Электронный каталог

63.4
К 90
Кульбеков, С. Х.
    Батыс Қазақстанның дәстүрлі жерлеу-діни құрылыстарының тарихи-этнографиялық көзі ретінде [Текст] / С. Х. Кульбеков // Расцвет области – расцвет Казахстана: материалы к областной научно-практической конференции, посвященной 10-летию Независимости Казахстан. - Уральск, 2002. - 14-15 декабря. - Б. 47-49.
ББК 63.4

Рубрики: Археология

Кл.слова (ненормированные):
Батыс Қазақстан -- Тарихи-мәдени мұра -- Жерлеу-діни құрылыстары -- Маңғыстау және Үстірт -- Сәулет өнері -- Күмбезді мавзолей -- Археология
Аннотация: Мақалада Батыс Қазақстан аймағындағы, атап айтқанда Маңғыстау мен Үстірт өңіріндегі дәстүрлі жерлеу-діни құрылыстарының тарихи-этнографиялық маңызы қарастырылады. Автор өңірдегі 10,5 мыңнан астам ескерткіштің бірегейлігін, олардың неолит дәуірінен бүгінгі күнге дейінгі сабақтастығын талдайды. Мәтінде ортағасырлық сәулет өнерінің үлгілері ретінде күмбезді мавзолейлер, саған тамдар мен құлпытастардың түрлеріне сипаттама беріліп, бұл нысандардың ЮНЕСКО-ның мәдени мұралар тізіміне лайықтылығы негізделеді.
Держатели документа:
ЗКУ

63.5
С 21
Сатыбайұлы, А.
    Бақ берсін, Қыдыр дарысын! [Текст] / А. Сатыбайұлы, А. Асланқызы, Ж. Мадиярқызы // Өркен. - 2026. - 31 наурыз. - №3. - Б. 16.
ББК 63.5

Рубрики: Этнография

Кл.слова (ненормированные):
Көрісу күні -- Амал мерекесі -- 14 наурыз -- Бата беру -- Ұлттық дәстүрлер -- Қызыр түн -- Алтын күрек -- Ұлыс күні -- Батыс Қазақстан
Аннотация: Мәтінде наурыз айының 14-і күні атап өтілетін «Көрісу» дәстүрінің шығу төркіні мен этнографиялық маңызы жан-жақты баяндалады. Автор бұл мерекенің көшпелі қазақ тұрмысындағы маңызына — мал-жанның қыстан аман шығып, көктемге жетуіне байланысты қалыптасқанына тоқталады.
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Асланқызы, А.
Мадиярқызы, Ж.

63
A29
Akhan, Zh.
    Teaching of islamic sciences in schools and madrasas of the bukey horde under the religious policy of Tsarist Russia [Текст] / Zh. Akhan, Akıncı Meltem // Bulletin WKU. - 2026. - №1. - Р. 88-96.
ББК 63

Рубрики: История

Кл.слова (ненормированные):
Букеевская Орда -- Царская Россия -- исламские науки -- медресе -- русско-казахская школа -- религиозная политика -- духовная колонизация
Аннотация: В статье комплексно рассматривается преподавание исламских наук в школах и медресе Букеевской Орды в контексте религиозной политики Царской России. С первой половины XIX века в Орде активно развивалась мусульманская система образования, организованная муллами и ходжами. Эти учебные заведения способствовали распространению грамотности и укреплению исламских ценностей среди населения. Однако российская администрация, стремясь ослабить влияние ислама, предприняла ряд мер, направленных на ограничение деятельности мусульманских школ. В период 1840–1870 годов власть внедрила государственный контроль над учебными заведениями, сократила роль вакуфов, открыла русско-туземные школы и ввела обязательное преподавание русского языка. В исследовании проанализированы инициативы Жангир-хана в сфере образования, влияние татарских мулл, деятельность первых русско-казахских школ и антиисламские реформы царизма. Особое внимание уделено тому, как система образования в Букеевской Орде постепенно приобрела колониальный характер и стала инструментом имперской идеологии. В статье также раскрывается значение мусульманских медресе в культурной и религиозной жизни казахов, а также механизмы духовной колонизации, применявшиеся российскими властями для подчинения туземного населения
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Akıncı Meltem

63
О-57
Омирханов, М. Е.
    Мұстақым Малдыбаевтың ағартушылық қызметі [Текст] / М. Е. Омирханов, Б. Ж. Атантаева // БҚУ хабаршысы. - 2026. - №1. - Б. 97-108.
ББК 63

Рубрики: История

Кл.слова (ненормированные):
Мұстақым Малдыбаев -- ағарту қызметі -- Ұлттық білім -- ұлт мұраты -- мәдениет -- қоғамдық даму -- Алаш -- тарих
Аннотация: Мақала ХХ ғасырдың басындағы қазақ ұлттық интеллигенциясының аз зерттелген өкілдерінің бірі – Мұстақым Малдыбаевтың (1887–1937) педагогикалық және қоғамдық-саяси мұрасын зерттеуге арналған. «Алаш» қозғалысының танымал қайраткерлерімен салыстырғанда, оның есімі жиынтық еңбектерде сирек аталады, сондықтан оның қызметін зерделеу ұлттық жаңғыру үдерістерін түсіну үшін ерекше маңызды. Жұмыста Малдыбаевтың өмірі мен қызметінің негізгі кезеңдері талданады: ұлттық мектептің қалыптасуына қатысуы, Мамания мектебі мен Семей мұғалімдер семинарындағы педагогикалық тәжірибесі, қазақ балаларына арналған алғашқы оқу құралдарын құрастыруы, сондай-ақ қоғамдық және мәдени ұйымдардағы белсенді еңбегі. Арнайы назар оның ұлттық жазудың дамуына, оқу орындарын ұйымдастыруға және мәдени бастамаларды насихаттауға қосқан үлесіне аударылады. Сонымен қатар, мақалада оның «Алаш» қозғалысындағы ағартушылық және саяси қызметі қарастырылады: съездерге қатысуы, земство мен ұлттық комитеттер құруы, Алаш-Орда қарулы күштерін ұйымдастыруы. Архивтік құжаттарды, мемуарлық деректерді, публицистиканы және жаңа историографияны талдау негізінде Малдыбаевтың қазақ қоғамын жаңғырту үдерісіндегі шығыс білім дәстүрлері мен еуропалық педагогикалық тәсілдерді ұштастырған ірі тұлға болғаны айқындалады. Алынған нәтижелер оның есімін ұлттық ағартушылық пен мәдени жаңғыру тарихының ажырамас бөлігі ретінде қарастыруға мүмкіндік береді
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Атантаева, Б.Ж.

63
T44

    The Russian Empire’s attempts to control the religious life of the kazakh people in the 19th century [Текст] / Akıncı Meltem, Zh. Akhan, K. Yerimbetova, K. Auanassova // Bulletin WKU. - 2026. - №1. - Р. 109-116.
ББК 63

Рубрики: История

Кл.слова (ненормированные):
Царская Россия -- казахи -- ислам -- религиозная политика -- христианство -- медресе
Аннотация: С конца XVIII века баланс сил в Евразийском регионе начал стремительно меняться. Особенно экспансионистская политика Российской империи, направленная на юг и восток, оказала прямое влияние на мусульманское население этих территорий. В этом контексте казахская степь стала стратегически и социокультурно значимым регионом, привлекшим внимание российских властей. Эти земли представляли интерес не только в геополитическом отношении, но и как центр имперской политики из-за особой религиозной идентичности мусульманского казахского общества, проживавшего здесь. С распространением ислама у казахов сформировалась самобытная религиозная и культурная структура. Однако с конца XVIII века эта структура оказалась под серьёзной угрозой: Россия создавала военные укрепления, перестраивала административные системы и стремилась подчинить своему контролю религиозное руководство. В этот период можно наблюдать, что российская администрация проводила систематическую политику, направленную не только на подрыв политического суверенитета местного населения, но и на ликвидацию его религиозной и культурной самостоятельности. Религиозная политика Российской империи, являющаяся основным предметом данного исследования, оказала непосредственное воздействие не только на религиозную жизнь казахского народа, но и на его социальное, культурное и образовательное развитие. Вмешательство России в деятельность религиозных институтов региона привело к маргинализации ислама в общественной сфере, подчинению религиозных лидеров государственной власти и ослаблению религиозных образовательных учреждений, таких как медресе. В этом отношении рассматриваемая тема предоставляет важную перспективу для понимания исторической трансформации казахского народа, а также возможность сравнительного анализа аналогичных процессов в более широком исламском мире.
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Akıncı Meltem
Akhan, Zh.
Yerimbetova, K.
Auanassova, K.

63
К 23
Каримов, Қ. С.
    Өзбекәлі Жәнібековтің өмірі мен қоғамдық-саяси қызметі: тарихи деректерге негізделген зерттеу [Текст] / Қ. С. Каримов // БҚУ хабаршысы. - 2026. - №1. - Б. 117-125.
ББК 63

Рубрики: История

Кл.слова (ненормированные):
Өзбекәлі Жәнібеков -- тарихи тұлға -- қоғамдық-саяси қызмет -- архив құжаттары -- деректану -- естеліктер -- мемуарлық деректер -- дереккөздік талдау
Аннотация: Соңғы жылдары отандық тарих ғылымында мемлекет пен қоғамға елеулі еңбек сіңірген тұлғалардың өмір жолын зерттеу басты бағыттардың біріне айналды. Ұлттық мүдде жолында қызмет атқарған қайраткерлердің өмірі мен олардың қоғамдық-саяси қызметі бүгінгі таңда өзекті ғылыми мәселелер қатарында қарастырылуда. Қазіргі таңда Қазақстан тарихында жеке тұлғалардың деректік негізде зерттелуі арқылы жаңа тарихи мәліметтерді ғылыми айналымға енгізу жұмыстары жүйелі түрде жүргізілуде. Солардың ішінде кеңестік кезеңдегі көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері Өзбекәлі Жәнібековтің өмір жолы мен атқарған қызметін зерттеу айрықша маңызға ие. Осы ғылыми мақалада Өзбекәлі Жәнібековтің өмірі мен қоғамдық-саяси қызметіне қатысты тарихи деректер жан-жақты қарастырылады.Ғылыми зерттеудің негізгі мақсаты – Өзбекәлі Жәнібековтің өмір жолы мен қоғамдық-саяси қызметіне қатысты деректерді (мұрағаттық құжаттар, естеліктер, мемуарлар, хаттар, жеке құжаттар және т.б.) кешенді түрде жинақтап, жан-жақты ғылыми талдау жүргізу болып табылады.Материалдар мен әдістер. Негізгі дереккөздер ретінде архивтік материалдар, тұлғаның өмірі мен қызметіне қатысты естеліктер, мемуарлар, хат-хабарлар, жеке құжаттар пайдаланылды. Зерттеу барысында тарихи мәні жоғары, мазмұны терең түрлі деңгейдегі деректерге талдау жүргізілді. Нәтижелер. Зерттеу нәтижесінде Өзбекәлі Жәнібековтің өмірі мен қоғамдық-саяси қызметіне қатысты бұрын белгісіз болып келген тың мәліметтер анықталды. Сонымен қатар, тұлға туралы естеліктерден үзінділер мен архивтік құжаттар ғылыми айналымға енгізіліп, олардың негізінде Жәнібековтің адамгершілік болмысы мен қызмет ерекшеліктері жан-жақты сипатталады.Қорытынды. Бұл зерттеу жұмысында Өзбекәлі Жәнібековтің өмір жолы мен қоғамдық-саяси қызметіне байланысты тарихи деректер кешенді түрде қарастырылып, соның нәтижесінде бұрын ғылыми айналымға енбеген жаңа мәліметтер анықталды
Держатели документа:
ЗКУ

63
A12
Abdikhanova, A.
    Kazakh «Socialists»: from the history of the creation of the «Ush zhuz» party [Текст] / A. Abdikhanova, Zh. Akhmetova, M. Kasimbekova // БҚУ хабаршысы. - 2026. - №1. - Р. 126-133.
ББК 63

Рубрики: История

Кл.слова (ненормированные):
Социалистическая партия «Уш жуз» -- К. Тогусов -- интеллигенция -- казахская автономия -- революция -- большевики -- национальное самосознание
Аннотация: В статье на основе архивных материалов и опубликованных научных исследований рассматриваются идеологические инициативы, программа и общие «социал-демократические» принципы партии «Уш жуза» – первой «социалистической» партии, созданной в казахской степи в начале XX века. В переломные моменты истории интерес общества к своему прошлому возрастает. Ведь именно в прошлом и истории мы ищем корни современных проблем, вопросы и возможные ответы на них, а также основу для прогнозирования будущего. История долгое время писалась в соответствии с интересами господствующей идеологии и не отражала в полной мере реальную жизнь и противоречивые процессы ее развития. Целью исследования является изучение истории становления Социалистической партии «Уш жуз» и в ее рамках проведение исследования истории национально-освободительных и демократических движений начала ХХ века.При этом одним из определяющих факторов поступательного развития исторической науки является осмысление деятельности представителей национально-освободительного движения, боровшихся за независимость и свободу.Проанализировать общественно-политическую деятельность представителей интеллигенции казахского общества на основе архивных документов и опубликованных научных исследований, а также определить «социалистическое» направление политической борьбы, которую вела партия «Уш жуз». Объективная оценка лидеров партии «Уш жуз», созданной в ответ на требования времени, их «мирной», а не «революционной» позиции и их роли на исторической сцене. Мы отмечаем, что деятельность, идейные инициативы и программные основы деятелей партии «Уш жуза», не исключавших себя и активно участвовавших в общественной жизни, являлись одним из важнейших моментов прошедшей истории нашей страны.
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Akhmetova, Zh.
Kasimbekova, M.

63
A17
Abubakir, M. N.
    The Alash Movement in Eastern Kazakhstan: Semey as a political and cultural centre of Kazakh national autonomy (1905–1920) [Текст] / M. N. Abubakir, Z. O. Dukenbaeva // Bulletin WKU. - 2026. - №1. - Р. 134-144.
ББК 63

Рубрики: История

Кл.слова (ненормированные):
движение Алаш -- Семей -- Алашорда -- национальная автономия -- Восточный Казахстан -- архивные источники -- съезды -- Гражданская война -- интеллигенция
Аннотация: В статье проводится комплексный анализ роли Алашского движения в Восточном Казахстане, особое внимание уделяется Семейскому региону как ключевому политическому и культурному центру национальной автономии в 1905–1920 гг. На основе архивных материалов, периодической печати и современных исследований рассматриваются процессы формирования национального движения, деятельность областных и уездных казахских съездов, создание правительства Алашорды и функционирование его восточного отдела. Особая роль Семейского города как временной столицы Алашской автономии раскрывается через изучение работы административных структур, формирования национального войска, принятия решений по земельному вопросу и развития просветительских инициатив местной интеллигенции.
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Dukenbaeva, Z.O.