Электронный каталог

81
Е 69
Ерімбетова , А.Х.
    Дыбыс сәйкестіктерінің [Текст] / А.Х. Ерімбетова , Ж. Ә. Абдрахманова // Вестник Казахского национального университета имени Аль-Фараби=Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетi. - Алматы, 2018. - №4. - Б. 68-74. - (Серия филологическая=Филология сериясы)
ББК 81

Рубрики: Языкознание

Кл.слова (ненормированные):
дыбыстар сәйкестігі -- болмысы -- құбылыс -- қасиеті -- сала -- уақыт айырмашылығы -- тілдің дамуы -- Тілдің фонетикалық жүйесін -- Фонетика -- Ықшамдалу принципі -- Түркология -- Дыбыстар -- Қазіргі қазақ тіл -- морфема
Аннотация: Мақалада тілдің даму тарихының белгілі бір кезеңінде пайда болған дыбыстар сәйкестігінің тілдегі болмысының сан алуандығы қарастырылады. Осы қасиетіне байланысты оның атқаратын қызметі де тілдің белгілі бір салаларына телінулі. Дыбыстар сәйкестігі белгілі бір кезеңнің жемісі ғана емес, ол өзіне дейінгі қолданылып келген белгілі бір тілдің заңды жалғасы бола отырып, келесі бір кезеңге өзі өмір сүрген уақыттың айырмашылығы ретінде беріліп отыратын жалпы тілдің дамуымен байланысты болады. Осындай күрделі тарихты басынан өткере отырып біздің дәуірімізге дейін жеткен дыбыстар сәйкестігін бір кезеңнің құбылысы ретінде қарастыруға болмайды.
Держатели документа:
БҚМУ
Доп.точки доступа:
Абдрахманова , Ж.Ә.

80
С 12
Сабыр , М. Б.
    Профессор, түркітанушы Б. Сағындықұлының ғылыми тұжырымдарының маңызы [Текст] / М. Б. Сабыр , Н.К. Жуматаева // БҚМУ Хабаршысы. - 2019. - №3. - Б. 225-231
ББК 80

Рубрики: Филологические науки

Кл.слова (ненормированные):
түбір -- архесиллаб -- архетип -- дыбыс -- дауыссыздар -- силлабология -- фонология -- негіз -- қосымша -- аффрикат
Аннотация: Мақалада профессор, түркітанушы ғалым Б.Сағындықұлының зерттеулерінің маңызы жан-жақты сараланған. Ол ұлы ғалым Ә.Нәжіптің шәкірті болып, өмір бойы ғылымға адал қызмет етіп келе жатқан көрнекті ғалым. Ғылыми тұжырымдары түркологияға қосылған тың жаңалықтар екендігі терең талданған. Сонымен қатар орта ғасырлық жазба мұраларды, тіл тарихын індете зерттеудің тұтас әдіснамалық негізін және силлабология ілімі қалыптастырғаны толық дәлелденген.
Держатели документа:
БҚМУ
Доп.точки доступа:
Жуматаева , Н.К.

83
К 98
Қыдырәлі, Д.
    Білге ақын Олжас Сүлейменов туралы толғаныс. [Текст] / Д. Қыдырәлі // Егемен Қазақстан. - 2021. - №94.- 21 мамыр. - б. 5
ББК 83

Рубрики: Әдебиет

Кл.слова (ненормированные):
Олжас сүлейменов -- түркология -- ақын -- мемлекет -- түркі халықтары
Аннотация: Қазақстанның Еңбек Ері ,Түркі дүниесіне қызмет сыйлығының лауреаты, мемлекет және қоғам қайраткері , көрнекті түрколог, айбоз ақын Олжас Сүлейменов туралы.
Держатели документа:
БҚУ

63
К 98
Қыдырәлі, Д.
    Түркологияға түрен салған тарланбоз. [Текст] / Д. Қыдырәлі // Егемен Қазақстан. - 2021. - №114.- 18 маусым. - Б. 7
ББК 63

Рубрики: тарих

Кл.слова (ненормированные):
түркітану ғылымы -- түркология -- Түркіменстан -- ашаршылық -- Ғұбайдолла Айдаров -- майдангер
Аннотация: Отандық түркология тарихында соқтықпалы соқпақсыз заманда тыңға түрен салған , жасқанып мұқалып қалмай , өз бетімен өрге ұмтылып, табанды ізденістерге барған, Орхон мұраларының қазақ тіліне қатысын зерделеп, ізашар еңбек жазған , көрнекті ғалым, тіл білмінің алдыңғы алыптар буыны өкілдерінің бірі 100 жылдық мерейтойы аталып отырған, Қазақстанның ғылымына еңбек сіңірген қайраткер, филология ғылымдарының докторы , профессор Ғ. Айдаров туралы.
Держатели документа:
БҚУ

83
О-80
Өтениязов, С.
    Ұлы адамның шәкірті [Текст] / С. Өтениязов // ANA TILI. - 2021. - №26.- 1-7 шілде. - Б. 8
ББК 83

Рубрики: Әдебиеттану

Кл.слова (ненормированные):
Ұлы адамның шәкірті -- Ғұбайдолла Айдаров -- 100 жыл -- Өміржолы -- Турколог -- Төлеген Тәжібаев -- Дархан Қыдырәлі -- Қазақ түркология ғылымы
Аннотация: Мақалада Әл - Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінде белгілі турколог, филология ғылымының докторы, профессор, Қазақстанның еңбек сіңірген ғылыми қайраткері Ғабайдолла Айдаровтың дүниеге келгеніне 100 жыл толу құрметіне арналған "Түркітану және Ғ.Айдаров" атты халықаралық конференция берілген.
Держатели документа:
БҚУ

72
К 98
Қыдырәлі, Д.
    Атаулардың астарын ашқан абыз. [Текст] / Д. Қыдырәлі // Егемен Қазақстан. - 2021. - №131.-14 шілде. - Б. 9
ББК 72

Рубрики: Ғылым

Кл.слова (ненормированные):
Телғожа Жанұзақ -- тарихи атаулар -- географиялық атаулар -- ғылым -- аспан атаулары -- қазақ ономастика
Аннотация: Мақала Қазақстанның мемлекеттік сыйлығының лауреаты, белгілі түрколог, филология ғылымдарының докторы, профессор - Телғожа Жанұзақ ғұлама ғалым туралы.
Держатели документа:
БҚУ

63
Ә 17
Әбсадық, А. А.
    А. Васильевтің "Исторический очерк русского образования в Тургайской области" атты еңбегінің тарихи деректік және танымдық мән-маңызы (очерктің І бөлімі бойынша) [Текст] / А. А. Әбсадық, З. Е. Қабылдинов, Ж. Арықбаева // Отан тарихы. - 2021. - №4. - б. 5-15
ББК 63

Рубрики: Тарих. Тарих ғылымдары

Кл.слова (ненормированные):
васильев -- байтұрсынұлы -- торғай облысы -- мектептер жүйесі -- мұғалімдер -- ауыл мектебі
Аннотация: Александр Васильевич Васильев - Ресей империясының бөгде жұрттар арасында халық ағарту ісін ұйымдастыру саласының қайраткері, миссионер. Чуваш, татар, қазақ, араб тілдерін меңгерген түрколог. Ұлты - чуваш. Ол 1869-1876 жылдары Чебоксар діни мектебінде, 1876-1882 жылдары Қазан діни семинариясында, одан соң Қазан діни академиясында мұсылмандық діни сенімге қарсы маманданатын миссионерлік бағытта білім алады. 1886 жылы Қазан діни академиясын тамамдағаннан кейін Орынбор діни семинариясында грек тілінен, миссионерлік пәндерден, музыкадан сабақ береді. Шенеунік қызметтерін де атқарды. 1889-1894 жылдары Торғай облысының инспекторы лауазымын атқара жүріп, ол Торғай облысына орыс білімін тарату тарихымен танысады. Соның нәтижесінде оның "Исторический очерк русского образования в Тургайской области" деп аталатын тарихи очергі дүниеге келіп, 1896 жылы Орынборда басылып шығады. Кеңес дәуірінде аталмыш зерттеудегі деректер "жабық" түрде болып, ғылыми ортаға кең таныс болмады. А. Васильевтің зерттеуі - Торғай облысына орыс білімін тарату ісінің басы-қасында болған Н. Ильминскийдің, В. Григорьевтердің еңбектерінде, Орынбор әкімшілігінің қызметтік хаттарына, үкіметтің құжаттарға, архивтік материалдарға негізделген құнды тарихи-анықтамалық тарихи еңбек. Онда Торғай облысында ашылған орыс-қазақ мектептерінің ашылуы, онда қызмет еткен ұстаздар, білім алған шәкірттер туралы толымды тарихи деректер келтіріледі. Ағартушы А. Байтұрсынұлының ұстаздық жолындағы алғашқы мәліметтер де осы кітапта сақталған.
Держатели документа:
М. Өтемісов атындағы БҚУ
Доп.точки доступа:
Қабылдинов, З. Е.
Арықбаева, Ж.

63
Б 41
Бейсенғалиев, Б.
    Ахмет Байтұрсынұлының еңбектері- жөн сілтейтін нұсқаулық [Текст] / Б. Бейсенғалиев // Егемен Қазақстан . - 2022. - 5 қыркүйек. - №168. - Б. 10
ББК 63

Рубрики: Тарих

Кл.слова (ненормированные):
Ұлт ұстазының қызметі – біздің стратегиямыз -- Ахмет Бай­тұрсынұлы -- 150 жыл -- ұлттық жазудың реформаторы -- түрколог -- публи­цист -- алғашқы ұстаз және Ұлт ұстазы -- оқыту әдістері -- бүкіл өмірінің мәні
Аннотация: Қаралы қаңтар оқиғасынан кейін Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев көтерген «Жаңа Қазақстан» идеясы ауқымды реформалар мен оң өзгерістерге негіз салып, тың мүмкіндіктер мен заманауи үрдістерге жол ашты. Жаңа Қазақстанның жаңару мен жаңғыру жолы ел Президентінің «Әділетті мемлекет. Біртұтас ұлт. Берекелі қоғам» атты кезекті Жолдауында да жан-жақты қамтылып, жарқын болашақ құрудағы жасампаз жоспарларымыз бен кешенді бағдарламалар айқындалды.
Держатели документа:
БҚУ

81
Д 12
Дәбей , Ы.
    Маңдай терің сорғалап жүріп сорлы болудан өткен қорлық бар ма?. [Текст] / Ы. Дәбей // Qazaq adebieti. - 2022. - №44.- 11 қараша. - Б. 4
ББК 81

Рубрики: тіл білімі

Кл.слова (ненормированные):
Талант Мауқанұлы -- Профессор -- Вашингтон университетінде -- Индиана университеті -- Таяу Шығыс тілдері және мәдениеті факультеті -- Сұхбат -- Түркология өте мәртебелі мамандық -- Біздің тілге қызығушылар көп пе -- Америка – мүмкіндіктерге жол ашатын ел
Аннотация: Философияда «стрестің (stress) болашағы, реалакстың (relax) өткен шағы болу керек» деген ұғым бар екен. Яғни, күндіз-түні ұйықтамай жақсы кітап жаз, мықты кино түсір, керемет сурет сал, әйтеуір игілікке жарайтын бірдеңе тындыр. Қанша стреске түссең де, болашағы бар дүние істедің. Құрдан құр торығып, шаршаған жоқсың. «Стрестің болашағы» деп осыны айтады. Ал жұрт кәдесіне жарайтын үлкен дүние тындырдың ба, көңіл көтеріп, өзіңе күтім жасап, рахаттанудың еш әбестігі жоқ. Өйткені бұл рахаттанудың (relax) сен ұялмайтындай өткен шағы бар. «Реалакстың өткен шағы» деп те осыны меңзепті. Ғалым кісімен біраз әңгіме-дүкен құрып қайтқан кезде әйгілі психологтың осы тұжырымы есіме оралды. «Ғалым болмай немене, балалықты қисаңыз». Қиды. Көбіміз өткен шағы жоқ реалакстің шылауында жүргенде кітап кеміріп, «түн ұйықтамапты, күн отырмапты». Бұ кісінің кім екенін сұхбаттан біліңіз.
Держатели документа:
БҚУ

83
Б 43
Белдеубай, Д.
    Абыз немесе сөздің обалы туралы [Текст] / Д. Белдеубай // Ana tili. - 2022. - №47.- 24-30 қараша. - Б. 3
ББК 83

Рубрики: Әдебиеттану

Кл.слова (ненормированные):
абыз -- түрколог -- Лазарь Будагов -- Қазан татарларының тілінде оқымысты -- білгір -- сауатты адам -- Этимология -- Рабиға Сыздық -- Сөздер сөйлейді -- Мыңбай Ысқақов -- Халық календары -- абыз дегеніміз
Аннотация: Осы бір ауыз толтырып айтуға ыңғайлы атауды біреу біліп, біреу білмей қолданады. Әңгіме – абыз атап отырған адамы сол бағаға лайық па, жоқ па, сонда болуы тиіс. Оны білу үшін, алдымен түркілердің жадында бәлен мың жылдан бері келе жатқан абыз сөзінің мән-маңызына бойлау қажет. Бірден айту керек, бұл сөздің төркіні араб не парсыдан емес, түркілердің төл сөзі. Сондықтан түрлі түсіндірме сөздіктерден дәлел келтірейік. Белгілі түрколог Лазарь Будаговтың (1812–1879) жазуынша: «Қазан татарларының тілінде «оқымысты, білгір, сауатты адам», тобыл наречиесінде абзи «аға», абыз тотай, одан қысқарған абыстай, «апай, дін басы болған адамның әйелі, мұғалім әйел», башқұртша абсай «ана, шеше», абыз етмек, абызламақ «оқыту, ағарту», абызмақ «оқу, сауаттану» («Сравнительный словарь турецко-татарских наречий»).