Электронный каталог

86
Б 59
Бихай, Су.
    Діни нанымдар [Текст] / Су Бихай // Қазақстан тарихы: Әдістемелік журнал. - 2007. - №11. - б. 5-12
ББК 86

Рубрики: Религия

Кл.слова (ненормированные):
тәңірлік дін -- ислам діні -- Құран -- жеті жарғы
Аннотация: Бұл мақалада дін тарихи және діни наным-сенімдер туралы жазылған.
Держатели документа:
БҚМУ

83
С 20
Сарбасов, Б. С.
    Түркі ескерткіштеріндегі ғажайып туу мотиві [Текст] / Б. С. Сарбасов // Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінің хабаршысы=Вестник Казахского Национального университета им. аль-Фараби . - 2016. - №1. - Б. 52-55.-(филология сериясы)
ББК 83

Рубрики: Әдебиеттану.

Кл.слова (ненормированные):
түркі ескерткіштер -- түс көру мотиві -- ғажайып туу мотиві -- Тәңірлік дін -- анимистік -- тотемдік наным-сенімдер
Аннотация: Мақалада мотивтердің шығу тегі халықтың ертедегідүниетанымымен, әдет-ғұрыптарымен тығыз байланысты қарастырылады.
Держатели документа:
М.Өтемісов атындағы БҚМУ.

86
Ш 19
Шамахай, С.
    Шыңғысхан: тәңірлік сенім мен толеранттылық [Текст] / С. Шамахай, Ғ. Есім // Вестник КазНУ им. аль-Фараби = Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетi. - Алматы, 2018. - №3(65). - Б. 53-67
ББК 86

Рубрики: Религия

Кл.слова (ненормированные):
Шыңғысхан -- тәңірлік -- шаманизм -- «Мәңгі Аспан» -- дін -- толеранттылық -- тарихи шығармасы -- Жамиғат ат тауарихы -- Түрік шежіресі -- Моңғолдың құпия шежіресі -- философия -- герменевтика
Аннотация: Мақалада көшпенділердің сонау шумерлер заманынан бері сабақтасып келе жатқан мыңдаған жылдар тарихы бар Тәңірлік дінінің ХІІІ ғасырдағы ахуалы мен Шыңғысхан ықпалымен Мәңгі Аспан (Тәңірі) ретінде даму ерекшелігі, оның жасаған діни-философиялық тұжырымы, дінге деген толерантты қатынасы жайлы талданады. Шыңғыс хан заманында моңғолдардың тәңірлік нанымына өзгерістер енгізілді. Мәселен, тәңірлік дінінде жұмақ пен тозақ ұғымдары болмады. Алайда олардың сауап жинауға талпынысы тек Шыңғыс ханның арнайы шақыртуымен келген Әулие Чан Чунның үгіттеуімен құдайлық іліммен байланысты туындады. Бұл кезеңде моңғолдардың діни көзқарасы өзінің биік шыңына жетіп, мәңгі аспанның монотеистік сенімін құрды. Шыңғыс хан тәңірлікті негізге ала отырып, Мәңгі Аспан (Тәңір) идеясын теория дәрежесінде қорытып, қолдана білді. Ол Көкте – Мәңгі Аспан (Тәңірі), Жерде – Қаған қағидасын қалыптастырды. Қағида бойынша Аспан (Тәңір) әлемдегі шексіз ерік, биліктің жалғыз Құдайы. Ол өзінің шапағатымен Қағанды қолдайды. Қаған тәңір атынан билік етіп, аспан жарлығын жер бетіне жүзеге асыруға міндетті. Қаған өз парасатының, харизмасының көмегімен аспан қалауына, шапағатына бөлене алады. Жоғарыда бір аспан тәңірі болса, жерде бір ғана қаған болуға тиіс. Яғни, моңғол ханы «Күн шығыстан күн батысқа дейінгі аспан астындағы барша елді басқаруға тиіс» – еді. Сонымен қатар, Шыңғысхан діни толеранттылықты ұстанды. Ол либералды заң нормаларын қалыптастырды. «Барлық діндер бірдей құрметке лайық, бірақ олардың бірде-бірі үстемдік ете алмайды» деген талап болды. Бұл талап Шыңғыс хан дүниеден өткен соң да, ұрпақтан-ұрпаққа сабақтасып, жалғасын тапты. Шыңғыс ханның кіші ұлы Толуйдың жұбайы ақын, мемлекеттің ірі саясаткері Сорқақтани бегім, Мөңке хан бұл ережені өз өмірінің қағидасы етеді. Мақалада Шыңғыс ханның тұжырымдары мен қағидаларын дәлелдеу үшін дереккөздер ретінде «Моңғолдың құпия шежіресі» атты тарихи шығармасы, Рашид ад диннің «Жамиғат ат тауарихы», Әбілғазы ханның «Түрік шежіресі», Шығыс және Батыс елдерінен Шыңғыс ханның арнайы шақыртуымен келген, оның көзі тірісінде кездесіп, жүздескен және кейінгі тақ мұрагерлерімен тікелей қарым-қатынаста болған әулие, ойшыл, қайраткер, саяхатшылардың (даостық монах Чан Чун, Елуй Чуцай, Пэн Дай мен Сюй Тин, монах Джовани дель Плано Карпини, елші Гильом де Рубрук, венециялық көпес Марко Поло) жол жазбалары алынды. Мақаланың мақсаты тәңірлік діннің Шыңғыс хан заманындағы дамуы мен өзгерісі, Шыңғыс ханның діни ұстанымы, сабақтастығы туралы деректер бойынша компаративистикалық, мәдени-философиялық талдау жасау. Талдау барысында Мәңгі Аспан (Тәңір) сеніміне қатысты тың ойлар мен пікірлер ұсынылды. Тақырыпты талдау барысында гуманитарлық және философиялық білімдерде кеңінен қолданылатын, тарихилық пен логикалықтың өзара байланысы, тарихи-компаративистикалық, абстрактылықтан нақтылыққа өту, жалпыдан жекеге өту, герменевтика іспетті тәсілдердің бірлігі қамтылады.
Держатели документа:
БҚМУ
Доп.точки доступа:
Есім, Ғ.

86
М 15
Мақаш, А.
    Мағжан мен Мансұр Халлаж [Текст] / А. Мақаш // Егемен Қазақстан. - 2023. - 24 қаңтар. - №16. - Б. 13.
ББК 86

Рубрики: дін

Кл.слова (ненормированные):
Магжаном Жумабаев -- Мансуром Халлаж -- поэзия -- Ахмет Ясауи хикметтері -- Құран -- мұсылман -- дін
Аннотация: Шығыс поэзиясының танымдық тамырына үңілсек, Жаратушымен болмыс бірлігіне ұмтылған лирикалық «менді» байқаймыз. От пен көбелек, гүл мен бұлбұл секілді канондық образдар ақын жанының абсолютті ақиқатқа талпынысын бейнелейді. Осы жолда күллі руханият сатыларын бағындырған кісі «кәмали инсан» немесе «толық адам» деп аталады. Дәл осы сатыда ол үшін пенделіктің пердесі аяқталып, адам – Құдай арасындағы шекара жойылады да, екі болмыс бір бүтінге айналады. Абайдың «әрбір хақиқатқа тырысып, иждиһатыңмен көзің жетсе, соны тұт, өлсең айырылма» деген концептуалды идеясы да осы ойды қуаттайды. Нәтижесінде ақиқатпен тұтасқан кемел рух енді тәңірлік диапазоннан үн қата бастайды. Қысқаша айтсақ, Құдайдың атынан сөйлейді. Енді аталған доктринаның ақын шығармашылығынан қалай көрініс табатынына тоқталайық. Заманында «Мен – Хақпын» деген әйгілі ұстанымы үшін опат болған мистик шайыр Мансұр Халлаж бен «Өзіме өзім табынам» деп жырлаған Мағжан Жұмабаев арасындағы рухани үндестік таңғалдырмай қоймайды.
Держатели документа:
ЗБҚУ

83
М 15
Мақаш, А.
    Әділ Ботпанов әлемі [Текст] / А. Мақаш, Ж. Әлиман // Егемен Қазақстан. - 2024. - 30 шілде. - №145. - Б. 8.
ББК 83

Рубрики: Әдебиеттану

Кл.слова (ненормированные):
Әділ Ботпанов -- ақын -- поэзия -- өлең
Аннотация: Әулиелер мен хакімдерден кейін пайгамбарлық аманатты арқалайтын ақындар. Тілім-тілім жүрегінен шашыраған Тәңірінің сәулесін жаһанға жаятын осы санат сарбаздары. Ол дүниеге келген кездей аспанның алты қабатындағы маликелер мейрам етіп, бақиға бет түзегенде, көзiнiң жасын әбден бұлайды. Аз Тәңірлік әлемнің табалдырығын ашық-әшкере аттамай, жоқтыққа шым батыя кеткен қалам иелерінің тағдыр таланын қай өлшемге сала аламыз? Замандастары бес күн жалғанға екі-ақ күн түнеген Әділ Ботпановтың да ламаканға сіңіл жогалганына алі сенбейді. Құдды қасымызда жүргендей, күндердің күні күлімсіреп алдымыздан шығатындай күтеді. Ал кей достары оны өлеңнің қандай болу керектігін көрсетті де, ғайып-ереп қырық шілтеннің артына ілесіп кете барды дейді.
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Әлиман, Ж.