Choice of metadata Статьи
Page 2, Results: 48
Report on unfulfilled requests: 0
11.

Подробнее
68
Б 17
Базар, Ж.
Отанды қорғау - қасиетті борыш [Текст] / Ж. Базар // Егемен Қазақстан. - 2017. - №87. - 10 мамыр. - Б. 6
ББК 68
Рубрики: Әскери ғылым
Аннотация: Қазақстан әскері құрылғаннан бастап ширек ғасыр ішінде қарқынды даму жолынан өтті. Әскерді қалыптастырудың негізгі кезеңдерінің артта қалғанына қарамастан, Қарулы Күштер құру процесі аяқталған жоқ. Қазақстан әскерін одан әрі дамыту ісінде жаңа талаптар мен қауіп-қатерлер мейлінше ескерілуде, бұл ретте, басым міндеттерінің бірі өңірік және жаһандық қауіпсіздікті қамтамасыз етуде Қазақстанның қатысыуын кеңейту болып табылады. Осы орайда, еліміздің Қарулы Күштерінің жетістіктері, қазіргі жағдайв мен даму перспективалары жөнінде Қорғаныс министрлігі Сәкен Жасұзақовпен әңгімелескен едік
Держатели документа:
БҚМУ
Б 17
Базар, Ж.
Отанды қорғау - қасиетті борыш [Текст] / Ж. Базар // Егемен Қазақстан. - 2017. - №87. - 10 мамыр. - Б. 6
Рубрики: Әскери ғылым
Аннотация: Қазақстан әскері құрылғаннан бастап ширек ғасыр ішінде қарқынды даму жолынан өтті. Әскерді қалыптастырудың негізгі кезеңдерінің артта қалғанына қарамастан, Қарулы Күштер құру процесі аяқталған жоқ. Қазақстан әскерін одан әрі дамыту ісінде жаңа талаптар мен қауіп-қатерлер мейлінше ескерілуде, бұл ретте, басым міндеттерінің бірі өңірік және жаһандық қауіпсіздікті қамтамасыз етуде Қазақстанның қатысыуын кеңейту болып табылады. Осы орайда, еліміздің Қарулы Күштерінің жетістіктері, қазіргі жағдайв мен даму перспективалары жөнінде Қорғаныс министрлігі Сәкен Жасұзақовпен әңгімелескен едік
Держатели документа:
БҚМУ
12.

Подробнее
63
И 86
Искакова, А.
Жеңіс күнін жақындатқан жауынгер [Текст] / А. Искакова // Егемен Қазақстан. - 2017. - №72. - 14 сәуір. - Б. 10
ББК 63
Рубрики: Тарих
Кл.слова (ненормированные):
жеңіс күні -- жауынгер -- отан -- әскери борыш -- ленинград әскері -- соғыс
Аннотация: Жамбайбек Жолтаев - Отан алдындағы әскери борышын кеңес-фин соғысында жалғастырып, Ұлы Отан соғысының соңына дейін қолынан қаруы түспеген қайсар жандардың бірі
Держатели документа:
БҚМУ
И 86
Искакова, А.
Жеңіс күнін жақындатқан жауынгер [Текст] / А. Искакова // Егемен Қазақстан. - 2017. - №72. - 14 сәуір. - Б. 10
Рубрики: Тарих
Кл.слова (ненормированные):
жеңіс күні -- жауынгер -- отан -- әскери борыш -- ленинград әскері -- соғыс
Аннотация: Жамбайбек Жолтаев - Отан алдындағы әскери борышын кеңес-фин соғысында жалғастырып, Ұлы Отан соғысының соңына дейін қолынан қаруы түспеген қайсар жандардың бірі
Держатели документа:
БҚМУ
13.

Подробнее
63
Б 67
Бияшева, Г.
Темір табыттар ағыны тоқтаған күн [Текст] / Г. Бияшева // Орал өңірі. - 2018. - №20. - 17 ақпан. - Б. 6
ББК 63
Рубрики: Тарих
Кл.слова (ненормированные):
кеңес әскері -- ауғаныстан аумағы -- жеңіс алаңы -- жауынгер есімдерін ұлықтау -- ауған соғысы
Аннотация: 1989 жылғы 15 ақпанда Кеңес әскері Ауғаныстан аумағынан шығарылғаны мәлім. Осы айтулы оқиғаға 29 жыл толуына орай Орал қаласындағы Жеңіс алаңында интернационалист жауынгерлердің есімдерін ұлықтауға арналған салтанатты шар өтті
Держатели документа:
БҚМУ
Б 67
Бияшева, Г.
Темір табыттар ағыны тоқтаған күн [Текст] / Г. Бияшева // Орал өңірі. - 2018. - №20. - 17 ақпан. - Б. 6
Рубрики: Тарих
Кл.слова (ненормированные):
кеңес әскері -- ауғаныстан аумағы -- жеңіс алаңы -- жауынгер есімдерін ұлықтау -- ауған соғысы
Аннотация: 1989 жылғы 15 ақпанда Кеңес әскері Ауғаныстан аумағынан шығарылғаны мәлім. Осы айтулы оқиғаға 29 жыл толуына орай Орал қаласындағы Жеңіс алаңында интернационалист жауынгерлердің есімдерін ұлықтауға арналған салтанатты шар өтті
Держатели документа:
БҚМУ
14.

Подробнее
63
О-63
Оразов., Р. Е.
Сыздық Сұлтанның Бұқар хандығындағы орыс отаршылдармен жүргізілген соғыстары. [Текст] / Р. Е. Оразов. // Отан тарихы. - 2017. - №3. - Бет. 147-149
ББК 63
Рубрики: Тарих
Кл.слова (ненормированные):
Сыздық -- кенесарұлы -- бұқар -- әмірлігі -- нұрата -- назар -- батыр -- пірәлі -- сарыбұлақ -- отарлау
Аннотация: Мақалада Сыздық Кенесары ұлының Бұқар хандығының сапында орыс отарлауына қарсы күресі, 1866 жылы Черняевтің Жизаққа жасаған жорығында тойтарыс беруі, Сыр бойындағы орыс бекіністеріне партизандық шабуылы мен Сарыбұлақ шайқасында есаул Ончиковтың әсерін қошауға алып 7 мамырдан 9 мамырға дейін үш күн бойы қоршауда сусыз ұстайды.Бұхар әлмірі әскерінің Самарқанд түбінде генерал К.П. кауфман әскерінен жеңілуі, Бұхар әмірінің орыстармен бітімге келуін Сыздық сұлтан сатқындық деп бағалап олармен де күресуге бел буды. Сонымен қатар, Сыздық сұлтанның орыс әскеріне тұтқиылдан шабуыл жасау тактикасы нақты мұрағат деректері негізінде дәйектелген.
Держатели документа:
БҚМУ.
О-63
Оразов., Р. Е.
Сыздық Сұлтанның Бұқар хандығындағы орыс отаршылдармен жүргізілген соғыстары. [Текст] / Р. Е. Оразов. // Отан тарихы. - 2017. - №3. - Бет. 147-149
Рубрики: Тарих
Кл.слова (ненормированные):
Сыздық -- кенесарұлы -- бұқар -- әмірлігі -- нұрата -- назар -- батыр -- пірәлі -- сарыбұлақ -- отарлау
Аннотация: Мақалада Сыздық Кенесары ұлының Бұқар хандығының сапында орыс отарлауына қарсы күресі, 1866 жылы Черняевтің Жизаққа жасаған жорығында тойтарыс беруі, Сыр бойындағы орыс бекіністеріне партизандық шабуылы мен Сарыбұлақ шайқасында есаул Ончиковтың әсерін қошауға алып 7 мамырдан 9 мамырға дейін үш күн бойы қоршауда сусыз ұстайды.Бұхар әлмірі әскерінің Самарқанд түбінде генерал К.П. кауфман әскерінен жеңілуі, Бұхар әмірінің орыстармен бітімге келуін Сыздық сұлтан сатқындық деп бағалап олармен де күресуге бел буды. Сонымен қатар, Сыздық сұлтанның орыс әскеріне тұтқиылдан шабуыл жасау тактикасы нақты мұрағат деректері негізінде дәйектелген.
Держатели документа:
БҚМУ.
15.

Подробнее
63.3(5каз)
Н 13
Набиоллаұлы , Н.
Алашорда тарихының ашылмаған тұстары көп [Текст] / Н. Набиоллаұлы // Oral oniri. - 22 қыркүйек. - 2018. - №109. - Б. 1, 5
ББК 63.3(5каз)
Рубрики: Тарих
Кл.слова (ненормированные):
Алашорда -- Үкімет құрамы -- Большевизмнің салдарын жою -- Алаш әскері -- Жалпы алашорда тарих
Аннотация: Биылға қыркүйек айында Күнбатыс Алашорда үкіметінің құрылғанына 100 жыл толды
Держатели документа:
БҚМУ
Н 13
Набиоллаұлы , Н.
Алашорда тарихының ашылмаған тұстары көп [Текст] / Н. Набиоллаұлы // Oral oniri. - 22 қыркүйек. - 2018. - №109. - Б. 1, 5
Рубрики: Тарих
Кл.слова (ненормированные):
Алашорда -- Үкімет құрамы -- Большевизмнің салдарын жою -- Алаш әскері -- Жалпы алашорда тарих
Аннотация: Биылға қыркүйек айында Күнбатыс Алашорда үкіметінің құрылғанына 100 жыл толды
Держатели документа:
БҚМУ
16.

Подробнее
68
Т 31
Текебаев, Н.
"Сүйегіміз аруланбай қала ма деп сескенетінбіз" [Текст] / Н. Текебаев // Oral oniri. - 8 ақпан. 2019. - №11. - Б. 11.
ББК 68
Рубрики: Военное дело. Военная наука
Кл.слова (ненормированные):
сүйегіміз аруланбай қала ма деп сескенетінбіз -- Текебаев.Н -- ауғанстан аумағынан кеңес әскерінің шығарылғанына 30 жыл -- алпауыттар арасында -- КСРО қарулы күштері -- тарихтан тәлім -- Сарбаз Отан әмірі -- ауған соғысы мүгедектері мен ардагерлері -- БҚО -- Беркінғали Ғабделов
Аннотация: Биыл-Ауғанстан аумағынан кеңес әскерінің шығарылғанына 30 жыл. Алпауыттар арасындағы мүдде қақтығысынан тұтанған соғыс өртінен тұтастай ауған халқы зардап шекті. КСРО Қарулы күштері қатарында қызмет еткен талай боздақ шет жұртта қыршынынан қиылды. Шын мәнінде, сол кездегі қазақ жауынгерлері қылкөпірдегі қанды шайқасқа қатысып жатқанын сезіне қоймаса керек. Бірақ қан төккен есіл ерлерді ұмытпау ләзім. Тарихтан тәлім, соғыстан сабақ алу керек. Сарбаз Отан әмірін орындаушы ғана. "Ауған соғысы мүгедектер және ардагерлерінің Батыс Қазақстан облыстық қоғамы" қоғамдық бірлестігінің төрағасы Беркінғали Ғабделов осы пікірге тоқтам жасау қажеттілігін айтады.
Держатели документа:
БҚМУ
Т 31
Текебаев, Н.
"Сүйегіміз аруланбай қала ма деп сескенетінбіз" [Текст] / Н. Текебаев // Oral oniri. - 8 ақпан. 2019. - №11. - Б. 11.
Рубрики: Военное дело. Военная наука
Кл.слова (ненормированные):
сүйегіміз аруланбай қала ма деп сескенетінбіз -- Текебаев.Н -- ауғанстан аумағынан кеңес әскерінің шығарылғанына 30 жыл -- алпауыттар арасында -- КСРО қарулы күштері -- тарихтан тәлім -- Сарбаз Отан әмірі -- ауған соғысы мүгедектері мен ардагерлері -- БҚО -- Беркінғали Ғабделов
Аннотация: Биыл-Ауғанстан аумағынан кеңес әскерінің шығарылғанына 30 жыл. Алпауыттар арасындағы мүдде қақтығысынан тұтанған соғыс өртінен тұтастай ауған халқы зардап шекті. КСРО Қарулы күштері қатарында қызмет еткен талай боздақ шет жұртта қыршынынан қиылды. Шын мәнінде, сол кездегі қазақ жауынгерлері қылкөпірдегі қанды шайқасқа қатысып жатқанын сезіне қоймаса керек. Бірақ қан төккен есіл ерлерді ұмытпау ләзім. Тарихтан тәлім, соғыстан сабақ алу керек. Сарбаз Отан әмірін орындаушы ғана. "Ауған соғысы мүгедектер және ардагерлерінің Батыс Қазақстан облыстық қоғамы" қоғамдық бірлестігінің төрағасы Беркінғали Ғабделов осы пікірге тоқтам жасау қажеттілігін айтады.
Держатели документа:
БҚМУ
17.

Подробнее
68(5каз)
А 12
Ақмырза , Т.
"От-жалыннан шыққанымызға 30 жыл..." [Текст] / Т. Ақмырза // Oral oniri. - 15 ақпан. - 2019. - №13. - Б. 10.
ББК 68(5каз)
Рубрики: Военное дело
Кл.слова (ненормированные):
От жалыннан шыққанымызға 30 жыл -- Ешмұханов Қобыланды -- Кеңес әскерінің Ауғанстан аумағынан шығарылған күні -- Басты міндетім - Отанды қорғау -- кеңес елінің азаматтары -- Ауғанстан -- Ақмырза.Т
Аннотация: Еліміздің тәуелсіздік алғанына ширек ғасырдан асты. Одан бері де бірнеше жылды артқа тастағанымызбен, ауған соғысының халық жүрегіне салған жарасы әлі де жазыла қойған жоқ. Он жылға созылған соғысқа "Басты міндетім - Отан қорғау" деп түсінетін Кеңес елінің азаматтары аттанды. Бұл қырғынға қазақтың да намысты азаматтары қатысып, жас өмірлерін құрбан етті.
Держатели документа:
БҚМУ
Доп.точки доступа:
Ешмұханов , Қ.
А 12
Ақмырза , Т.
"От-жалыннан шыққанымызға 30 жыл..." [Текст] / Т. Ақмырза // Oral oniri. - 15 ақпан. - 2019. - №13. - Б. 10.
Рубрики: Военное дело
Кл.слова (ненормированные):
От жалыннан шыққанымызға 30 жыл -- Ешмұханов Қобыланды -- Кеңес әскерінің Ауғанстан аумағынан шығарылған күні -- Басты міндетім - Отанды қорғау -- кеңес елінің азаматтары -- Ауғанстан -- Ақмырза.Т
Аннотация: Еліміздің тәуелсіздік алғанына ширек ғасырдан асты. Одан бері де бірнеше жылды артқа тастағанымызбен, ауған соғысының халық жүрегіне салған жарасы әлі де жазыла қойған жоқ. Он жылға созылған соғысқа "Басты міндетім - Отан қорғау" деп түсінетін Кеңес елінің азаматтары аттанды. Бұл қырғынға қазақтың да намысты азаматтары қатысып, жас өмірлерін құрбан етті.
Держатели документа:
БҚМУ
Доп.точки доступа:
Ешмұханов , Қ.
18.

Подробнее
68(5каз)
A10
Әбдібек , С.
"Қара майор" мәңгілік сапарға аттанды [Текст] / С. Әбдібек // EGEMEN QAZAQSTAN . - 13 ақпан. - 2019. - №29. - Б. 11.
ББК 68(5каз)
Рубрики: Военное дело
Кл.слова (ненормированные):
қара майор мәңгілікке сапарға аттанды -- ауғанстан соғысының ардагері -- командир,отставкадағы полковник -- Борис Төкенұлы Керімбаев
Аннотация: Кеңес әскерінің Ауғанстан жерінен шығарылғанына 30 жыл толуына үш күн қалғанда, яғни ақпан айының 12-сі күні Ауған соғысының ардагері, арнайы мақсаттағы 177-ші жасақтың алғашқы командирі, отставкадағы полковник Борис Төкенұлы Керімбаев дүние салды.
Держатели документа:
БҚМУ
A10
Әбдібек , С.
"Қара майор" мәңгілік сапарға аттанды [Текст] / С. Әбдібек // EGEMEN QAZAQSTAN . - 13 ақпан. - 2019. - №29. - Б. 11.
Рубрики: Военное дело
Кл.слова (ненормированные):
қара майор мәңгілікке сапарға аттанды -- ауғанстан соғысының ардагері -- командир,отставкадағы полковник -- Борис Төкенұлы Керімбаев
Аннотация: Кеңес әскерінің Ауғанстан жерінен шығарылғанына 30 жыл толуына үш күн қалғанда, яғни ақпан айының 12-сі күні Ауған соғысының ардагері, арнайы мақсаттағы 177-ші жасақтың алғашқы командирі, отставкадағы полковник Борис Төкенұлы Керімбаев дүние салды.
Держатели документа:
БҚМУ
19.

Подробнее
79(5каз)
Н 14
Набиоллаұлы , Н.
Боздақтарды еске алды [Текст] / Н. Набиоллаұлы // Oral oniri. - 19 ақпан. - 2019. - №14. - Б. 6.
ББК 79(5каз)
Рубрики: Охрана памятников природы, истории и культуры.Музейное дело. Архивное дело
Кл.слова (ненормированные):
боздақтарды еске алды -- ауғанстан -- кеңес әскері -- 30 жыл -- БҚО Орал қаласы -- Жеңіс алаңы -- Набиоллаұлы.Н
Аннотация: Кеңес әскерлерінің Ауғанстан аумағынан шығарылғанына 30 жыл толуына арналған мерекелік жын Орал қаласындағы Жеңіс алаңында өтті.
Держатели документа:
БҚМУ
Н 14
Набиоллаұлы , Н.
Боздақтарды еске алды [Текст] / Н. Набиоллаұлы // Oral oniri. - 19 ақпан. - 2019. - №14. - Б. 6.
Рубрики: Охрана памятников природы, истории и культуры.Музейное дело. Архивное дело
Кл.слова (ненормированные):
боздақтарды еске алды -- ауғанстан -- кеңес әскері -- 30 жыл -- БҚО Орал қаласы -- Жеңіс алаңы -- Набиоллаұлы.Н
Аннотация: Кеңес әскерлерінің Ауғанстан аумағынан шығарылғанына 30 жыл толуына арналған мерекелік жын Орал қаласындағы Жеңіс алаңында өтті.
Держатели документа:
БҚМУ
20.

Подробнее
80/84(5каз)
Х 25
Хасан , С.
Пушкинді қызықтырған қазақтар [Текст] / С. Хасан // AQIQAT. - Ақпан. - 2019. - №2. - Б. 46-54
ББК 80/84(5каз)
Рубрики: Филологические науки. Художественная литература
Кл.слова (ненормированные):
пушкинді қызықтырған қазақтар -- александр сергеевич пушкин -- жәңгір бөкейұлы -- орал казак әскері -- покатилов -- ақиқат журналы -- хасан серікқали
Аннотация: Александр Сергеевич сондағы Оралда болған үш тәуліктей уақыттың ішінде Орал Казак әскерінің әскери атаманы Покатиловтың қала орталығындағы қос қабатты сәулетті үйінде жатқан болатын. Ол да бұның бұрынғы кездесіп, талайғы шүйіркелесіп жүрген жоғары шенді әскерилерінің біріндей-ақ ақжарқын, адаммен жұғысқыш жан екен. Оның үстіне, Василий Осиповичтің өзі атақты ақын Александр Сергеевичке де мүлдем бөтен адам емес-ті. Ол кезінде жастай әскери адам болуды армандап, бертінде Екінші Петербург кадет корпусында оқыған еді. Ал, ол бертінде оны сәтімен бітірген соң, Неваның жағалауындағы бір әскери горнизонның артиллерияшылар бөлімшесінде біраз жыл қызмет атқарды. Оның ғасырдың басындағы Отан соғысы кезінде айрықша көзге түсіп, шенді, шекпенді болғандығы тағы бар. Түптеп келгенде, атаманның бұл кездегі Пушкиннің шығармашылығына деген өзіндік бір құрметі де ерекше еді. Покатилов ертеректе Петербургтегі зиялы қауым бас қосқан кештерде Александр Сергеевичтің сондағы қалың көпшіліктің қолқалауымен ортаға шығып, жаңа бір лирикалық жырларын шабыттана оқып, сондағы өзінің отырған ортасының ажары мен көркіне айналғандығына дейін де талай рет көзбен көрді. Па, шіркін, атақты Пушкинмен бір сәт қол берісіп амандасып, өзімен қайтара бір жүздесіп, оңашада бір тіл қатысу оның да көптен бергі іште жатқан бір асыл арманы еді ғой. Сол арманы өзін алдамағандығына шүкір десейші! Орал, шынында да, көне де, сұлу қала екен. Сол жылдың күзінде Орал Казак әскерінің наказной атаманы болып тағайындалатын Орал Казак әскерінің атаманы Покатилов Оралда ұлы ақынды өзі алдынан шығып, тиісінше қарсы алады. Бұндағы қауышу да Пушкиннің Оралға жеткенге дейінгі қауышуларының ешқайсысынан да еш кем болған жоқ. Сол жылдың 2-ші қазанында Пушкиннің өзінің әйеліне «…ондағы атаман мен казактар мені жақсы қарсалады, менің құрметіме екі мәрте қонақасы берді, олар менің денсаулығым үшін тост та көтерді…» деп үлкен толғаныс үстінде хат жазуының бір сыры да осында жатқан еді. Атаман бұл кезде өзінің қала сыртындағы саяжайынан қаладағы үйіне баруға енді ғана жинала бастаған болатын. Соған қарамастан, ол Пушкинді өзінің Шағанның етегіндегі орман-тоғайлы, бір шеті дариямен шектесіп жатқан саяжайына апарып, тиісінше сән-салтанатымен қонақ етті. Иә, сонда ғой, оның Пушкинге осыдан біраз жылдар бұрын ғана аң-құстар ғана мекен еткен бұл жабайы бақтың Орал казачествосы әскерінің саябағына айналдырылып, бұнда әртүрлі ағаш көшеттері отырғызылып, гүлзар баққа айналдырылғандығын айта келіп, бұл бақтың бертінде оралдықтардың арасында қарапайым ғана Хан тоғайы деп аталынып кеткендігін сөз ете қалғандығы! –Хан тоғайы? – Пушкинге сондағы атаманның әлгі сөздері тым тосын болып та естілген еді. –Иә-иә, Александр Сергеевич! – деді атаман өзінің сондағы қонақжай дастарханның басындағы әңгімесін әрі қарай да қызу түрде жалғастыра түсіп: – Бұл жәйден-жәй қойыла салған атау емес, бұл саялы бақтың ішінде кезінде Еділ мен Жайықтың аралығындағы ұланасыр сардалаға дейін келіп, Бөкей Ордасының негізін қалаған сұлтан Бөкей Нұралыұлы ақ патшаның құзырымен қазақ халқының сонау көне замандардан бергі салт-дәстүрлеріне сай, ақ киізге оралып, хан көтерілген. Бұл – бір, екіншіден, әлгі Бөкей хан өмірден өткен соң, оның орнына Астрахан қаласында, сондағы азаматтық губернатор Андреевскийдің үйінде жатып, орысша білім алған ұлы Жәңгір Бөкейұлы ресми түрде хан тағына отырғанда, әлі күнге дейін Ішкі (Бөкей) Орданы хан лауазымымен басқарып отырған ол да осы тоғайдың арасында тиісінше ақ киізге оралып, қалың елдің алдында хан көтерілген! Бір қарасаң, дәл сол кезде, яғни, осыдан тура он жылға жуық уақыт бұрын, дәл осы қазіргі сіз бен біз тұрған саябақта, бір жағынан, Жәңгір Бөкейұлы, бір жағынан, сондағы жас Жәңгірді хан сайламақ болып, сонау Орынбордан Оралға арнайы келген генерал-губернатор Эссеннің көздерінше, ала таңнан қала көгінен үш дүркін зеңбіректен сан рет оқ атылды. Иә, Александр Сергеевич, бұл тек сондағы Жәңгірді хан сайлау салтанатының тек алғашқы бір бастамасы ғана еді. Соның артынша-ақ, осы саябақтың ішінде халайықтың көз алдында Жәңгір Бөкеев ақ киізге оралып, оған Ішкі (Бөкей) Орданың ханы болып ресми түрде сайланғандығы туралы императордың Грамотасы салтанатты түрде табыс етіліп, үстіне сонау астаналық қаладағы ақ патшаның алтын сарайынан әкелінген бұлғын ішік жабылып, астына ақбоз ат мінгізілді.
Держатели документа:
БҚМУ
Х 25
Хасан , С.
Пушкинді қызықтырған қазақтар [Текст] / С. Хасан // AQIQAT. - Ақпан. - 2019. - №2. - Б. 46-54
Рубрики: Филологические науки. Художественная литература
Кл.слова (ненормированные):
пушкинді қызықтырған қазақтар -- александр сергеевич пушкин -- жәңгір бөкейұлы -- орал казак әскері -- покатилов -- ақиқат журналы -- хасан серікқали
Аннотация: Александр Сергеевич сондағы Оралда болған үш тәуліктей уақыттың ішінде Орал Казак әскерінің әскери атаманы Покатиловтың қала орталығындағы қос қабатты сәулетті үйінде жатқан болатын. Ол да бұның бұрынғы кездесіп, талайғы шүйіркелесіп жүрген жоғары шенді әскерилерінің біріндей-ақ ақжарқын, адаммен жұғысқыш жан екен. Оның үстіне, Василий Осиповичтің өзі атақты ақын Александр Сергеевичке де мүлдем бөтен адам емес-ті. Ол кезінде жастай әскери адам болуды армандап, бертінде Екінші Петербург кадет корпусында оқыған еді. Ал, ол бертінде оны сәтімен бітірген соң, Неваның жағалауындағы бір әскери горнизонның артиллерияшылар бөлімшесінде біраз жыл қызмет атқарды. Оның ғасырдың басындағы Отан соғысы кезінде айрықша көзге түсіп, шенді, шекпенді болғандығы тағы бар. Түптеп келгенде, атаманның бұл кездегі Пушкиннің шығармашылығына деген өзіндік бір құрметі де ерекше еді. Покатилов ертеректе Петербургтегі зиялы қауым бас қосқан кештерде Александр Сергеевичтің сондағы қалың көпшіліктің қолқалауымен ортаға шығып, жаңа бір лирикалық жырларын шабыттана оқып, сондағы өзінің отырған ортасының ажары мен көркіне айналғандығына дейін де талай рет көзбен көрді. Па, шіркін, атақты Пушкинмен бір сәт қол берісіп амандасып, өзімен қайтара бір жүздесіп, оңашада бір тіл қатысу оның да көптен бергі іште жатқан бір асыл арманы еді ғой. Сол арманы өзін алдамағандығына шүкір десейші! Орал, шынында да, көне де, сұлу қала екен. Сол жылдың күзінде Орал Казак әскерінің наказной атаманы болып тағайындалатын Орал Казак әскерінің атаманы Покатилов Оралда ұлы ақынды өзі алдынан шығып, тиісінше қарсы алады. Бұндағы қауышу да Пушкиннің Оралға жеткенге дейінгі қауышуларының ешқайсысынан да еш кем болған жоқ. Сол жылдың 2-ші қазанында Пушкиннің өзінің әйеліне «…ондағы атаман мен казактар мені жақсы қарсалады, менің құрметіме екі мәрте қонақасы берді, олар менің денсаулығым үшін тост та көтерді…» деп үлкен толғаныс үстінде хат жазуының бір сыры да осында жатқан еді. Атаман бұл кезде өзінің қала сыртындағы саяжайынан қаладағы үйіне баруға енді ғана жинала бастаған болатын. Соған қарамастан, ол Пушкинді өзінің Шағанның етегіндегі орман-тоғайлы, бір шеті дариямен шектесіп жатқан саяжайына апарып, тиісінше сән-салтанатымен қонақ етті. Иә, сонда ғой, оның Пушкинге осыдан біраз жылдар бұрын ғана аң-құстар ғана мекен еткен бұл жабайы бақтың Орал казачествосы әскерінің саябағына айналдырылып, бұнда әртүрлі ағаш көшеттері отырғызылып, гүлзар баққа айналдырылғандығын айта келіп, бұл бақтың бертінде оралдықтардың арасында қарапайым ғана Хан тоғайы деп аталынып кеткендігін сөз ете қалғандығы! –Хан тоғайы? – Пушкинге сондағы атаманның әлгі сөздері тым тосын болып та естілген еді. –Иә-иә, Александр Сергеевич! – деді атаман өзінің сондағы қонақжай дастарханның басындағы әңгімесін әрі қарай да қызу түрде жалғастыра түсіп: – Бұл жәйден-жәй қойыла салған атау емес, бұл саялы бақтың ішінде кезінде Еділ мен Жайықтың аралығындағы ұланасыр сардалаға дейін келіп, Бөкей Ордасының негізін қалаған сұлтан Бөкей Нұралыұлы ақ патшаның құзырымен қазақ халқының сонау көне замандардан бергі салт-дәстүрлеріне сай, ақ киізге оралып, хан көтерілген. Бұл – бір, екіншіден, әлгі Бөкей хан өмірден өткен соң, оның орнына Астрахан қаласында, сондағы азаматтық губернатор Андреевскийдің үйінде жатып, орысша білім алған ұлы Жәңгір Бөкейұлы ресми түрде хан тағына отырғанда, әлі күнге дейін Ішкі (Бөкей) Орданы хан лауазымымен басқарып отырған ол да осы тоғайдың арасында тиісінше ақ киізге оралып, қалың елдің алдында хан көтерілген! Бір қарасаң, дәл сол кезде, яғни, осыдан тура он жылға жуық уақыт бұрын, дәл осы қазіргі сіз бен біз тұрған саябақта, бір жағынан, Жәңгір Бөкейұлы, бір жағынан, сондағы жас Жәңгірді хан сайламақ болып, сонау Орынбордан Оралға арнайы келген генерал-губернатор Эссеннің көздерінше, ала таңнан қала көгінен үш дүркін зеңбіректен сан рет оқ атылды. Иә, Александр Сергеевич, бұл тек сондағы Жәңгірді хан сайлау салтанатының тек алғашқы бір бастамасы ғана еді. Соның артынша-ақ, осы саябақтың ішінде халайықтың көз алдында Жәңгір Бөкеев ақ киізге оралып, оған Ішкі (Бөкей) Орданың ханы болып ресми түрде сайланғандығы туралы императордың Грамотасы салтанатты түрде табыс етіліп, үстіне сонау астаналық қаладағы ақ патшаның алтын сарайынан әкелінген бұлғын ішік жабылып, астына ақбоз ат мінгізілді.
Держатели документа:
БҚМУ
Page 2, Results: 48