База данных: Статьи
Страница 4, Результатов: 117
Отмеченные записи: 0
31.

Подробнее
83
И 15
Ибраим, С.
Наурыздағы көрісу [Текст] / С. Ибраим // Ана тілі. - 2018. - №11-12. - Б. 14
ББК 83
Рубрики: Әдебиеттану
Кл.слова (ненормированные):
Наурыздағы көрісу -- Көрісу айты -- Салт-дәстүр -- Көрісу ұғымына түсінік
Аннотация: Мақалада наурыздағы көрісу айтының ұғымына кеңірек түсініктеме берілген.Наурыз айында табиғаттың өзгеруі мен әдет-ғұрып баяндалған.
Держатели документа:
БҚМУ
И 15
Ибраим, С.
Наурыздағы көрісу [Текст] / С. Ибраим // Ана тілі. - 2018. - №11-12. - Б. 14
Рубрики: Әдебиеттану
Кл.слова (ненормированные):
Наурыздағы көрісу -- Көрісу айты -- Салт-дәстүр -- Көрісу ұғымына түсінік
Аннотация: Мақалада наурыздағы көрісу айтының ұғымына кеңірек түсініктеме берілген.Наурыз айында табиғаттың өзгеруі мен әдет-ғұрып баяндалған.
Держатели документа:
БҚМУ
32.

Подробнее
83
Б 28
Батықұлы, Б.
Табиғаттың жыршысы [Текст] / Б. Батықұлы // Қазақ әдебиеті. - 2018. - №14. - Б. 20-21.
ББК 83
Рубрики: Әдебиеттану
Кл.слова (ненормированные):
Тұрдыақын Жексенбай -- Еңбектері -- Өміржолы -- "Бүркіт атты кітабы
Аннотация: Мақалада белгілі жазушы, публицист Тұрдыақын Жексенбайдың қазіргі қазақ әдебиетіндегі табиғат жыршысы , анималист жазушы ретінде ерекшеленеді. Осы тақырыпта шыққан Бүркіт атты кітабы шетелде басылып шықты.
Держатели документа:
БҚМУ
Б 28
Батықұлы, Б.
Табиғаттың жыршысы [Текст] / Б. Батықұлы // Қазақ әдебиеті. - 2018. - №14. - Б. 20-21.
Рубрики: Әдебиеттану
Кл.слова (ненормированные):
Тұрдыақын Жексенбай -- Еңбектері -- Өміржолы -- "Бүркіт атты кітабы
Аннотация: Мақалада белгілі жазушы, публицист Тұрдыақын Жексенбайдың қазіргі қазақ әдебиетіндегі табиғат жыршысы , анималист жазушы ретінде ерекшеленеді. Осы тақырыпта шыққан Бүркіт атты кітабы шетелде басылып шықты.
Держатели документа:
БҚМУ
33.

Подробнее
67
Т 48
Тілеубердиев, М.
Заң талаптарының сақталуына бақылауды күшейту керек. [Текст] / М. Тілеубердиев // Заңгер. - 2018. - №1. - Бет. 37-39
ББК 67
Рубрики: Заң
Кл.слова (ненормированные):
Заң -- экономика -- құқық -- бұзушылық -- экология -- құндылық
Аннотация: Ертеңін ойлаған ел барын бағалап, жоғын түгендеуді бүгіннен бастайды. Біздің елімізде де табиғаттың бүлінбеуін, жойылып кетпеуін көздеген заңнамалар тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында ақ өмірге келді.
Держатели документа:
БҚМУ.
Т 48
Тілеубердиев, М.
Заң талаптарының сақталуына бақылауды күшейту керек. [Текст] / М. Тілеубердиев // Заңгер. - 2018. - №1. - Бет. 37-39
Рубрики: Заң
Кл.слова (ненормированные):
Заң -- экономика -- құқық -- бұзушылық -- экология -- құндылық
Аннотация: Ертеңін ойлаған ел барын бағалап, жоғын түгендеуді бүгіннен бастайды. Біздің елімізде де табиғаттың бүлінбеуін, жойылып кетпеуін көздеген заңнамалар тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында ақ өмірге келді.
Держатели документа:
БҚМУ.
34.

Подробнее
63.5(5каз)
Ш 98
Шынтемірқызы , Г.
Амал келді - жыл келді! [Текст] / Г. Шынтемірқызы // EGEMEN QAZAQSTAN. - 15 наурыз. - 2019. - №51. - Б. 1-3
ББК 63.5(5каз)
Рубрики: Этнография
Кл.слова (ненормированные):
амал келді - жыл келді -- амал мерекесі -- маңғыстау үшін айрықша мереке -- отпан таудағы адай ата кесенесі -- наурыз нақыштары
Аннотация: Амал мерекесінің маңызы мен орны маңғыстаулықтар үшін айрықша. Асыға күтіп, арқайын қыдырыстап, сағына қауышып, емен-жарқын амандасып, сақтағанын дастарқанға төгетін ақжарылқап көңіл мен аппақ тілектердің мейрамы, бір жағы қыс құрығы ажырап, жер аяғы босап, мал төлдейтін табиғаттың мерекесі.
Держатели документа:
БҚМУ
Ш 98
Шынтемірқызы , Г.
Амал келді - жыл келді! [Текст] / Г. Шынтемірқызы // EGEMEN QAZAQSTAN. - 15 наурыз. - 2019. - №51. - Б. 1-3
Рубрики: Этнография
Кл.слова (ненормированные):
амал келді - жыл келді -- амал мерекесі -- маңғыстау үшін айрықша мереке -- отпан таудағы адай ата кесенесі -- наурыз нақыштары
Аннотация: Амал мерекесінің маңызы мен орны маңғыстаулықтар үшін айрықша. Асыға күтіп, арқайын қыдырыстап, сағына қауышып, емен-жарқын амандасып, сақтағанын дастарқанға төгетін ақжарылқап көңіл мен аппақ тілектердің мейрамы, бір жағы қыс құрығы ажырап, жер аяғы босап, мал төлдейтін табиғаттың мерекесі.
Держатели документа:
БҚМУ
35.

Подробнее
63.3 (5Каз)
К 38
Киккаринов, Е.
Ата-баба ерлігін насихаттау - рухани жаңғыруымыздың кепілі [Текст] / Е. Киккаринов // Қазақ тарихы . - 2019. - №4(171). - Б. 28-30
ББК 63.3
(5Каз)
Рубрики: История Казахстана
Кл.слова (ненормированные):
тас ғасыры -- қару-жарақ жасау -- ірі тарихи құбылыстар -- шайқастар -- отан тарихы -- жазушылар -- Томирис -- ұлы даланың жеті қыры -- елбасы -- ұлы ойшылдар -- модернизация -- халықтардың ұлы қоныс аударуы -- ұлы жібек жолы
Аннотация: Тас ғасырынан бергі уақыттан қару-жарақ жасауды, оның технологиясын жетілдіруді адамзат үнемі меңгеріп келеді. Жазу пайда болған кезден бастап, ірі тарихи құбылыстар, шайқастар, табиғаттың тылсым өзгерістері барлығы хат бетіне жазыла бастады. Еуразияның кең байтақ сахарасын, қазіргі уақытта әлемнің 9-шы территориясы саналатын Қазақстанды мекендеген халық басынан талай нәубеттерді өткізген. Көптеген маңызды оқиғалармен бірге, ел билеген дана билеушілер, қол бастаған қаһарман батырлар, айбынды найзалы жауынгерлердің есімдері Отан тарихына алтын әріптермен жазылды. Сонымен қатар, бейбіт заманның батырлары, домбырасын ту қылған жыраулар, халықты рухтандырған жазушылар, жаңа заманның ыстық лебін сезген ғалымдар бейнесі қасиетті тарихымыздың беттерінен орын алды
Держатели документа:
БҚМУ
К 38
Киккаринов, Е.
Ата-баба ерлігін насихаттау - рухани жаңғыруымыздың кепілі [Текст] / Е. Киккаринов // Қазақ тарихы . - 2019. - №4(171). - Б. 28-30
Рубрики: История Казахстана
Кл.слова (ненормированные):
тас ғасыры -- қару-жарақ жасау -- ірі тарихи құбылыстар -- шайқастар -- отан тарихы -- жазушылар -- Томирис -- ұлы даланың жеті қыры -- елбасы -- ұлы ойшылдар -- модернизация -- халықтардың ұлы қоныс аударуы -- ұлы жібек жолы
Аннотация: Тас ғасырынан бергі уақыттан қару-жарақ жасауды, оның технологиясын жетілдіруді адамзат үнемі меңгеріп келеді. Жазу пайда болған кезден бастап, ірі тарихи құбылыстар, шайқастар, табиғаттың тылсым өзгерістері барлығы хат бетіне жазыла бастады. Еуразияның кең байтақ сахарасын, қазіргі уақытта әлемнің 9-шы территориясы саналатын Қазақстанды мекендеген халық басынан талай нәубеттерді өткізген. Көптеген маңызды оқиғалармен бірге, ел билеген дана билеушілер, қол бастаған қаһарман батырлар, айбынды найзалы жауынгерлердің есімдері Отан тарихына алтын әріптермен жазылды. Сонымен қатар, бейбіт заманның батырлары, домбырасын ту қылған жыраулар, халықты рухтандырған жазушылар, жаңа заманның ыстық лебін сезген ғалымдар бейнесі қасиетті тарихымыздың беттерінен орын алды
Держатели документа:
БҚМУ
36.

Подробнее
85
А 13
Абдрахманова, А.
Қылқалам шеберінің парасат-пайымы [Текст] / А. Абдрахманова // Мәдени мұра. - 2018. - №2. - Б. 58-60
ББК 85
Рубрики: Искусство. Искусствознание
Кл.слова (ненормированные):
Ғұмаров Сәкен Нәжімеддинұлы -- Бөкей жері -- ақын-жазушылар -- әнші-композиторлар -- суретшілер -- қылқалам -- туған жер -- қазақ халқы -- өнер -- салт-дәстүр
Аннотация: Ежелгі Бөкей жерінің табиғаты әсем. Бояулары қанық. Түрленген табиғаттың тартымы мықты. Туған жердің күні де ыстық, жүрекке жылы
Держатели документа:
БҚМУ
А 13
Абдрахманова, А.
Қылқалам шеберінің парасат-пайымы [Текст] / А. Абдрахманова // Мәдени мұра. - 2018. - №2. - Б. 58-60
Рубрики: Искусство. Искусствознание
Кл.слова (ненормированные):
Ғұмаров Сәкен Нәжімеддинұлы -- Бөкей жері -- ақын-жазушылар -- әнші-композиторлар -- суретшілер -- қылқалам -- туған жер -- қазақ халқы -- өнер -- салт-дәстүр
Аннотация: Ежелгі Бөкей жерінің табиғаты әсем. Бояулары қанық. Түрленген табиғаттың тартымы мықты. Туған жердің күні де ыстық, жүрекке жылы
Держатели документа:
БҚМУ
37.

Подробнее
85
О-58
Өнер құрбандықты талап етеді [Текст] // Аңыз адам. - 2019. - №16. - Б. 5-14
ББК 85
Рубрики: Искусство
Кл.слова (ненормированные):
Пабло Пикассо -- Көгілдір кезең -- кубистік жұмыстар -- шебер туындылар -- Авиньондық бикештер -- шебер суретші -- шығармашылықтар -- Испания -- Хосе Руис -- табысты карьералар -- Жабайы табиғаттың өмірінен -- картиналар -- көркемсуреттер
Аннотация: XX ғасыр суретшілерінің ішінде есімі ең көп аталған тұлғалардың бірі һәм бірегейі - Пабло Пикассо. Әркім оның шығармашылығынан жанына жақын, өзіне қажетті дүниені жолықтыра алады
Держатели документа:
БҚМУ
О-58
Өнер құрбандықты талап етеді [Текст] // Аңыз адам. - 2019. - №16. - Б. 5-14
Рубрики: Искусство
Кл.слова (ненормированные):
Пабло Пикассо -- Көгілдір кезең -- кубистік жұмыстар -- шебер туындылар -- Авиньондық бикештер -- шебер суретші -- шығармашылықтар -- Испания -- Хосе Руис -- табысты карьералар -- Жабайы табиғаттың өмірінен -- картиналар -- көркемсуреттер
Аннотация: XX ғасыр суретшілерінің ішінде есімі ең көп аталған тұлғалардың бірі һәм бірегейі - Пабло Пикассо. Әркім оның шығармашылығынан жанына жақын, өзіне қажетті дүниені жолықтыра алады
Держатели документа:
БҚМУ
38.

Подробнее
83(5каз)
Н 41
Негимов , С.
Абайдың ғылыми дүниетанымы [Текст] / С. Негимов // EGEMEN QAZAQSTAN. - 2020. - 27 ақпан. - №40. - Б. . 4
ББК 83(5каз)
Рубрики: Литературоведение
Кл.слова (ненормированные):
Абай Құнанбайұлы-1175 жыл -- мерейтой -- қара сөздер -- Ұлы бала -- Абайтану
Аннотация: Абай "кәмәләтті шеберлік" хақындағы пікірлермен бөліседі. Табиғат - оқулық. Табиғат - суретхана, яғни қисапсыз бояулар мен дыбыстар дүниесі. Жаһан "жүргізіп қойған сағат сияқты" деседі. Табиғатты 1)тыңдау, 2)оған бағыну, тағылым алу, 3)ақыл жұмсап, құрметтеу парыз. Онда ғажайыпты ұлы үйлесім, көркемдік келісім бар. Ішкі гармония қатаң сақталған, ақыл-ой қуаты шамалай алмайтын, жанды-жансыз дүниенің құрылымында әмбебап өзара әрекеттестік бар, мыңдаған, миллиондаған байланыстар мен қарым-қатынастар жүйесі бар.
Держатели документа:
БҚМУ
Н 41
Негимов , С.
Абайдың ғылыми дүниетанымы [Текст] / С. Негимов // EGEMEN QAZAQSTAN. - 2020. - 27 ақпан. - №40. - Б. . 4
Рубрики: Литературоведение
Кл.слова (ненормированные):
Абай Құнанбайұлы-1175 жыл -- мерейтой -- қара сөздер -- Ұлы бала -- Абайтану
Аннотация: Абай "кәмәләтті шеберлік" хақындағы пікірлермен бөліседі. Табиғат - оқулық. Табиғат - суретхана, яғни қисапсыз бояулар мен дыбыстар дүниесі. Жаһан "жүргізіп қойған сағат сияқты" деседі. Табиғатты 1)тыңдау, 2)оған бағыну, тағылым алу, 3)ақыл жұмсап, құрметтеу парыз. Онда ғажайыпты ұлы үйлесім, көркемдік келісім бар. Ішкі гармония қатаң сақталған, ақыл-ой қуаты шамалай алмайтын, жанды-жансыз дүниенің құрылымында әмбебап өзара әрекеттестік бар, мыңдаған, миллиондаған байланыстар мен қарым-қатынастар жүйесі бар.
Держатели документа:
БҚМУ
39.

Подробнее
28.89
И 50
Иманқұл , Ж.
Браконьерлермен күрес-жаңа серпін алуда [Текст] / Ж. Иманқұл // Жалын . - 2020. - №4. - Б. 76-93
ББК 28.89
Рубрики: Краеведение
Кл.слова (ненормированные):
мемлекет саясаты -- ұлттық қауіпсіздік -- табиғат -- айнала -- қор -- мұхит -- су -- жер -- күн энергиясы -- атмосфера -- таза ауа -- таза су -- құнарлы топырақ -- өсімдіктер әлемі -- жануарлар дүниесі -- байлық
Аннотация: Табиғаттың қандай қоры болсын адамзаттың игілігіне арналған, сан алуан қажетін қамтамасыз етеді. Табиғат бізді айналада қоршап тұрған барлық нәрсе: ауа, су, топырақ, тау, орман, қазба байлықтары, өсімдіктер әлемі, жануарлар дүниесі, т.б. Сан мыңдаған жылдар бабалар мұра етіп қалдырған табиғат пен оның шексіз байлығын қорғау, оларды тиімді пайдалану мәселесі бұл күндері дүниежүзілік аса маңызды мәселелердің біріне айналды. Адамзат қалауынша пайдаланып келе жатқан барлық табиғи қорлар сарқылмайтын және сарқылатындар екі топқа бөлінеді. Сарқылатын қорлар қайта қалпына келмейтіндер және қалпына келетіндер деп бөлінеді. Сарқылмайтын қорларға: Күн энергиясы, атмосфера ауасы, теңіздер мен мұхиттардың сулары, жер, т.б. жатады. Бұлардың кейбіреулері адам-ның теріс іс-әрекетінен бүлініп немесе ластанып, сарқылатын қорларға айналып кетуі мүмкін. Мысалы, Арал теңізін алайық. Теңіздің тартылып, тұзы аспанға көтеріліп, климат өзгеріп, экологиялық аймаққа айналуы – тікелей адам баласының әсерінен орын алды. Сарқылатын қорларға таза ауа, таза су, құнарлы топырақ, өсімдіктер әлемі мен жануарлар дүниесі, қазба байлықтар, т.б. жатады. Табиғат қорларының кейбіреулеріне тоқталып өтейік. Судың негізгі қорын Дүниежүзілік мұхиттар мен теңіздер құрап, айналымы заңдылығы бойынша құрлықтағы өзендер мен көлдер үнемі қоректеніп отыратындықтан, су сарқылмайтын қорға жатады. Арал теңізінің тартылуы сияқты басқа да өзендер мен көлдердің құрғауы, тікелей адамның әрекетінен болған және сол аймаққа ғана тән құбылыс болып табылады. Ауа құрамы мен сапасы да улы газдар мен түтіндер өзгерген. Ауаны лас-тайтын – миллиондаған автокөліктер, ұшақтар, өнеркәсіп, зауыт, жылу стансалары, полигондар, зымырандар т.б. Ауыр өнеркәсіп шоғырланған қалалар мен елдімекендер халқының денсаулығы да төмендеген. Өскемен, Риддер, Зырян, Қарағанды, Екібастұз сынды қалалар маңындағы ауа сапасы талай айтылып келе жатқан мәселе. Еліміздің топырақ қорлары да жылдан-жылға сапасы төмендеп немесе құнарсызданып барады. Соңғы деректер республика жерінің 60 пайызы жарамсыз жерлерге немесе шөлге айналып кеткен. Солтүстік облыстарда тың игеру науқанына байланысты топырақ қарашірігінің 25-30 пайызын жоғалтқан. Еліміздің батыс өңірінде мұнай-газ игеру қарқынды дамуы есебінен топырақ қорлары ластанып, бүлініп жатыр. Топырақтың мұнаймен ластануы, топырақтың техногендік бүлінуі 2,5 млн. га жер аумаққа жайылған. Сұмдық көрсеткіш! Сондай-ақ жайылым қоры да бұл аймақта жарамсызданып барады. Азғыр, Тайсойған сынақ полигондарының салдарынан 1,4 млн га жер бүлінген. Республиканың өзге аймақта-рындағы жер қорларының да күйі мәз емес. Егін егіп, көкөніс отырғызып, тез өнім ала салу үшін тыңайтқыштарды мөлшерден артық қосу топырақтың ластауына, тозуына әкелген. Адамның қамқорлығы азайған сайын, табиғаттың «өзді-гінен қалпына келу» құбылысы жүріп жатыр. Ұшы-қиыры жоқ даланың қойнауы қазба байлықтарының барлық дерлік түріне бай. Өкініштісі, байлық жеке компаниялар арқылы шет елдерге ағылып жатыр. Әлі күнге қазба байлықтарды игеру ысырыапшылдық, пайдақұмарлық есебінен, жоспарсыз жүргізілуде. Қазбаларды елімізде өңдеу технологияларын жабдықтай алмай, есепсіз шетке айдап, қазір сарқылтуға жақын қалдық. Табиғаттың өкпесі орман қоры елімізде тек 21,8 млн га жер қамтиды. Бұл өлкеміздің барлық жерінің 3,35 пайызын ғана құрайтын, өте аз көрсеткіш. Осы аз қордың өзі жыл сайын азайып жатыр. Басты себеп – қаскерлік жолмен орман ағаштарын отау, орманға демалысқа шығып, өрт шығару, жалынды дер кезінде тоқтата алмау, зиянды заттармен ластау, қоқыс тастау т.б. Орман – ауа сүзгісі, ауа жаңартқыш, дәрілік өсімдіктердің сан түрі өсетін асыл қойма, аң мен құстың мекені. Орманға қаскерлік – тіршілік тынысына қаскерлік болып табылады. Орманды қорғау әркімге міндет. Көшеттерді қала маңындағы елді мекендерге, қала саябақтарына, гүл-зарларына отырғызып, игі істер де атқарылып жатыр. Республикамызда өсімдіктердің 6 мыңға жуық түрі бар екен, Олардың 50 пайызы тікелей адамның қамқорлығын қажет етеді. Халқымыз ежелден-ақ мал шаруа-шылығымен айналысқан, табиғаттың төл баласы. Төрт түлік малдан бөлек жортқан жабайы аңдардың әрбірін халқымыз ерекше бағалаған. Сондықтан түз тағыларының өсіп-өнуі, сақталуы тоқталмаған. Сүтқоректілердің – 155, құстардың – 481, бауырымен жорғалаушылардың – 48, қосмекенділердің – 33, балықтардың – 140 түрі тіршілік етеді. Өкінішке орай, қаскерлік пен пайдақұмарлық осы ен байлықтың басты жауы болып отыр. Сәкен Сейфуллиннің «Киікті қазақ және дейді бөкен, мың-мыңдап баяғыда жүрген екен» деп сайын далада еркін жүрген бөкендерді суреттеген керемет жыры бары. Ақбөкендер, қарақұйрықтар, арқарлар, тау ешкілері, жолбарыстар, қабыландар мен құландар қатары қазір сиреп кеткен. Ал дала сұсы жолбарыстар біржола құрып кетті. Іле бойындағы соңғы жолбарысты 1947 жылы атылған деген дерек бар. Шексіз кеңістікте үздіксіз айналған алып ғаламшарлардың көпшілігінен кішкене болғанымен, жұмыр жеріміз де қайнаған тіршілікке толы алып шар. Бірақ адам баласының қарқынды өсуі мен, ғылым прогресі, жылдам көлік түрлері адам аяғы баспаған жер қалдырмады. Ауа, су, топырақ ластанып, өсімдік пен жануарлар дүниесі дабыл қаға бастады. ХХ ғасырдың бас кезінде жануарларды қорғау мәселелері туралы сөз қозғала бастайды. 1902 жылы Париж қаласында алғаш Құстарды қорғаудың Халықаралық Конвенциясына қол қойылды. 1948 жылы БҰҰ-ның білім беру, ғылым және мәдениет мәселелері жөніндегі ұйымы (ЮНЕСКО) Халықаралық табиғат қорғау одағын (IUCN) ұйымдастыру туралы арнайы шешім қабылдады. Бұдан жарты ғасыр уақыт бұрын, дәлірек 54 жыл бұрын, ғылымда «Қызыл кітап» деген ұғым қалыптасты. Кітаптың қызыл сөзімен тіркесі, кез-келген ұлт пен мемлекет үшін түсінікті еді. Қызыл – қауіп, ескерту, қан, соғыс сынды түсініктерді астарлап тұратын түс екені айтпаса да ұғынықты. Бұл кітапты шығару туралы пікірді алғаш рет ұсынған ағылшын ғалымы – Питер Скотт. «Қызыл кітаптарға» жер бетінде жойылу қаупі бар және бұрыннан өте аз кездесетін өсімдіктер мен жануарлардың түрлері тіркеледі. Оларды сақтап қалудың және қорғаудың қажеттігі айқындалып жазылады. Әр мемлекеттің «Қызыл кітабы» мемлекеттік заңдық күші бар құжат болып саналады. Халықаралық «Қызыл кітап» (Red Data Book) – Халықаралық Табиғат Қорғау Одағының (ХТҚО-МСОП-IUCN) – халықаралық деңгейдегі құжаты болып саналады. «Қызыл кітапқа» жойылып кету қаупі төнген, сирек кездесетін, ғылыми тұрғыдан әлі толық зерттелмеген, жылдан-жылға саны күрт азайып бара жатқан, қорғауды қажет ететін өсімдіктер мен жануарлардың түрлері тіркеледі. Қазіргі уақытта «Қызыл кітаптардың» түрлі нұсқалары бар: Халықаралық Табиғат Қорғау Одағының (IUCN) Қызыл кітабы, әр мемлекеттің (республикалық) «Қызыл кітаптары», аймақтың (облыстық) «Қызыл кітаптары» деп аталады. Жалпы ережеге сәйкес мемлекеттік «Қызыл кітаптар» әрбір 10 жылда өзгертіліп әрі толықтырылып отырылуы қажет. Қазақстанда алғашқы «Қызыл кітап» Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің 1978 жылғы 16 қаңтардағы №20 арнайы қаулысына сәйкес жарық көре бастады. Қазақстанда шыққан алғашқы «Қызыл кітаптың» 1-бөлімі омыртқалы жануарларға арналды және оған 87 түр (балықтардың – 4, қосмекенділердің – 1, жорғалаушылардың – 8, құстардың – 43 және сүтқоректілердің – 31 түрі) тіркелді. Өсімдіктерге арналған «Қызыл кітап» 1981 жылы жарық көріп, ондағы түрлер 1-ші жойылып кету қаупі төнген түрлер болса, 2-шісі сирек кездесетін түрлер. Қазақстанның өсімдіктерге арналған «Қызыл кітабына» (1981) еліміздің аумағында өсетін 307 түрі тіркелген. Онда жабық тұқымдылардың (гүлді өсімдіктердің) – 288 түрі, ашықтұқымдылардың – 2 түрі, қырықжапырақтардың – 3 түрі, саңырауқұлақтардың – 10 түрі және қыналардың – 1 түрі тіркелді. Олардың 20 түріне жойылып кету қаупі төнген, ал 287 түрі сирек кездесетін түрлерге жатады. Жоғарыда айтып өткендей, Қазақстанның омыртқалы жануарларға арналған «Қызыл кітаптары» (1978, 1991, 1996, 2010), омыртқасыз жануарларға арналған «Қызыл кітабы» (2006) және өсімдіктерге арналған «Қызыл кітабы» (1981) жарық көрді. Алматы облысының «Қызыл кітабы» 2006 жылы жарияланды. Бұл кітаптар – ел аумағында жоғалу қаупі жоғары табиғат байлықтарын сақтау мен қорғауға негіз болатын құжаттар. Қазақстанның омыртқасыз жануарларына арналған «Қызыл кітабын» даярлау өте қиынға соқты. Себебі, елімізде кездесетін омыртқасыз жануарлардың түрлерінің саны және олардың биологиялық әрі экологиялық ерекшеліктері толық зерттелмеген. Сондықтан да омыртқасыз жануарларға арналған Қазақстанның «Қызыл кітабының» алғашқы 1 және 2-басылымдарына тіркелген түрлер мұқият талдап саралауды қажет етті. Сонымен, 2006 жылы Қазақстанның омыртқасыз жануарларға арналған «Қызыл кітабының» нақтыланған 3-басылымы жарық көрді. Бұл басылымға омыртқасыз жануарлардың 96 түрі тіркелді. Олардың ішінде буылтық құрттардың – 2, ұлулардың (моллюскалар) – 6, шаянтектестердің – 1, өрмекшітектестердің – 2 және жәндіктердің – 85 түрі тіркелді. Қазақстанның омыртқалы жануарларға арналған «Қызыл кітабының» толықтырылған және өңделген 4-басылымы 2010 жылы жарық көрді. Онда омыртқалы жануарлардың 128 түрі тіркелген. Олардың бір түрі – дөңгелекауыздыларға, 17 түрі – сүйекті балықтарға, 3 түрі – қосмекенділерге, 10 түрі – жорғалаушыларға, 57 түрі – құстарға және 40 түрі – сүтқоректілерге жатады. Бұл «Қызыл кітапта» Халықаралық табиғат қорғау одағының (IUCN) «Қызыл кітабына» тіркелген 20 түр бар. Мұндай түрлерді сақтап қалу үшін Қазақстан бүкіл адамзат алдында аса зор жауапкершілікті сезінуі тиіс. Кітапқа тіркелген түрлердің таби-ғатта сақталу деңгейіне сәйкес 5 санатқа бөлініп берілген: 1.Жойылып кету қаупі төнген түрлер. Мұндай түрлерді сақтап қалу үшін міндетті түрде арнайы шаралар (табиғи қорықтар, ұлттық табиғи саябақтар, табиғи резерваттар және т.б.) ұйымдастыру қажет. 2. Саны күрт азайып бара жатқан түрлер. Ондай түрлердің саны әзірше мол, бірақ қарқынды түрде азаюына жол берілмеуі қажет. 3. Сирек кездесетін түрлер. Ондай түрлердің санының азаюын қадағалап отыру қажет. 4. Толық зерттелмеген түрлер. Ондай түрлер туралы ғылыми-зерттеу жұмыстары мұқият түрде жүргізілуі қажет 5. Қалпына келтірілген түрлер. Табиғатты қорғаудың басты шарты – оның ресурстарын тиімді пайдалану және сақтау. Жабайы жануардың біраз бөлігінің жер бетінен жойылып кету қаупі бар екенін ескертіп, жануарлар мен өсімдіктер дүниесін сақтап қалу үшін қанша дабыл қағылып, айтылып жатса да, жойылып кету қауіпі бар жабайы аңдарды қаскерлік жолмен аулау әрекеті тоқталар емес. Мемлекет тарапынан қаскерлікке тоқтау салу үшін әртүрлі іс-шаралар ұйымдастырылып келеді. 2004 жылы 9-шы шілдеде «Жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту және пайдалану» туралы заң қабылданды. Осы заң киік аңын 2020 жылға дейін аулауға қатаң тиым салған. Аң аулауға қатысты талаптар мен ережелер жаңадан бекітілді. Бірақ бұған қарамастан қаскөйлер броконьерлікті жалғастыруда. Сол себепті ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігі жануарлар дүниесін қорғау, сақтау, пайдалану, өсімін молайту және саласына келтірілген зиянды әрекеттің орнын толтыру мөлшерін бекіту туралы бұйрықтар мен заңдық күшке ие шешімдерді де шығарып, іске асырып жатыр. Маңғыстау өңірінің табиғатты қорғау инспекторы С.Байталасов: «Сөзіміз дәлелді болу үшін мысал келтіре кетейік. Жабайы аңдардың басым бөлігі қорық аумағы не ерекше қорғалатын аумақта болатындығын ескеріп, заңсыз аң аулау фактісі аталған аймақтардың бірінде болса деп алайық. 1 (бас арқар) х2405х1500 х1,5х3х3=48 701 250 теңге. 1 (бас қарақұйрық)х2405х400х1,5х3х3=12 987 000 теңге. 1 (бас қоян) х 2405х5 х1,5 х3 =54 112 теңге. 1 (бас үйрек) х2405 х5 х1,5 х 3 = 54 112 теңге. 1 (бас киік) х 2405 х500 х1,5 х3 х3= 16 233 750 теңге. Шығын мөлшерінің есептелуіне түсінік бере кетейік, 2405 (АЕК) айлық есептік көрсеткіш, 1,5 заңсыз ауланған аңға қосылатын коэффицент, 3 ерекше қорғалатын аймақта болған үшін қосылатын коэффицент, 3 жойылып кету қаупі бар не «Қызыл кітапқа» енген аң үшін қосылатын коэффицент. 1500, 400, 5, 500 сандары – әрбір дараққа АЕК ретінде салынатын шығын мөлшерінің сандық көрсеткіші. Мүмкін осыншама шығын мөлшерін халық арасында екінің-бірі біле бермеуі мүмкін. Жоғарыда көрсетілген қыруар соманы төлеу кез-келген адам қолынан келе бермейтіні белгілі, мүмкін қаскерлер осыдан сескеніп, қылмыстан аяғын тартар ма екен деген ойдамыз» деп, халықтың табиғатқа келтірілген зиян үшін қанша айыппұл салынатынын нақты сандар мөлшерімен таныстырып өткен. Естіген, оқыған жан тым болмаса, осындай көп мөлшердегі айыппұлдан сескенер.
Держатели документа:
БҚУ
И 50
Иманқұл , Ж.
Браконьерлермен күрес-жаңа серпін алуда [Текст] / Ж. Иманқұл // Жалын . - 2020. - №4. - Б. 76-93
Рубрики: Краеведение
Кл.слова (ненормированные):
мемлекет саясаты -- ұлттық қауіпсіздік -- табиғат -- айнала -- қор -- мұхит -- су -- жер -- күн энергиясы -- атмосфера -- таза ауа -- таза су -- құнарлы топырақ -- өсімдіктер әлемі -- жануарлар дүниесі -- байлық
Аннотация: Табиғаттың қандай қоры болсын адамзаттың игілігіне арналған, сан алуан қажетін қамтамасыз етеді. Табиғат бізді айналада қоршап тұрған барлық нәрсе: ауа, су, топырақ, тау, орман, қазба байлықтары, өсімдіктер әлемі, жануарлар дүниесі, т.б. Сан мыңдаған жылдар бабалар мұра етіп қалдырған табиғат пен оның шексіз байлығын қорғау, оларды тиімді пайдалану мәселесі бұл күндері дүниежүзілік аса маңызды мәселелердің біріне айналды. Адамзат қалауынша пайдаланып келе жатқан барлық табиғи қорлар сарқылмайтын және сарқылатындар екі топқа бөлінеді. Сарқылатын қорлар қайта қалпына келмейтіндер және қалпына келетіндер деп бөлінеді. Сарқылмайтын қорларға: Күн энергиясы, атмосфера ауасы, теңіздер мен мұхиттардың сулары, жер, т.б. жатады. Бұлардың кейбіреулері адам-ның теріс іс-әрекетінен бүлініп немесе ластанып, сарқылатын қорларға айналып кетуі мүмкін. Мысалы, Арал теңізін алайық. Теңіздің тартылып, тұзы аспанға көтеріліп, климат өзгеріп, экологиялық аймаққа айналуы – тікелей адам баласының әсерінен орын алды. Сарқылатын қорларға таза ауа, таза су, құнарлы топырақ, өсімдіктер әлемі мен жануарлар дүниесі, қазба байлықтар, т.б. жатады. Табиғат қорларының кейбіреулеріне тоқталып өтейік. Судың негізгі қорын Дүниежүзілік мұхиттар мен теңіздер құрап, айналымы заңдылығы бойынша құрлықтағы өзендер мен көлдер үнемі қоректеніп отыратындықтан, су сарқылмайтын қорға жатады. Арал теңізінің тартылуы сияқты басқа да өзендер мен көлдердің құрғауы, тікелей адамның әрекетінен болған және сол аймаққа ғана тән құбылыс болып табылады. Ауа құрамы мен сапасы да улы газдар мен түтіндер өзгерген. Ауаны лас-тайтын – миллиондаған автокөліктер, ұшақтар, өнеркәсіп, зауыт, жылу стансалары, полигондар, зымырандар т.б. Ауыр өнеркәсіп шоғырланған қалалар мен елдімекендер халқының денсаулығы да төмендеген. Өскемен, Риддер, Зырян, Қарағанды, Екібастұз сынды қалалар маңындағы ауа сапасы талай айтылып келе жатқан мәселе. Еліміздің топырақ қорлары да жылдан-жылға сапасы төмендеп немесе құнарсызданып барады. Соңғы деректер республика жерінің 60 пайызы жарамсыз жерлерге немесе шөлге айналып кеткен. Солтүстік облыстарда тың игеру науқанына байланысты топырақ қарашірігінің 25-30 пайызын жоғалтқан. Еліміздің батыс өңірінде мұнай-газ игеру қарқынды дамуы есебінен топырақ қорлары ластанып, бүлініп жатыр. Топырақтың мұнаймен ластануы, топырақтың техногендік бүлінуі 2,5 млн. га жер аумаққа жайылған. Сұмдық көрсеткіш! Сондай-ақ жайылым қоры да бұл аймақта жарамсызданып барады. Азғыр, Тайсойған сынақ полигондарының салдарынан 1,4 млн га жер бүлінген. Республиканың өзге аймақта-рындағы жер қорларының да күйі мәз емес. Егін егіп, көкөніс отырғызып, тез өнім ала салу үшін тыңайтқыштарды мөлшерден артық қосу топырақтың ластауына, тозуына әкелген. Адамның қамқорлығы азайған сайын, табиғаттың «өзді-гінен қалпына келу» құбылысы жүріп жатыр. Ұшы-қиыры жоқ даланың қойнауы қазба байлықтарының барлық дерлік түріне бай. Өкініштісі, байлық жеке компаниялар арқылы шет елдерге ағылып жатыр. Әлі күнге қазба байлықтарды игеру ысырыапшылдық, пайдақұмарлық есебінен, жоспарсыз жүргізілуде. Қазбаларды елімізде өңдеу технологияларын жабдықтай алмай, есепсіз шетке айдап, қазір сарқылтуға жақын қалдық. Табиғаттың өкпесі орман қоры елімізде тек 21,8 млн га жер қамтиды. Бұл өлкеміздің барлық жерінің 3,35 пайызын ғана құрайтын, өте аз көрсеткіш. Осы аз қордың өзі жыл сайын азайып жатыр. Басты себеп – қаскерлік жолмен орман ағаштарын отау, орманға демалысқа шығып, өрт шығару, жалынды дер кезінде тоқтата алмау, зиянды заттармен ластау, қоқыс тастау т.б. Орман – ауа сүзгісі, ауа жаңартқыш, дәрілік өсімдіктердің сан түрі өсетін асыл қойма, аң мен құстың мекені. Орманға қаскерлік – тіршілік тынысына қаскерлік болып табылады. Орманды қорғау әркімге міндет. Көшеттерді қала маңындағы елді мекендерге, қала саябақтарына, гүл-зарларына отырғызып, игі істер де атқарылып жатыр. Республикамызда өсімдіктердің 6 мыңға жуық түрі бар екен, Олардың 50 пайызы тікелей адамның қамқорлығын қажет етеді. Халқымыз ежелден-ақ мал шаруа-шылығымен айналысқан, табиғаттың төл баласы. Төрт түлік малдан бөлек жортқан жабайы аңдардың әрбірін халқымыз ерекше бағалаған. Сондықтан түз тағыларының өсіп-өнуі, сақталуы тоқталмаған. Сүтқоректілердің – 155, құстардың – 481, бауырымен жорғалаушылардың – 48, қосмекенділердің – 33, балықтардың – 140 түрі тіршілік етеді. Өкінішке орай, қаскерлік пен пайдақұмарлық осы ен байлықтың басты жауы болып отыр. Сәкен Сейфуллиннің «Киікті қазақ және дейді бөкен, мың-мыңдап баяғыда жүрген екен» деп сайын далада еркін жүрген бөкендерді суреттеген керемет жыры бары. Ақбөкендер, қарақұйрықтар, арқарлар, тау ешкілері, жолбарыстар, қабыландар мен құландар қатары қазір сиреп кеткен. Ал дала сұсы жолбарыстар біржола құрып кетті. Іле бойындағы соңғы жолбарысты 1947 жылы атылған деген дерек бар. Шексіз кеңістікте үздіксіз айналған алып ғаламшарлардың көпшілігінен кішкене болғанымен, жұмыр жеріміз де қайнаған тіршілікке толы алып шар. Бірақ адам баласының қарқынды өсуі мен, ғылым прогресі, жылдам көлік түрлері адам аяғы баспаған жер қалдырмады. Ауа, су, топырақ ластанып, өсімдік пен жануарлар дүниесі дабыл қаға бастады. ХХ ғасырдың бас кезінде жануарларды қорғау мәселелері туралы сөз қозғала бастайды. 1902 жылы Париж қаласында алғаш Құстарды қорғаудың Халықаралық Конвенциясына қол қойылды. 1948 жылы БҰҰ-ның білім беру, ғылым және мәдениет мәселелері жөніндегі ұйымы (ЮНЕСКО) Халықаралық табиғат қорғау одағын (IUCN) ұйымдастыру туралы арнайы шешім қабылдады. Бұдан жарты ғасыр уақыт бұрын, дәлірек 54 жыл бұрын, ғылымда «Қызыл кітап» деген ұғым қалыптасты. Кітаптың қызыл сөзімен тіркесі, кез-келген ұлт пен мемлекет үшін түсінікті еді. Қызыл – қауіп, ескерту, қан, соғыс сынды түсініктерді астарлап тұратын түс екені айтпаса да ұғынықты. Бұл кітапты шығару туралы пікірді алғаш рет ұсынған ағылшын ғалымы – Питер Скотт. «Қызыл кітаптарға» жер бетінде жойылу қаупі бар және бұрыннан өте аз кездесетін өсімдіктер мен жануарлардың түрлері тіркеледі. Оларды сақтап қалудың және қорғаудың қажеттігі айқындалып жазылады. Әр мемлекеттің «Қызыл кітабы» мемлекеттік заңдық күші бар құжат болып саналады. Халықаралық «Қызыл кітап» (Red Data Book) – Халықаралық Табиғат Қорғау Одағының (ХТҚО-МСОП-IUCN) – халықаралық деңгейдегі құжаты болып саналады. «Қызыл кітапқа» жойылып кету қаупі төнген, сирек кездесетін, ғылыми тұрғыдан әлі толық зерттелмеген, жылдан-жылға саны күрт азайып бара жатқан, қорғауды қажет ететін өсімдіктер мен жануарлардың түрлері тіркеледі. Қазіргі уақытта «Қызыл кітаптардың» түрлі нұсқалары бар: Халықаралық Табиғат Қорғау Одағының (IUCN) Қызыл кітабы, әр мемлекеттің (республикалық) «Қызыл кітаптары», аймақтың (облыстық) «Қызыл кітаптары» деп аталады. Жалпы ережеге сәйкес мемлекеттік «Қызыл кітаптар» әрбір 10 жылда өзгертіліп әрі толықтырылып отырылуы қажет. Қазақстанда алғашқы «Қызыл кітап» Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің 1978 жылғы 16 қаңтардағы №20 арнайы қаулысына сәйкес жарық көре бастады. Қазақстанда шыққан алғашқы «Қызыл кітаптың» 1-бөлімі омыртқалы жануарларға арналды және оған 87 түр (балықтардың – 4, қосмекенділердің – 1, жорғалаушылардың – 8, құстардың – 43 және сүтқоректілердің – 31 түрі) тіркелді. Өсімдіктерге арналған «Қызыл кітап» 1981 жылы жарық көріп, ондағы түрлер 1-ші жойылып кету қаупі төнген түрлер болса, 2-шісі сирек кездесетін түрлер. Қазақстанның өсімдіктерге арналған «Қызыл кітабына» (1981) еліміздің аумағында өсетін 307 түрі тіркелген. Онда жабық тұқымдылардың (гүлді өсімдіктердің) – 288 түрі, ашықтұқымдылардың – 2 түрі, қырықжапырақтардың – 3 түрі, саңырауқұлақтардың – 10 түрі және қыналардың – 1 түрі тіркелді. Олардың 20 түріне жойылып кету қаупі төнген, ал 287 түрі сирек кездесетін түрлерге жатады. Жоғарыда айтып өткендей, Қазақстанның омыртқалы жануарларға арналған «Қызыл кітаптары» (1978, 1991, 1996, 2010), омыртқасыз жануарларға арналған «Қызыл кітабы» (2006) және өсімдіктерге арналған «Қызыл кітабы» (1981) жарық көрді. Алматы облысының «Қызыл кітабы» 2006 жылы жарияланды. Бұл кітаптар – ел аумағында жоғалу қаупі жоғары табиғат байлықтарын сақтау мен қорғауға негіз болатын құжаттар. Қазақстанның омыртқасыз жануарларына арналған «Қызыл кітабын» даярлау өте қиынға соқты. Себебі, елімізде кездесетін омыртқасыз жануарлардың түрлерінің саны және олардың биологиялық әрі экологиялық ерекшеліктері толық зерттелмеген. Сондықтан да омыртқасыз жануарларға арналған Қазақстанның «Қызыл кітабының» алғашқы 1 және 2-басылымдарына тіркелген түрлер мұқият талдап саралауды қажет етті. Сонымен, 2006 жылы Қазақстанның омыртқасыз жануарларға арналған «Қызыл кітабының» нақтыланған 3-басылымы жарық көрді. Бұл басылымға омыртқасыз жануарлардың 96 түрі тіркелді. Олардың ішінде буылтық құрттардың – 2, ұлулардың (моллюскалар) – 6, шаянтектестердің – 1, өрмекшітектестердің – 2 және жәндіктердің – 85 түрі тіркелді. Қазақстанның омыртқалы жануарларға арналған «Қызыл кітабының» толықтырылған және өңделген 4-басылымы 2010 жылы жарық көрді. Онда омыртқалы жануарлардың 128 түрі тіркелген. Олардың бір түрі – дөңгелекауыздыларға, 17 түрі – сүйекті балықтарға, 3 түрі – қосмекенділерге, 10 түрі – жорғалаушыларға, 57 түрі – құстарға және 40 түрі – сүтқоректілерге жатады. Бұл «Қызыл кітапта» Халықаралық табиғат қорғау одағының (IUCN) «Қызыл кітабына» тіркелген 20 түр бар. Мұндай түрлерді сақтап қалу үшін Қазақстан бүкіл адамзат алдында аса зор жауапкершілікті сезінуі тиіс. Кітапқа тіркелген түрлердің таби-ғатта сақталу деңгейіне сәйкес 5 санатқа бөлініп берілген: 1.Жойылып кету қаупі төнген түрлер. Мұндай түрлерді сақтап қалу үшін міндетті түрде арнайы шаралар (табиғи қорықтар, ұлттық табиғи саябақтар, табиғи резерваттар және т.б.) ұйымдастыру қажет. 2. Саны күрт азайып бара жатқан түрлер. Ондай түрлердің саны әзірше мол, бірақ қарқынды түрде азаюына жол берілмеуі қажет. 3. Сирек кездесетін түрлер. Ондай түрлердің санының азаюын қадағалап отыру қажет. 4. Толық зерттелмеген түрлер. Ондай түрлер туралы ғылыми-зерттеу жұмыстары мұқият түрде жүргізілуі қажет 5. Қалпына келтірілген түрлер. Табиғатты қорғаудың басты шарты – оның ресурстарын тиімді пайдалану және сақтау. Жабайы жануардың біраз бөлігінің жер бетінен жойылып кету қаупі бар екенін ескертіп, жануарлар мен өсімдіктер дүниесін сақтап қалу үшін қанша дабыл қағылып, айтылып жатса да, жойылып кету қауіпі бар жабайы аңдарды қаскерлік жолмен аулау әрекеті тоқталар емес. Мемлекет тарапынан қаскерлікке тоқтау салу үшін әртүрлі іс-шаралар ұйымдастырылып келеді. 2004 жылы 9-шы шілдеде «Жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту және пайдалану» туралы заң қабылданды. Осы заң киік аңын 2020 жылға дейін аулауға қатаң тиым салған. Аң аулауға қатысты талаптар мен ережелер жаңадан бекітілді. Бірақ бұған қарамастан қаскөйлер броконьерлікті жалғастыруда. Сол себепті ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігі жануарлар дүниесін қорғау, сақтау, пайдалану, өсімін молайту және саласына келтірілген зиянды әрекеттің орнын толтыру мөлшерін бекіту туралы бұйрықтар мен заңдық күшке ие шешімдерді де шығарып, іске асырып жатыр. Маңғыстау өңірінің табиғатты қорғау инспекторы С.Байталасов: «Сөзіміз дәлелді болу үшін мысал келтіре кетейік. Жабайы аңдардың басым бөлігі қорық аумағы не ерекше қорғалатын аумақта болатындығын ескеріп, заңсыз аң аулау фактісі аталған аймақтардың бірінде болса деп алайық. 1 (бас арқар) х2405х1500 х1,5х3х3=48 701 250 теңге. 1 (бас қарақұйрық)х2405х400х1,5х3х3=12 987 000 теңге. 1 (бас қоян) х 2405х5 х1,5 х3 =54 112 теңге. 1 (бас үйрек) х2405 х5 х1,5 х 3 = 54 112 теңге. 1 (бас киік) х 2405 х500 х1,5 х3 х3= 16 233 750 теңге. Шығын мөлшерінің есептелуіне түсінік бере кетейік, 2405 (АЕК) айлық есептік көрсеткіш, 1,5 заңсыз ауланған аңға қосылатын коэффицент, 3 ерекше қорғалатын аймақта болған үшін қосылатын коэффицент, 3 жойылып кету қаупі бар не «Қызыл кітапқа» енген аң үшін қосылатын коэффицент. 1500, 400, 5, 500 сандары – әрбір дараққа АЕК ретінде салынатын шығын мөлшерінің сандық көрсеткіші. Мүмкін осыншама шығын мөлшерін халық арасында екінің-бірі біле бермеуі мүмкін. Жоғарыда көрсетілген қыруар соманы төлеу кез-келген адам қолынан келе бермейтіні белгілі, мүмкін қаскерлер осыдан сескеніп, қылмыстан аяғын тартар ма екен деген ойдамыз» деп, халықтың табиғатқа келтірілген зиян үшін қанша айыппұл салынатынын нақты сандар мөлшерімен таныстырып өткен. Естіген, оқыған жан тым болмаса, осындай көп мөлшердегі айыппұлдан сескенер.
Держатели документа:
БҚУ
40.

Подробнее
20.1
С 32
Серікқызы, Э.
БҰҰ назарында - қоршаған ортаға қамқорлық. [Текст] / Э. Серікқызы // Егемен Қазақстан . - 2021. - №25.- 5 ақпан. - Б. 13
ББК 20.1
Рубрики: Табиғатты қорғау
Кл.слова (ненормированные):
биологиялық алуандылық -- жануарлар -- өсімдіктер -- экожүйе -- биолуандылықты сақтау -- орман -- табиғи аумақтар -- Қорғалжын -- Алакөл қорықтары -- Ырғыз-Торғай табиғи резерваты -- "Алтын -Емел" ұлттық паркі -- Ақжайық -- Алтын дала -- экономика -- флора -- фауна
Аннотация: Биологиялық алуандылықты сақтау мен тиімді пайдаланудың ұзақ мерзімді жоспары қажеттігін Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан халқына арнаған Жолдауында атап өткен болатын. Жуырда ҚазақтанБҰҰ-ның "Биоалуандылықты сақтаудың 10 жылдығы " бастамасын қорытындылады. Мақалада о сы орайда Қазақстандағы ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды сақтау туралы айтылған.
Держатели документа:
БҚУ
С 32
Серікқызы, Э.
БҰҰ назарында - қоршаған ортаға қамқорлық. [Текст] / Э. Серікқызы // Егемен Қазақстан . - 2021. - №25.- 5 ақпан. - Б. 13
Рубрики: Табиғатты қорғау
Кл.слова (ненормированные):
биологиялық алуандылық -- жануарлар -- өсімдіктер -- экожүйе -- биолуандылықты сақтау -- орман -- табиғи аумақтар -- Қорғалжын -- Алакөл қорықтары -- Ырғыз-Торғай табиғи резерваты -- "Алтын -Емел" ұлттық паркі -- Ақжайық -- Алтын дала -- экономика -- флора -- фауна
Аннотация: Биологиялық алуандылықты сақтау мен тиімді пайдаланудың ұзақ мерзімді жоспары қажеттігін Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан халқына арнаған Жолдауында атап өткен болатын. Жуырда ҚазақтанБҰҰ-ның "Биоалуандылықты сақтаудың 10 жылдығы " бастамасын қорытындылады. Мақалада о сы орайда Қазақстандағы ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды сақтау туралы айтылған.
Держатели документа:
БҚУ
Страница 4, Результатов: 117