Электронный каталог

63.3(5Қаз)
С 60

    Солтүстік Қазақстанның əскери жəне азаматтық отарлану тарихынан [Текст] / М. З. Утегенов, А. Т. Шукеева, Т. А. Уалиев, К. Б. Алибеков // БҚУ хабаршысы. - 2026. - №2. - Б. 200-210
ББК 63.3(5Қаз)

Рубрики: Қазақстан тарихы

Кл.слова (ненормированные):
Солтүстік Қазақстан -- Ақмола облысы -- қонысаудару саясаты -- қонысаударушылар -- этникалық топтар -- отарлау саясаты -- көшпелі тұрғындар -- отырықшы тұрғындар -- қалалар -- ауылдар
Аннотация: Мақалада Солтүстік Қазақстан аумағындағы əскери жəне азаматтық отарлау үдерістерінің тарихи динамикасы мен олардың аймақтың этнодемографиялық құрылымына ықпалы кешенді түрде қарастырылады. Зерттеу Ресей империясының қазақ даласын игерудегі стратегиялық тəсілдерін талдауға негізделіп, отарлау саясатының екі негізгі бағытын – əскери-казактік экспансия мен шаруаларды қоныстандыру арқылы жүзеге асқан аграрлық отарлауды – өзара сабақтастықта зерделейді. Авторлар əскери бекіністердің, шептік жүйелердің жəне казак станицаларының құрылуы империялық биліктің əкімшілік-институционалдық орнығуының басты құралы болғанын көрсетеді. Ал XIX ғасырдың соңы – XX ғасырдың басындағы жаппай қоныс аудару саясаты Солтүстік Қазақстанның этникалық құрылымын түбегейлі өзгертіп, аймақты полиэтникалық кеңістікке айналдырды.??Зерттеуде 1897 жылғы Бүкілресейлік халық санағының материалдары, Ақмола облысының статистикалық шолулары, Ф. Щербина экспедициясының деректері мен архивтік құжаттар кеңінен пайдаланылып, халық санының динамикасы, этникалық құрамдағы өзгерістер жəне қоныс аудару ауқымы талданады. Сонымен қатар, жер қатынастарының қайта бөлінуі, қазақтардың дəстүрлі көшпелі шаруашылығының дағдарысы жəне əлеуметтік-экономикалық трансформациялар мəселелері қарастырылады. Зерттеу нəтижелері Солтүстік Қазақстандағы отарлау үдерістерінің аймақтың тарихи дамуына ұзақ мерзімді ықпал еткенін айқындайды.??
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Утегенов, М.З.
Шукеева, А.Т.
Уалиев, Т.А.
Алибеков, К.Б.

63.4(5Каз)
Р 27
Рахимжанова, С. Ж.
    Керамический комплекс неолитического поселения виноградовка Х в Северном Казахстане [Текст] / С. Ж. Рахимжанова, А. А. Плешаков // Вестник ЗКУ. - 2026. - №2. - С. 211-221
ББК 63.4(5Каз)

Рубрики: Археология Казахстана

Кл.слова (ненормированные):
Археология Казахстана -- керамика -- Виноградовка Х -- неолит -- поселение -- Северный Казахстан -- технология -- орнаментация -- древнее гончарство -- атбасарская культура -- маханджарская культура
Аннотация: В статье представлены данные по изучению керамической коллекции поселения неолита Виноградовка Х в Северном Казахстане. Керамика изучена в рамках историко-культурного подхода по методике А.А. Бобринского. Для анализа керамики были взяты все имеющиеся фрагменты от 11 сосудов, которые были изучены под бинокулярным микроскопом МБС-1. Целью являлась реконструкция культурных традиций населения, проживавших на поселении. Задачи: 1. Выделение исходной информации об исходном пластичном сырье, формовочной массы и обжига сосудов; 2. Изучение орнаментации. Технологический анализ показал, что гончары использовали два вида исходного пластичного сырья – глины и илистые глины почти в равной степени, выделено 4 условных места добычи исходного сырья. Изучение состава искусственных примесей позволило выявить 4 традиции изготовления посуды на поселении Виноградовка Х, из которых два рецепта «ИПС + песок (0,2-2,3 мм 1:3 и 1:4 шерсть» (44,5%), «исходное пластичное сырье + шамот (0,7-0,8 мм) 1:6» (33,3%) отражают наличие двух основных групп населения на данном памятнике, а рецепт «ИПС + шамот (0,5-1,3 мм 1:5 + шерсть» (11,1)% отражает смешение этих двух групп населения. Изучение орнаментации показало, что самым часто используемым орнаментом являлся гребенчатый и значительно реже накольчатый. Таким образом, изученные сосуды с поселения Виноградовка Х аналогичны материалам стоянки Тельмана I, Тельмана Х атбасарской культуры, а также сосудам поселения Бестамак, Екидин 24, Соленое Озеро 2 маханджарской культуры Северного Казахстана
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Плешаков, А.А.

63.3(5Қаз)
П 20

    Патша үкіметінің саясаты жəне бөкей ордасындағы молдалар мен қожалар [Текст] / Ж. Ахан, К. Ускембаев, С. Ескалиев, А. Туякова // БҚУ хабаршысы. - 2026. - №2. - Б. 232-246
ББК 63.3(5Қаз)

Рубрики: Қазақстан тарихы

Кл.слова (ненормированные):
Бөкей Ордасы -- Жəңгір хан -- Патшалық Ресей -- қожалар -- молдалар -- ислам -- діни саясат
Аннотация: Бұл мақалада Патшалық Ресейдің діни саясаты жəне Бөкей Ордасындағы молдалар мен қожалардың қоғамдағы орны мен атқарған қызметтері қарастырылады. Автор ислам дінінің бұл өңірде дамуының өзіндік ерекшеліктерін, Жəңгір ханның дінді мемлекеттік саясат құралы ретінде пайдалануын жəне діни элитаның қалыптасу үдерісін сипаттайды. Сонымен қатар, қожалардың əлеуметтік мəртебесі мен сұлтандармен қарым-қатынасы, молдалардың діни-ағартушылық жəне құқықтық функциялары талданады. Зерттеу барысында архивтік жəне тарихи деректерге сүйене отырып, Бөкей Ордасында ислам институттарының қалыптасуы мен қоғамдағы ықпалы анықталған. Исламның əлеуметтік құрылымға енуі Бөкей Ордасының саяси жəне рухани өмірінде маңызды рөл атқарғаны көрсетіледі
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Ахан, Ж.
Ускембаев, К.
Ескалиев, С.
Туякова, А.

63.3 (5Қаз)
К 13
Кадыргалиев, Н. М.
    Батыс Қазақстандағы: зиялы қауымға қарсы қуғын-сүргін [Текст] / Н. М. Кадыргалиев, К. Б. Кайыржанов, Ж. M. Каленова // БҚУ хабаршысы. - 2026. - №2. - Б. 256-264
ББК 63.3 (5Қаз)

Рубрики: Қазақстан тарихы

Кл.слова (ненормированные):
саяси қуғын-сүргін -- үлкен террор -- тоталитарлық жүйе -- ашаршылық -- сталиндік репрессия -- құдайсыз бесжылдық -- ұлтшылдық -- тыңшылық жəне диверсия -- діни қызметкерлер -- молдалар мен поптар -- ату жазасы -- еңбекпен түзеу лагерлері -- ақталу -- ұлттық болмыс
Аннотация: Мақалада XX ғасырдың 30-40 жылдарындағы Қазақстандағы саяси қуғын-сүргін мен «Үлкен террор» кезеңінің қасіретті беттері қарастырылады. Мұрағаттық деректер негізінде Орал өңіріндегі зиялы қауым өкілдері мен діни қызметкерлерге тағылған жалған айыптар, олардың тағдыры жəне 58-баптың зардаптары баяндалады. Жұмат Шанин, Салкен Балаубаев бастаған ұлт қаймақтарының істеріне талдау жасалып, тоталитарлық жүйенің ұлттық элитаны жою саясаты мен оның ұлттық болмысқа тигізген соққысы баяндалады. Мақала тарих сабақтарын ұмытпау жəне жазықсыз құрбандардың рухына тағзым ету идеясын алға тартады
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Кайыржанов, К.Б.
Каленова, Ж.M.

63 (5Қаз)
С 92
Сүйінбай , Т.
    «Теңіз». Чернобыль. Желтоқсан: Ел құлағын елеңдеткен 1986 жылғы үш оқиға туралы эссе-естелік [Текст] / Т. Сүйінбай // EGEMEEN QAZAQSTAN. - 2026. - №167. - 4 қыркүйек. - Б. . 13.
ББК 63 (5Қаз)

Рубрики: Тарих

   История

Кл.слова (ненормированные):
1986 жыл -- михаил горбачев -- рональд рейган -- демократия -- атырау аумағы -- теңізшевройл -- мұнай бұрқағы -- м.келдыш -- меңдеш салихов халелұлы -- маңғыстау мұнайгаз -- массачусетс
Аннотация: 1986-ның жылашар түні, яғни, 1985 жылдың 31 желтоқсаны еді. КСРО Бас хатшысы Михаил Горбачев пен АҚШ Президенті Рональд Рейган екі елдің халқын теледидар арқылы алғаш рет Жаңа жыл мерекесімен алма-кезек құттықтады. Қайта құру мен демократия аясындағы «жаңаша ойлау идея­сы» әлем жұртшылығы алдында осылайша салтанат құрды.Жүзі жайдары, сөзі әдеттегідей жарқын да екпінді болғанмен КСРО Бас хатшысының көңілінде бір кірбің барын, бір түйткілдің тұрғанын кеңес одағының халқы сезбегенмен, ол америкалық әріптесіне жақсы мәлім-тін. Өйткені алты айдан бері… иә, алты айдан бері кеңес одағының мұнайлы Атырау аумағында №37 мұнай ұңғымасынан, 4 467 метр тереңдіктен зор қысыммен атқылаған мұнай тасқыны жер бетінде биіктігі 300 метрлік көмірсутекті отбұрқаққа айналып, жалын шашып жанып жатқан. Дүлей құбылыс кеңес адамының қолынан келген бар амалға бағынбады. Ең қызығы, Мексика шығанағынан мұндай тереңдіктен мұнай сорған америкалықтар техногендік тосын апаттың технологиялық жолмен тоқтату тәсілін өте жақсы білетін. Қол ұшын беруге қазір-әзір! Бірақ апатты өз күшімен жоймаққа жанталасқан кеңестік «намысты» ғалымдар кертартып, партия басшыларын «жоққа» сендіріп әлектенді-ай. Осы жылы қазақ өз басынан үш қасіретті оқиғаны өткізді. Сонымен...
Держатели документа:
БҚУ