Электронный каталог

51.21
А 22

    Автокөліктердің шығарылған газдарының адам денсаулығына əсері [Текст] / И. К. Жумагалиев, М. Ж. Махамбетов, Ш. Қ. Шапалов, К. Х. Кенесарина // БҚУ хабаршысы. - 2025. - №4. - Б. 457-466.
ББК 51.21

Рубрики: Коммунальная гигиена. Гигиена населенных мест

Кл.слова (ненормированные):
автомобиль көлігі -- шығарылған газдар -- ауаның ластануы -- денсаулық -- азот оксидтері -- қалқымалы бөлшектер -- онкология
Аннотация: Бұл мақалада шығарылған заттардың адам денсаулығына əсері қарастырылады. Көлік шығарындыларының құрамындағы негізгі улы заттарға ерекше назар аударылады: азот оксидтері, көміртегі тотығы, күкірт диоксиді, күйе бөлшектері жəне жеңіл органикалық қосылыстар. Мақалада ауаның ластану деңгейі мен тыныс алу жолдары ауруларының, жүрек-қан тамырлары ауруларының жəне онкологиялық аурулардың дамуы арасындағы байланысты растайтын зерттеулердің нəтижелері берілген. Бұл мақала қала тұрғындары үшін шығарылған газдар мəселесі қаншалықты қауіпті екенін түсінуге көмектеседі. Шығарылған газдар дегеніміз не, олардың адамға қандай зиянды əсері бар жəне олардан өзіңізді қорғауға болатынын қарастырылады. Шығарылған газдардың құрамында көптеген химиялық қосылыстар бар, олардың көп бөлігі улы жəне канцерогенді болып табылады. Бұл заттардың адам ағзасына əсері қысқа мерзімді жəне ұзақ мерзімді əсер ету кезінде ауыр зардаптарға əкелуі əбден мүмкін. Бұл мақаланың мақсаты - шығарылған газдардың құрамын, олардың ағзаға əсер ету механизмдерін жəне адам денсаулығына ықтимал қауіптерді талдау.
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Жумагалиев, И.К.
Махамбетов, М.Ж.
Шапалов, Ш.Қ.
Кенесарина, К.Х.

74.262.4
К 32

    Квантталған мəтіндердегі когнитивті визуализация: экологиялық контекстегі инфографика, диаграммалар жəне схемалар [Текст] / А. А. Ескендирова, Н. Н. Нурмуханбетова, Н. Б. Касенова, Ю. Я. Ногоев // БҚУ хабаршысы. - 2025. - №4. - Б. 496-508.
ББК 74.262.4

Рубрики: Методика преподавания химии

Кл.слова (ненормированные):
когнитивті визуализация -- квантталған мəтін -- экологиялық сауаттылық -- химия -- экология -- квантталған мəтіндік тапсырмалар -- инфографика -- қысқаша мəтін -- визуалды тапсырмалар
Аннотация: Оқу пəндерінің ақпараттық қанықтылығының өсуінің артуы жағдайында білім беру процесінің тиімділігін арттыру құралы ретінде когнитивті визуализацияны қолдану ерекше өзекті жəне маңызды болып табылады. Бұл мақалада химиялық-экологиялық пəндер бойынша квантталған мəтіндік тапсырмалардың құрылымына визуалды элементтерді (инфографика, диаграммалар, схемалар) енгізудің ғылыми-əуезді тəсілдері қарастырылған. Биогеохимиялық циклдар, қоршаған ортаның ластану процестері, зиянды заттардың биоаккумуляциясы жəне басқалары сияқты күрделі жəне дерексіз ұғымдардың қол жетімділігі мен мағыналы қабылдауын арттыру үшін визуалды құралдарды қолданудың өзектілігі негізделген. Оқу мəтіндерінің квантталған семантикалық блоктарына біріктірілген көрнекі элементтердің негізгі түрлері сипатталған, сонымен қатар оқу тапсырмаларын əзірлеу кезінде оларды қолдану əдістемесі ұсынылған. Оқытудың когнитивті принциптеріне сүйене отырып жəне дайындық деңгейін ескере отырып, көрнекі тапсырмалардың нақты мысалдары келтірілген. Зерттеу экологиялық сауаттылықты қалыптастырудың, студенттердің сыни ойлауы мен аналитикалық дағдыларын дамытудың тиімді құралы ретінде визуализация мүмкіндігіне баса назар аударады. Мақаланың соңғы бөлімінде оқу процесіне когнитивті визуализация элементтерін енгізу бойынша оқытушыларға арналған қолданбалы ұсыныстар берілген.
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Ескендирова, А.А.
Нурмуханбетова, Н.Н.
Касенова, Н.Б.
Ногоев, Ю.Я.

28.1
Б 49
Берлигужин, М. Т.
    Батыс Қазақстан аумағынан табылған кеш плейстоцендік Coelodonta Antiquitatis (Blumenbach, 1799) морфологиясы мен экологиясы [Текст] / М. Т. Берлигужин, К. М. Ахмеденов // БҚУ хабаршысы. - 2025. - №4. - Б. 567-585.
ББК 28.1

Рубрики: Палеонтология

Кл.слова (ненормированные):
кеш плейстоцен -- Жайықтың төменгі ағысы -- қазба қалдықтары -- Coelodonta antiquitatis Blum. -- 1799 -- далалық форма -- Батыс Қазақстан -- бассүйек -- иық сүйегі
Аннотация: Жүндес мүйізтұмсық (Coelodonta antiquitatis) Қазіргі Қазақстанның аумағын қоса алғанда, Еуразияның кеш плейстоцен кезеңінде кең таралған. Батыс Қазақстан облысы мен іргелес аймақтардан табылған бассүйектер, тістер жəне посткраниальды элементтер музей коллекцияларында болғанымен, көп жағдайда сипатталмаған күйінде қалып отыр. Оларды зерттеу плейстоцендік экожүйелерді қалпына келтіру жəне фауна динамикасына əсер ететін климаттың өзгеруін бағалау үшін маңызды. Жұмыстың мақсаты, Орал қаласының Табиғат жəне экология мұражайындағы палеонтологиялық коллекциялар арқылы таксономиялық байланысын, жыныстық диморфизмді, жас ерекшеліктерін жəне олардың тіршілік ету ортасын анықтау. Əдістеме морфометриялық талдауды, салыстырмалы краниологиялық зерттеуді жəне түр ішіндегі мүмкін əртүрлілікті бағалауды қамтиды. Нəтижелер зерттелген үлгілердің C. antiquitatis кеш плейстоцен жəне қоңыржай дала жағдайында өмір сүрген жыныстық жетілген аталықты көрсетеді. Бұл плейстоцендегі Жайықтың төменгі ағысында салыстырмалы түрде қыс жұмсақ жəне қар жамылғысы қалың жəне тығыз болмағандығын көрсетеді.
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Ахмеденов, К.М.

83.7
А 11
Ақболатов, А.
    Іскерлікке баулыр тың тынысты еңбек [Текст] / А. Ақболатов, Т. Шайхиев // Орал өңірі. - 2026. - №12.- 5 ақпан. - Б. 12-13.
ББК 83.7

Рубрики: Шешендік өнер

Кл.слова (ненормированные):
шешендік дағды -- іскерлік шешендіктану -- абат сатыбайұлы қыдыршаев -- д.а. шакурова -- а.с. татаханова -- академиялық аутор -- афоризм -- іскерлік қарым - қатынас әдебі -- сөз сөйлеуге даярлық - демосфендік дағды -- аудиториямызды тани білеміз бе? -- іскер маманның сөйлеу мәдениеті -- іскер маманның сөйлеу логикасы -- телефонмен сөйлесе білеміз бе?
Аннотация: "Іскерлік шешендіктану" оқу құралы - жастарды іскерлік білік - дағдыға баулыр тың тынысты еңбек. Шешендік өнерді меңгерудің табыс кепілі екенін кредо тұтқан ауторлардың аталмыш кітабы - көзге түсу үшін емес, тыңдар құлақ үшін тиімді сөз сөйлеу туралы. Оқу құралында мейлінше қысқа да нұсқа сөйлемдермен, нақыл - ақыл сөздермен барынша жинақы қайыруға ұмтылуға назар аударылған.
Держатели документа:
БҚУ
Доп.точки доступа:
Шайхиев, Т.

63.5
С 21
Сатыбайұлы, А.
    Бақ берсін, Қыдыр дарысын! [Текст] / А. Сатыбайұлы, А. Асланқызы, Ж. Мадиярқызы // Өркен. - 2026. - 31 наурыз. - №3. - Б. 16.
ББК 63.5

Рубрики: Этнография

Кл.слова (ненормированные):
Көрісу күні -- Амал мерекесі -- 14 наурыз -- Бата беру -- Ұлттық дәстүрлер -- Қызыр түн -- Алтын күрек -- Ұлыс күні -- Батыс Қазақстан
Аннотация: Мәтінде наурыз айының 14-і күні атап өтілетін «Көрісу» дәстүрінің шығу төркіні мен этнографиялық маңызы жан-жақты баяндалады. Автор бұл мерекенің көшпелі қазақ тұрмысындағы маңызына — мал-жанның қыстан аман шығып, көктемге жетуіне байланысты қалыптасқанына тоқталады.
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Асланқызы, А.
Мадиярқызы, Ж.

83
Н 11
Нұрманова, М. С.
    Түркі әдебиетіндегі сатираның жанрлық дербестігі мен эволюциясы [Текст] / М. С. Нұрманова // БҚУ хабаршысы. - 2026. - №1. - Б. 63-68.
ББК 83

Рубрики: Литературоведение

Кл.слова (ненормированные):
сатира -- күлкі -- әзіл-оспақ -- әзіл феномені -- зерттеу материалдары -- Түркі әдебиеті
Аннотация: Бұл мақала түрік фольклорындағы әзіл-оспақ зерттеулерінің, әсіресе сатираға қатысты зерттеулердің саны мен сапасын бағалауға бағытталған. Біздің зерттеуіміз жан-жақты әзіл библиографиясын қамтамасыз етуді талап етпейді. Ол тиісті зерттеулер мен жарияланымдарды бағалауға негізделген. Бұл зерттеуде күлкінің табиғаты мен оның күлкі мен әзілден тыс атқаратын қызметтері қысқаша қарастырылып, соның ішінде түркі әлеміне назар аудара отырып, әзілге қатысты ғылыми зерттеулер мен жарияланымдар жүйелі түрде қарастырылады. Бұл зерттеудің негізгі мақсаттарының бірі – түркі тілдес халықтардың фольклорындағы әзіл-оспақ зерттеуінде қолданылған нақты тақырыптар мен тәсілдерге тоқталу. Бұл зерттеудің материалды көлемі негізінен әртүрлі институттарда жүргізілген докторантура мен аспирантурадан, ғылыми жиналыстардың жарияланымдарынан және ғылыми негізделген басылымдарға, кітаптарға және мерзімдік мақалаларға басымдық беріледі. Белгілі бір тақырыптарға арналған зерттеулерді библиографиялық және библиографиялық сындар арқылы талдау қазіргі жағдайды түсінуге көмектеседі және болашақ зерттеулерге бағыт береді. Алынған зерттеу материалдары екі түрлі тәсіл арқылы талданған. Библиографиялық зерттеулердің мазмұны мен әдістемесі туралы ақпарат берілсе, басқа зерттеулер олардың библиографиялық дәйексөздері арқылы біздің зерттеуімізге негізінен енгізілді
Держатели документа:
ЗКУ