Электронный каталог

22.6
У 11
Уәли, Н.
    Қазақтың халық астрономдары - есепшілердің қоғамдағы тарихи орны мен қызметі туралы [Текст] / Н. Уәли // Қазақ тарихы . - Алматы, 2019. - №2(169). - Б. 3-5
ББК 22.6

Рубрики: Астрономия

Кл.слова (ненормированные):
есепші -- халық астрономдары -- тоғыс есебі -- қазыбектің қазаны -- үркер -- метеоформула -- Мыңбай Ысқақов -- есепшілердің күн райын болжауы -- қазыбек наурызы -- Б.А.Куфтин
Аннотация: Есепші - халық астрономдары уақытты тоғыс есебімен белгілейтін, сол бойынша жыл мезгілінің белгілі бір кезінде болатын амалдардың қай шамада, қалай өтетінін, күн райын қысқа және 11-12 жылдық ұзақ мерзімге дейін әрқилы деректер арқылы болжай білетін, халықтық астрономия мен метеорологияның кәсіби маманы
Держатели документа:
БҚМУ

83
Б 43
Белдеубай, Д.
    Абыз немесе сөздің обалы туралы [Текст] / Д. Белдеубай // Ana tili. - 2022. - №47.- 24-30 қараша. - Б. 3
ББК 83

Рубрики: Әдебиеттану

Кл.слова (ненормированные):
абыз -- түрколог -- Лазарь Будагов -- Қазан татарларының тілінде оқымысты -- білгір -- сауатты адам -- Этимология -- Рабиға Сыздық -- Сөздер сөйлейді -- Мыңбай Ысқақов -- Халық календары -- абыз дегеніміз
Аннотация: Осы бір ауыз толтырып айтуға ыңғайлы атауды біреу біліп, біреу білмей қолданады. Әңгіме – абыз атап отырған адамы сол бағаға лайық па, жоқ па, сонда болуы тиіс. Оны білу үшін, алдымен түркілердің жадында бәлен мың жылдан бері келе жатқан абыз сөзінің мән-маңызына бойлау қажет. Бірден айту керек, бұл сөздің төркіні араб не парсыдан емес, түркілердің төл сөзі. Сондықтан түрлі түсіндірме сөздіктерден дәлел келтірейік. Белгілі түрколог Лазарь Будаговтың (1812–1879) жазуынша: «Қазан татарларының тілінде «оқымысты, білгір, сауатты адам», тобыл наречиесінде абзи «аға», абыз тотай, одан қысқарған абыстай, «апай, дін басы болған адамның әйелі, мұғалім әйел», башқұртша абсай «ана, шеше», абыз етмек, абызламақ «оқыту, ағарту», абызмақ «оқу, сауаттану» («Сравнительный словарь турецко-татарских наречий»).