(5Қаз)

Рубрики: Қазақстан тарихы

Кл.слова (ненормированные):
Ойраттар -- Шыңғыс ұрпақтары -- Шығыс моңғолдар -- Мин əулеті -- Батула -- Тоған -- Есен -- Аюшыдара -- Елбе хан -- ойрат тайпалары -- қоныстанған жерлері -- Даян хан -- Анда хан -- батысқа көшу
Аннотация: Ойрат тарихы қазақ тарихын зерттеудің қосымша дереккөзі ретінде айырықша маңызға ие. Əсіресе, XV-XVIII ғасырлар аясындағы қазақ тарихын зерттеушілер үшін, сол кезеңге тəн ойрат тарихын бірлікте қарастыру талап етіледі. Өйткені бұл кезде қазақ жəне ойрат халықтарының тарихында алма-кезек туындап жататын оқиғалар бір-біріне айырықша əсер етіп отырды. Мақалада ойраттардың Шығыс Моңғол тайпаларымен болған байланысы — Батула, Тоған жəне Есен тайшалар кезіндегі ойраттар мен Шығыс Моңғол ақсүйектерінің арасындағы билік тартысы, мемлекет басқару істері, Мин əулетімен байланыс, территориялық жəне этникалық тартыстар жан-жақтылы қарастырылады. Сондай-ақ, ойраттардың шығу тегі, түпкі Отаны, Шыңғыс əулетімен байланысы, Шығыс моңғолдардан ажырап батысқа кету себебі, Темір мемлекетімен, Моғолстанмен жəне Қазақ хандығымен байланысы зерттелген. XV ғасырдың бірінші жартысында ойрат Есен тайшаның билігі тек ойраттарға ғана емес, солтүстікте қырғыздарға, Шығыс Түркістан шегіндегі ұйғырларға, Ганьсу өлкесі мен Хэси дəлізіне, шығыста джурджиттер мен Кореяға дейін жетті. Бірақ Есен өлгеннен кейін, ойраттар өздерінің тарихтағы жауынгерлік дəстүрінен айырылып, 150 жыл бойы бейбіт жағдайда өздерімен өздері іштей нығаю, кемелдену кезін бастан өткізді. Бұл кезде олар Шығыс моңғолдармен болған текетіресте жеңіліске ұшырады. Нəтижесінде олардың басым бөлігі батысқа беттеді. Олардың Тянь-Шаньның солтүстігіндегі ұлан-байтақ қонысқа жаппай қоныс тебуі XVI ғасырдың екінші жартысында ғана мүмкін болды.??Мақалада осынау аса ауқымды өзгерістерге назар аудару арқылы ойраттардың қазақ хандығымен көрші елге айналуына дейінгі тарихи жағдаяттар кеңінен зерттеп-зерделенген.??
Держатели документа:
ЗКУ

63.3(5Қаз)
С 60

    Солтүстік Қазақстанның əскери жəне азаматтық отарлану тарихынан [Текст] / М. З. Утегенов, А. Т. Шукеева, Т. А. Уалиев, К. Б. Алибеков // БҚУ хабаршысы. - 2026. - №2. - Б. 200-210
ББК 63.3(5Қаз)

Рубрики: Қазақстан тарихы

Кл.слова (ненормированные):
Солтүстік Қазақстан -- Ақмола облысы -- қонысаудару саясаты -- қонысаударушылар -- этникалық топтар -- отарлау саясаты -- көшпелі тұрғындар -- отырықшы тұрғындар -- қалалар -- ауылдар
Аннотация: Мақалада Солтүстік Қазақстан аумағындағы əскери жəне азаматтық отарлау үдерістерінің тарихи динамикасы мен олардың аймақтың этнодемографиялық құрылымына ықпалы кешенді түрде қарастырылады. Зерттеу Ресей империясының қазақ даласын игерудегі стратегиялық тəсілдерін талдауға негізделіп, отарлау саясатының екі негізгі бағытын – əскери-казактік экспансия мен шаруаларды қоныстандыру арқылы жүзеге асқан аграрлық отарлауды – өзара сабақтастықта зерделейді. Авторлар əскери бекіністердің, шептік жүйелердің жəне казак станицаларының құрылуы империялық биліктің əкімшілік-институционалдық орнығуының басты құралы болғанын көрсетеді. Ал XIX ғасырдың соңы – XX ғасырдың басындағы жаппай қоныс аудару саясаты Солтүстік Қазақстанның этникалық құрылымын түбегейлі өзгертіп, аймақты полиэтникалық кеңістікке айналдырды.??Зерттеуде 1897 жылғы Бүкілресейлік халық санағының материалдары, Ақмола облысының статистикалық шолулары, Ф. Щербина экспедициясының деректері мен архивтік құжаттар кеңінен пайдаланылып, халық санының динамикасы, этникалық құрамдағы өзгерістер жəне қоныс аудару ауқымы талданады. Сонымен қатар, жер қатынастарының қайта бөлінуі, қазақтардың дəстүрлі көшпелі шаруашылығының дағдарысы жəне əлеуметтік-экономикалық трансформациялар мəселелері қарастырылады. Зерттеу нəтижелері Солтүстік Қазақстандағы отарлау үдерістерінің аймақтың тарихи дамуына ұзақ мерзімді ықпал еткенін айқындайды.??
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Утегенов, М.З.
Шукеева, А.Т.
Уалиев, Т.А.
Алибеков, К.Б.

63.3(5Қаз)
П 20

    Патша үкіметінің саясаты жəне бөкей ордасындағы молдалар мен қожалар [Текст] / Ж. Ахан, К. Ускембаев, С. Ескалиев, А. Туякова // БҚУ хабаршысы. - 2026. - №2. - Б. 232-246
ББК 63.3(5Қаз)

Рубрики: Қазақстан тарихы

Кл.слова (ненормированные):
Бөкей Ордасы -- Жəңгір хан -- Патшалық Ресей -- қожалар -- молдалар -- ислам -- діни саясат
Аннотация: Бұл мақалада Патшалық Ресейдің діни саясаты жəне Бөкей Ордасындағы молдалар мен қожалардың қоғамдағы орны мен атқарған қызметтері қарастырылады. Автор ислам дінінің бұл өңірде дамуының өзіндік ерекшеліктерін, Жəңгір ханның дінді мемлекеттік саясат құралы ретінде пайдалануын жəне діни элитаның қалыптасу үдерісін сипаттайды. Сонымен қатар, қожалардың əлеуметтік мəртебесі мен сұлтандармен қарым-қатынасы, молдалардың діни-ағартушылық жəне құқықтық функциялары талданады. Зерттеу барысында архивтік жəне тарихи деректерге сүйене отырып, Бөкей Ордасында ислам институттарының қалыптасуы мен қоғамдағы ықпалы анықталған. Исламның əлеуметтік құрылымға енуі Бөкей Ордасының саяси жəне рухани өмірінде маңызды рөл атқарғаны көрсетіледі
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Ахан, Ж.
Ускембаев, К.
Ескалиев, С.
Туякова, А.

85.313(2Тат)
М 92
Мухамбетжанова, А. А.
    Татар халықтарының музыкалық фольклоры мен ғұрыптарын зерттеу мəселелері [Текст] / А. А. Мухамбетжанова // БҚУ хабаршысы. - 2026. - №2. - Б. 622-640
ББК 85.313(2Тат)

Рубрики: Татар халқының музыкалық мәдениеті

Кл.слова (ненормированные):
татар музыкалық фольклоры -- татар халқы -- этномузыкатану -- этнография -- дәстүрлі музыка -- музыкалық мәдениет -- түркі халықтары -- қазақ музыкалық мұрасы -- ноғай музыкалық мұрасы -- тұрмыс-салт жырлары -- бесік жыры -- балалар әндері -- ғұрыптық музыка -- Астрахань татарлары -- ноғай-қыпшақ мәдениеті -- музыкалық дәстүр -- импровизация
Аннотация: Бұл мақалада татар халқының музыкалық фольклоры мен салт-дəстүрлері этномузыкалық жəне этнографиялық тұрғыдан қарастырылады. Зерттеудің негізгі мақсаты – татар музыкалық мəдениетінің жанрлық ерекшеліктерін анықтап, оның түркі халықтарының, əсіресе қазақ жəне ноғай халықтарының дəстүрлі музыкалық мұрасымен байланысын салыстырмалы əдіс арқылы талдау. Зерттеу барысында тарихи-этнографиялық деректер, музыкалық-фольклорлық материалдар жəне экспедициялық жазбалар пайдаланылды. Мақалада татарлардың тұрмыс-салт жырлары, жоқтау дəстүрлері, бесік жырлары, балалар əндері, тақмақтар, сондай-ақ үйлену жəне жерлеу рəсімдеріндегі музыкалық үлгілер талданады. Сонымен қатар Астрахань татарларының музыкалық фольклоры, олардың диалектілік ерекшеліктері мен ноғай-қыпшақ мəдени кеңістігімен байланысы қарастырылады. Зерттеу барысында татар əуендерінің поэтикалық-музыкалық құрылымы, ладтық жəне ырғақтық ерекшеліктері, орындаушылық дəстүрлері мен импровизациялық сипаты сипатталады. Еңбекте татар хореографиялық фольклоры да қарастырылып, «Кияусы», «Акчатыр» сияқты ғұрыптық билердің мазмұны, құрылымы жəне əлеуметтік-мəдени қызметі талданады. Сонымен қатар мерекелік дəстүрлер, ұлттық тағамдар, шай ішу мəдениеті, үйлену рəсімдері жəне диаспора жағдайында сақталған этномəдени тəжірибелер сипатталады. Зерттеу нəтижесінде татар музыкалық фольклорының көне қабаттары салт-дəстүрлік рəсімдерде сақталғаны жəне оның түркі халықтарының ортақ мəдени негізімен тығыз байланыста дамығаны анықталды. Сондай-ақ қазіргі жаһандану жағдайында татар музыкалық жəне хореографиялық мұрасын сақтау, жүйелеу жəне ғылыми тұрғыдан зерттеу этномузыкатану ғылымының маңызды бағыттарының бірі екендігі көрсетілді. Сонымен, татар этностарының музыкалық фольклоры халықтың тарихи жолын, дəстүрін, дүниетанымын көрсететін маңызды мəдени мұра болып табылады. Оны зерттеу ұлттық бірегейлік пен мəдениетаралық байланыстардың қалыптасу ерекшеліктерін анықтауға мүмкіндік береді. Сонымен бірге, бұл дəстүрлерді сақтау жүйелі зерттеуді, мəдени бастамаларды қолдауды, білімді жаңа ұрпаққа жеткізуді қажет етеді.
Держатели документа:
ЗКУ

82 (5Қаз)
Н 42
Негимов , С.
    Ғибратқа толы жазбалар [Текст] / С. Негимов // Egemen Qazaqstan . - 2026. - 24 тамыз. - №158. - Б. . 7.
ББК 82 (5Қаз)

Рубрики: фольклортану

   фольклористика

Кл.слова (ненормированные):
ғани ментайұлы қари -- елтанушы -- ой өрісінде -- қазақстаныммен мақтанамын
Аннотация: Ұлы даланың даналығымен, тарихи һәм әдеби білімімен мұздай қаруланған Ғани Қариннің «Ой өрісінде» (Алматы, «Қазына», 2025 жыл) атты кітабымен таныстық. Еңбек тағылымы кемел, кестелі ұлағатқа толы.
Держатели документа:
БҚУ

76 (5Қаз)
А 55

    Алыстағы ағайынның немесе қандастарды қауыштырған [Текст] // OraI Oniri. - 2026. - № 73.- 8 қыркүйек . - Б. . 10.
ББК 76 (5Қаз)

Рубрики: Бұқаралық ақпарат құралы

   Средство массовой информации

Кл.слова (ненормированные):
алтын көпір халықаралық форумы -- медғат қамбетов -- халықтық конституцияның преамбуласы -- біртұтас қазақстан халқы -- геннадий александрович -- клара құндыбайқызы -- жәңгір хан атындағы тарихи-этнографиялық музейі
Аннотация: "Алтын көпір" халықаралық форумы Орал қаласындағы "Атамекен" өнер ордасының конференция залында жалғасты.
Держатели документа:
БҚУ

79 (5Қаз)
Т 48
Тілепбергенұлы, С.
    Байтұрсынұлы түсірген жалғыз фото [Текст] / С. Тілепбергенұлы // EGEMEEN QAZAQSTAN. - 2026. - №170. - 9 қыркүйек. - Б. . 8.
ББК 79 (5Қаз)

Рубрики: Тарихи және мәдени ескерткіштерді қорғау. Музейтану. Көрмелерді ұйымдастыру. Мұрағат ісі

   Охрана памятников истории и культуры. Музейное дело. Выставочное дело. Архивное дело

Кл.слова (ненормированные):
ұлы ұстаз ахмет байтұрсынұлы -- гүлнар міржақыпқызы -- шындық шырағы кітабы -- шолпан ахметқызы -- орталық мемлекеттік музей -- райхан имаханбет -- бадрисафа байтұрсынова -- мәшен байтұрсынұлы -- фотоаппарат
Аннотация: Ұлт ұстазы Ахмет Байтұрсынұлы ғалымдығы, қайраткерлігінен бөлек фотографиямен де айналысқан болатын. Бұл жайында Гүлнар Міржақыпқызы «Шындық шырағы» кітабында: «Ахаңның фотоаппараты болатын, көңілінің зауқы түскенде, қолы босағанда балаларды суретке түсіретін. Кешкі шайды сыртқа үстел шығарып, самаурыннан құйғызып, газет оқып отырып ішетін, сонда көзінің астымен әркімнің психологиясын бақылайтын», деп жазған.
Держатели документа:
БҚУ

79 (5Қаз)
М 94
Мұқаш, М.
    Сайын ағаның суреттері [Текст] / М. Мұқаш // EGEMEEN QAZAQSTAN. - 2026. - №170. - 9 қыркүйек. - Б. . 8.
ББК 79 (5Қаз)

Рубрики: Тарихи және мәдени ескерткіштерді қорғау. Музейтану. Көрмелерді ұйымдастыру. Мұрағат ісі

   Охрана памятников истории и культуры. Музейное дело. Выставочное дело. Архивное дело

Кл.слова (ненормированные):
фотобейне -- естелік сурет -- сайын мұратбеков -- жангелді дәуешов -- нұржан жангелдіұлы -- майра мұратбекова -- сақыпжамал мұратбекова
Аннотация: Фотобейне деген де – өткен заманалардың айшықты айғағы, мәңгілік кеңістікте жалт еткен мезеттің нақты куәсі. Қағаз бетінде ұйып қалған қас-қағым сәт. Және бұлар тек жеке отбасының немесе шағын ұжымның ғана емес, тұтастай бір дәуірдің, небір дүбірлі оқиғалардың дәлме-дәл сақталған құнды белгісі, бірегей құжаты ретінде бағаланады.
Держатели документа:
БҚУ

83 (5Қаз)
Г 21
Гарденги, Т.
    Жад пен ұмытшақтық арасындағы шекара [Текст] / Т. Гарденги // EGEMEEN QAZAQSTAN. - 2026. - №171. - 10 қыркүйек. - Б. . 9.
ББК 83 (5Қаз)

Рубрики: Әдебиеттану

   Литературоведение

Кл.слова (ненормированные):
Рақымжан Отарбаев -- бас романы -- ноэль -- михаил герасимов -- философиялық толғаулар
Аннотация: Рақымжан Отарбаевтың «Бас» (орысша аудармасында «И был я подобием твоим...» («Мен де сендей болғанмын») романы әдебиеттегі ең бір мәңгілік тақырыптардың бірі – тарих пен тарихи жад арасындағы байланысты тарқатады. Дегенмен, автор бұл тақырыпқа дәстүрлі тарихи романның сүрлеуімен келмей, белгілі бір дәуірді қайта жаңғыртуға немесе ұлы тұлғаларды дәріптеуге ұмтылмайды, керісінше: «Тарихты дәлме-дәл қайта қалпына келтіру мүмкін бе?», деген нақты сұрақтан бастайды.
Держатели документа:
БҚУ

83 (5Қаз)
Ж 95
Жүнісбеков, Б.
    Абай мен Мәшһүр екі дүние пайымы [Текст] / Б. Жүнісбеков // Қазақ әдебиеті. - 2026. - №33. - 21 тамыз. - Б. 4-5
ББК 83 (5Қаз)

Рубрики: Әдебиеттану

   Литературоведение.

Кл.слова (ненормированные):
абай құнанбайұлы -- мәшһүр жүсіп көпейұлы -- дүниетаным -- руханият -- имандылық -- ұлттық құндылық -- ақындық мұра -- адам болмысы -- тарихи тұлға
Аннотация: Туған қазағының тағдырына жанашыр қос кемеңгердің асыл арманы"қайран елінің" бақыты еді. Абай қасиетті Құранның рухани нәрімен бұ фәнидің, яки "жалғанның" ғаламат сынағына көзімізді ашып, "адам" деген атқа лайық болуды аманат етеді. Мәшһүр Жүсіп болса, Ислам дінімен бітеқайнасып, о дүние - құяды.бақидың қатал сынына әзір болудың ғибратын Құран тілімен санаға құяды.
Держатели документа:
БҚУ