Электронный каталог

63.3
Б 82
Боранбаева, Б.
    Қиыр Шығыс майданына қатысушылар [Текст] / Б. Боранбаева // Ақиқат. - 2021. - №11. - Б. 90-92
ББК 63.3

Рубрики: Тарих

Кл.слова (ненормированные):
Қиыр Шығыс майданы -- Алмағамбетова Қаным -- Есқалиева Үмітай -- Қызыл Армия -- Тайпақ ауданы -- жауынгер қыздар
Аннотация: Мақалада ҰОС жылдары Қиыр Шғыс майданына қатысушы жауынгер қыздар туралы мәлімет берілген.
Держатели документа:
М.Өтемісов атындағы БҚУ

Кушкимбаева , А.С.
    М.Әуезов драмаларындағы «Ел» концептісінің когнитивтік моделі [Текст] / А.С. Кушкимбаева // Вестник ЗКГУ=БҚМУ хабаршысы. - 2019. - №1. - Б. 200-207
ББК 83.3(5Каз)1-8 Әуезов М.

Рубрики: Литературоведение

Кл.слова (ненормированные):
концепт -- метафоралау -- семантикалық өріс -- перифериялар -- М.Әуезов -- Ел -- драма -- когнитивтік моделі -- шығарма -- лексикалық бірліктер -- халық -- жұрт -- әлеумет -- жамағат -- қауым -- көпшілік -- тайпа -- қарындас -- өңір -- аймақ -- мемлекет -- тобыр -- М.Әуезовтің аксиологиялық мінез-құлқын жеткізуші -- Халық ауыз әдебиеті -- жетім халық -- халық тірегі -- халық-шыдамдылық
Аннотация: Мақалада М.Әуезовтің «Ел» концептісін драмалық шығармаларында беру ерекшелігі ашылады. «Ел» концептісі семантикалық тұрғыдан сипаттау (лингвомәдени) өзара байланысты үш компоненттің негізінде толық ашылады. «Ел» концептісі алыс, жақын, шеткері перифериялар өрісіне топтастырылады. «Ел» концептісі – М.Әуезовтің аксиологиялық мінез- құлқын жеткізуші доминант сөздердің бірі. Бұл – бүкіл ұлтқа, қала берді адамзатқа тән аксиологиялық сөз, қолданысы кең лексикалық бірлік. Ел концептісінің когнитивтік моделі былайша жіктелді: «Ел – панасыз бала», «Ел – ер тірегі», «Ел – көнбіс», «Ел – бұзық», «Ел – сел». Драмалық дискурстағы ел концептісінің когнитивтік модельдері ел ұғымының концептуалдық жүйесін құрайды. Автор тілінде метафоралық көрініс белсенді қызмет атқарған
Держатели документа:
БҚМУ

63
У 34
Ұзақов, А. А.
    Кіші жүз шежіресі орыс зерттеушілерінің еңбектерінде [Текст] / А. А. Ұзақов // «Тәуелсіздік тағылымы: келешек көкжиегі» атты республикалық ғылыми-тәжірибелік конференция жинағы. - Орал, 2023. - 10 желтоқсан. - Б. 99-102.
ББК 63

Рубрики: История

Кл.слова (ненормированные):
Кіші жүз -- тарих -- көне дәуір -- Батыс Қазақстан облысы -- Жалпы қазақ ауыз әдебиеті
Аннотация: Кіші жүздің тарихында көне дәуірден басталатыны тарихи шындық. Қазіргі таңдағы тың ізденістер бұл өңірді сонау Дон, Еділ, Жайық бойын мекендеген ежелгі далалықтар – сақ тайпаларының мекені екенін дәлелдейді. Тарихи дамудың тоқтаусыз екпіні Кіші жүзде біздің дәуірімізде Оғыз мемлекетінің (ІХ-ХІ ғғ.), Дешті –Қыпшақ, Алтын Орда, Ноғай ордалары мемлекеттерінің құрылып, нығаюына себепкер болды. Ал ХҮ-ХҮІ ғасырларда бұл мемлекеттер негізін құраған ру-тайпалар енді Батыс Қазақстан аймағында қазақ болып бірігіп, қазақтың Кіші жүзін құрап, олар өздеріне ортақ Алтын атауымен Алаш ұранының астына жиналды немесе қазақтың тұңғыш ғалымы Шоқан Уәлиханов жазғандай, «Қазақ болып еркіндікке жеткен тайпалар одағы өмірінде өзіндік әр берген бастапқы батырлардың ұрпағы Кіші жүзді қастер тұтады...»[
Держатели документа:
ЗКУ

63
Т 11
Тұяқбаев, М. Қ.
    Түркістан өңірінің байырғы жер-су атаулары [Текст] / М. Қ. Тұяқбаев, Ә. Ж. Шоқпаров, Б. С. Сиздиков // БҚУ хабаршысы. - 2025. - №3. - Б. 294-311.
ББК 63

Рубрики: История

Кл.слова (ненормированные):
Түркістан -- Ұлы Жiбек жолы -- топонимика -- тарихи-мәдени мұра -- тарих -- туризм
Аннотация: Тарих қойнауында жатқан, отандық тарихымыздың құндылығы мен маңыздылығын одан әрі арттырған, өз заманында тек отандық тарихта ғана емес, күллі түркі халықтарының тарихында маңызды орынға ие, түркі дүниесінің рухани астанасы Түркістан өңірінің байырғы жер-су атауларын зерттеу, талдау және ғылыми айналымға енгізу қәзіргі таңдағы өзекті мәселелердің бірі болып табылуда. Бұл мақалада Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев қол қойған «Түркістан қаласының ерекше мәртебесі туралы» заңның маңыздылығы қарастырылады. Түркістан қаласы – қазақ мемлекеттігінің қалыптасуында және дамуы барысында маңызды рөл атқарған тарихи әрі рухани орталық. Оның ежелгі және ортағасырлық Қазақстан тарихындағы алар орны ерекше, себебі қала Ұлы Жібек жолының бойында орналасқан, бұл қаланы экономикалық, саяси-әкімшілік және мәдени орталыққа айналдырды. Мақалада Түркістан өңіріндегі байырғы жер-су атауларының этнонимиялық ерекшеліктері мен олардың тарихи тамырлары зерттеледі. Өңірдегі жер-су атауларының көбін халық, ел, тайпа және ру атауларынан тұратынын атап көрсетілді. Зерттеу барысында сақ, үйсін, ғұн, түркі, оғыз және қыпшақ кезеңдерінен бастау алатын, араб, парсы, қазақ және өзбек тілдеріндегі атаулардың араласуы қарастырылады. Сонымен қатар мақалада Түркістан қаласының тарихи-мәдени мұраларын сақтау мен дамыту жолдары талқыланып, Қазақстанның стратегиялық даму бағыттарының бірі ретінде мәдени туризмді өркендету қажеттілігі атап өтіледі. Зерттеу нәтижелері тарихи-этнонимиялық және топонимикалық материалдардың өңірдің этникалық құрылымын және тарихи көші-қондар жолдарын түсінуге мүмкіндік беретінін көрсетеді. Мақала Түркістан өңірінің тарихи-мәдени мұрасын терең зерттеуде этнонимияның маңызды рөлін айқындайды. Түркістанның ерекше мәртебеге ие болуы – оның тарихи мұрасын сақтауға және оны әлемдік деңгейде танытуға үлкен мүмкіндік береді
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Шоқпаров, Ә.Ж.
Сиздиков, Б.С.

63
Д 81
Дуйсенбаева, Б. Е.
    Кеңес одағының батыры Темір Масиннің екінші ерлігі [Текст] / Б. Е. Дуйсенбаева // Академик Евней Бөкетовтің 100 жылдығына және 12 сәуір Қазақстанда Ғылым қызметкерлер күніне арналған 82-ші Республикалық ғылыми-тәжірибелік конференциясының материалдары. - Орал, 2025. - 7-11 сәуір. - Б. 151-154.
ББК 63

Рубрики: История

Кл.слова (ненормированные):
Темір Масин -- Кеңес одағының батыры -- өрт -- батырлық -- төзімділік -- Тайпақ ауданы -- ұйымдастырушылық -- қауіпті жағдай -- қоғамдық қауіпсіздік
Аннотация: Мақала Кеңес одағының батыры Темір Масиннің екінші ерлігіне арналады, онда ол 1947 жылы Тайпақ ауданындағы өртті жедел сөндіруде көрсеткен батылдығы сипатталады. Сол жазда көрші Атырау облысының Тасшағыл елді мекенінде электр желісін жүргізіп жатқан бригада тұрағынан өрт шығып, тез арада Тайпақ ауданына қарасты елді мекендерге тарайды. Темір Масин аудандық партия комитетінің екінші хатшысы ретінде өртті сөндіруді өз мойнына алып, барлық күш пен техниканы жұмылдырып, өртпен белсенді күрескен. Мақалада өрттің табиғаты мен оның қауіптілігі, сондай-ақ батырдың төзімділігі, батылдығы мен ұйымдастырушылық қабілеттері туралы баяндалады. Темір Масиннің әрекеттері адамдардың өмірін сақтап, аудандық қауымдастыққа үлгі болып, оның екінші ерлік кезеңін айқын көрсетеді.
Держатели документа:
ЗКУ

63
С 95
Сырымқызы, А.
    Кеңес өкіметі жылдарындағы Батыс Қазақтандық жастардың белсенді қызметтері [Текст] / А. Сырымқызы // Академик Евней Бөкетовтің 100 жылдығына және 12 сәуір Қазақстанда Ғылым қызметкерлер күніне арналған 82-ші Республикалық ғылыми-тәжірибелік конференциясының материалдары. - Орал, 2025. - 7-11 сәуір. - Б. 162-167.
ББК 63

Рубрики: История

Кл.слова (ненормированные):
Батыс Қазақстан -- жастар -- комсомол -- Кеңес өкіметі -- қоғамдық қызмет -- саяси ұйымдар -- партиялық басқару -- ХХ ғасыр -- Тайпақ ауданы -- жастар саясаты
Аннотация: Мақала Кеңес өкіметі жылдарындағы Батыс Қазақстандық жастардың қоғамдық және саяси қызметін қарастырады. ХХ ғасырдың басында қазақ жастарының ұйымдары жойылып, комсомолға біріктірілген, бұл кезең жастарды әлеуметтік және қоғамдық құрылысқа тартуда қайшылықтар мен қиындықтарды тудырды. Зерттеу комсомол мүшелерінің аудандық ұйымдардағы құрылымы мен қызметін, олардың өндірістегі қатысуын, сондай-ақ жастар саясатын жүргізудегі партиялық және мемлекеттік басқару рөлін талдайды. Мақалада 1970-ші жылдары Тайпақ ауданындағы комсомол ұйымдарының саны, мүшелер саны және сапалық құрамы көрсетіліп, жастармен жұмыс жүргізудегі КПСС шешімдері мен қаулыларының маңыздылығы атап өтіледі. Зерттеу қазіргі жастар саясатын тарихи контексте түсіну үшін маңызды болып табылады.
Держатели документа:
ЗКУ

63.4
У 86
Утубаев, Ж. Р.
    Солтүстік-Шығыс Арал маңы қола дəуірі ескерткіштері: кезеңделуі жəне жаңа зерттеулер [Текст] / Ж. Р. Утубаев, Ы. С. Құрманиязов, С. Ж. Рахимжанова // БҚУ хабаршысы. - 2025. - №4. - Б. 206-217.
ББК 63.4

Рубрики: Археология

Кл.слова (ненормированные):
Тарих -- археология -- деректер -- Арал -- қола дəуірі -- мəдениеттер -- ескерткіштер
Аннотация: Мақалада Арал маңы қола дəуірі мен ерте темір дəуірі ескерткіштерінің қысқаша зерттелу тарихы қарастырылған. 2024 жылдың далалық маусымында жаңадан ашылған ескерткіштер төңірегіндегі зерттеулер, соңғы уақыттағы Солтүстік Арал маңы жəне Арал маңы Қарақұмындағы ашылып жатқан ашық аспан астындағы, апаттық қола дəуірі мен ерте темір дəуірі қоныстары мен қорымдары алғашқы нəтижелері мерзімделу мəселесі қарастырылып отыр. Жаңадан ашылған нысандар Қызылорда облысы Арал жəне Қазалы аудандары аумағында орналасқан, қазіргі таңда ежелгі адамдардың Арал маңы аймағында қалдырған ескерткіштерін тұрақты зерттеу нəтижесінде жеткілікті дерекнамалық база жасақталып отыр. қола дəуірі мен ерте темір дəуірінің ондаған қоныстары ашылып, зерттелуде, сондай-ақ, осы кезеңінде аймақта болған негізгі тарихи- мəдени процестерді түсіндіруге мүмкіндік беретін археологиялық материалдарға талдау жасалды. Соған қарамастан, біз назар аударып отырған хронологиялық кезеңдегі өмір сүрген тайпалардың тіршілік ету жүйесі мен экономикалық жəне əлеуметтік-рухани қызметінің қалыптасу ерекшеліктеріне байланысты бірқатар мəселелердің басы ашық күйінде қалып отыр. Аймақтың тарихи дамуы Арал маңының аталған кезеңдерде кезеңіндегі экологиялық үдерістердің өзгеру динамикасымен тығыз байланысты болып отыр.
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Құрманиязов, Ы.С.
Рахимжанова, С.Ж.

63
V99

    VІІ-Х ғасырлардағы еуразияның әскери атты әскері: дереккөздер, ұйым, қару-жарақ және тактика [Текст] / Н. Қ. Молдабекова, Г. К. Кадиркулова, У. К. Оржанова, С. М. Жолымбетов // БҚУ хабаршысы. - 2026. - №1. - Б. 204-210
ББК 63

Рубрики: История

Кл.слова (ненормированные):
атқыштар -- катафрактар -- түріктер -- үзеңгі -- жалаңқат сауыт -- Хазар қағанаты -- Византия -- Араб халифаты
Аннотация: Мақала VІІ-Х ғасырлардағы Еуразияның әскери атты әскерлерінің дамуын жан-жақты талдауға арналған. Ерте орта ғасырлардағы жазбаша деректер (дала тайпалары, Византия, Араб, Батыс Еуропа және ескі орыс дереккөздері), сондай-ақ дала қағанаттарындағы, Византия империясындағы, Араб халифатындағы, франк мемлекетіндегі атты әскерлерді ұйымдастыру, қару-жарақ, қорғаныс құралдары, тактикасы мен стратегиялық әдістері. Киев Русі археологиялық және әскери-тарихи зертеулер негізінде қарастырылады. Жеңіл және ауыр атты әскердің рөлін өзгертуге, үзеңгілердің таралуына, жалаңқат және қабыршақты сауыттардың дамуына, VІІ-Х ғасырларда ерте феодалдық рыцарлықтың қалыптасуына ерекше назар аударылады. Сондай-ақ, жұмыста табиғи-географиялық жағдаулардың атты әскерді қолдану ерекшелігіне, отырықшы мемлекеттер үшін көшпелі әскери дәстүрдің мағыздылығына әсері, сондай-ақ әртүрлі мәдени –саяси орталықтар арасындағы қару-жарақ пен тактикалық модельдерді алу процестері талданады. Әскери иерархия, жауынгерлерді даярлау, атты әскерді материалдық қамтамасыз ету және оның мемлекеттік билік жүйесіндегі рөлі мәселелері қарастырылады. Кавалерия эволюциясы қоғамның әлеуметтік құрылымын өзгертуге, әскери дворяндарды нығайтуға және кейінгі ғасырлардағы ортағасырлық әскери өнердің келбетін анықтаған. Соғыс жүргізудің жаңа принциптері қалыптастыруға ықпал еткені бөлек атап өтілді
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Молдабекова, Н.Қ.
Кадиркулова, Г.К.
Оржанова, У.К.
Жолымбетов, С.М.