Электронный каталог

63
L29
Lapin, N.
    The medieval Kazakhstan history in works of A.Kh. Margulan (based on academician’s personal archive) [Текст] / N. Lapin, K. Akanov // Bulletin WKU. - 2025. - №4. - Р. 235-246.
ББК 63

Рубрики: История

Кл.слова (ненормированные):
Маргулан -- личный фонд -- история Казахстана -- Казахское ханство -- внешняя политика -- этнополитическая история -- казахи -- историография -- Ногайская орда -- Российская империя
Аннотация: Вступительное слово. В статье проводится анализ документов из личного фонда академика А.Х.Маргулана, хранящегося в Национальном архиве Республики Казахстан (НА РК) по одному из важных направлений его многогранного научного наследия – истории средневекового Казахстана. Материальной базой исследования являлись фонды архивов, основным из которых являлся фонд 195 НА РК, где хранились дела, связанные с его научной деятельностью. В качестве методологического инструментария использовались принцип историзма и сравнительно-исторический метод. Цель и задачи исследования – осуществить анализ материалов личного фонда академика и выявить интересовавшие А.Х.Маргулана научные проблемы, отдельные из которых и в наше время не утратили свою актуальность. Провести анализ историографии работ по биографии А.Х.Маргулана, выявить этапы жизни ученого, связанные с изучением истории Золотой Орды и Казахского ханства. Результаты: анализируется ценность произведений народного фольклора как источника сведений о видных деятелях золотоордынской эпохи (Едиге, Токтамыш); изучены данные по средневековой архитектуре городов и надмогильных сооружений, рассмотрены сведения о библиотеке Ураз-Мухаммеда, исследованы материалы русских востоковедов по истории степных народов и государств. Заключение. Рукописи и документы, собранные в личном фонде А.Х.Маргулана, являются ценным источником по истории средневекового Казахстана, потенциал которого до конца не изучен в современной науке. Введение в научный оборот материалов фонда видного казахского ученого должно способствовать наиболее глубокому изучению истории Казахского ханства, его видных личностей, археологических и культурных памятников средневековой эпохи.
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Akanov, K.

63.3(5Каз)
Т 18
Танатарова, Ж. Т.
    Жизнь и деятельность выпускника казанского университета Уалитхана Танашева [Текст] / Ж. Т. Танатарова // Вестник ЗКУ. - 2025. - №4. - С. 247-259.
ББК 63.3(5Каз)

Рубрики: История Казахстана

Кл.слова (ненормированные):
Алашское движение -- Алашорда -- Букейевская орда -- казахская интеллигенция -- национальная государственность -- Казанский университет -- политические репрессии
Аннотация: В статье подробно рассматриваются жизненный путь и общественно-политическая деятельность видного деятеля Алашского движения, юриста и государственного служащего Уəлитхана Шарафетдиновича Танашева (1887–1968). Показано, что он родился в зажиточной семье Танашевых во Внутренней Букейевской орде, получил среднее образование в Астраханской мужской гимназии, обучался на медицинском и юридическом факультетах Казанского университета. Раскрывается его активность в среде мусульманской интеллигенции Казани, участие в работе «Восточного клуба», вклад в созыв и деятельность казахских и мусульманских съездов в Букейской орде, Оренбурге, Москве и Петрограде после Февральской революции 1917 года, а также в создание партии «Алаш» и работу правительства Алашорды. Описывается государственная служба Танашева в годы Советской власти по организации Казахской АССР, вопросам юстиции и земельного управления, его участие в борьбе с голодом 1921– 1922 годов. Кроме того, освещаются политические репрессии 1937–1939 годов, лагерные и ссыльные испытания, последующая реабилитация и последние годы жизни. На основе архивных материалов раскрывается историческая роль У.Танашева в укреплении казахской государственности и судьбе национальной интеллигенции
Держатели документа:
ЗКУ

63
О-57
Омирханов, М. Е.
    Мұстақым Малдыбаевтың ағартушылық қызметі [Текст] / М. Е. Омирханов, Б. Ж. Атантаева // БҚУ хабаршысы. - 2026. - №1. - Б. 97-108.
ББК 63

Рубрики: История

Кл.слова (ненормированные):
Мұстақым Малдыбаев -- ағарту қызметі -- Ұлттық білім -- ұлт мұраты -- мәдениет -- қоғамдық даму -- Алаш -- тарих
Аннотация: Мақала ХХ ғасырдың басындағы қазақ ұлттық интеллигенциясының аз зерттелген өкілдерінің бірі – Мұстақым Малдыбаевтың (1887–1937) педагогикалық және қоғамдық-саяси мұрасын зерттеуге арналған. «Алаш» қозғалысының танымал қайраткерлерімен салыстырғанда, оның есімі жиынтық еңбектерде сирек аталады, сондықтан оның қызметін зерделеу ұлттық жаңғыру үдерістерін түсіну үшін ерекше маңызды. Жұмыста Малдыбаевтың өмірі мен қызметінің негізгі кезеңдері талданады: ұлттық мектептің қалыптасуына қатысуы, Мамания мектебі мен Семей мұғалімдер семинарындағы педагогикалық тәжірибесі, қазақ балаларына арналған алғашқы оқу құралдарын құрастыруы, сондай-ақ қоғамдық және мәдени ұйымдардағы белсенді еңбегі. Арнайы назар оның ұлттық жазудың дамуына, оқу орындарын ұйымдастыруға және мәдени бастамаларды насихаттауға қосқан үлесіне аударылады. Сонымен қатар, мақалада оның «Алаш» қозғалысындағы ағартушылық және саяси қызметі қарастырылады: съездерге қатысуы, земство мен ұлттық комитеттер құруы, Алаш-Орда қарулы күштерін ұйымдастыруы. Архивтік құжаттарды, мемуарлық деректерді, публицистиканы және жаңа историографияны талдау негізінде Малдыбаевтың қазақ қоғамын жаңғырту үдерісіндегі шығыс білім дәстүрлері мен еуропалық педагогикалық тәсілдерді ұштастырған ірі тұлға болғаны айқындалады. Алынған нәтижелер оның есімін ұлттық ағартушылық пен мәдени жаңғыру тарихының ажырамас бөлігі ретінде қарастыруға мүмкіндік береді
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Атантаева, Б.Ж.

63
К 23
Каримов, Қ. С.
    Өзбекәлі Жәнібековтің өмірі мен қоғамдық-саяси қызметі: тарихи деректерге негізделген зерттеу [Текст] / Қ. С. Каримов // БҚУ хабаршысы. - 2026. - №1. - Б. 117-125.
ББК 63

Рубрики: История

Кл.слова (ненормированные):
Өзбекәлі Жәнібеков -- тарихи тұлға -- қоғамдық-саяси қызмет -- архив құжаттары -- деректану -- естеліктер -- мемуарлық деректер -- дереккөздік талдау
Аннотация: Соңғы жылдары отандық тарих ғылымында мемлекет пен қоғамға елеулі еңбек сіңірген тұлғалардың өмір жолын зерттеу басты бағыттардың біріне айналды. Ұлттық мүдде жолында қызмет атқарған қайраткерлердің өмірі мен олардың қоғамдық-саяси қызметі бүгінгі таңда өзекті ғылыми мәселелер қатарында қарастырылуда. Қазіргі таңда Қазақстан тарихында жеке тұлғалардың деректік негізде зерттелуі арқылы жаңа тарихи мәліметтерді ғылыми айналымға енгізу жұмыстары жүйелі түрде жүргізілуде. Солардың ішінде кеңестік кезеңдегі көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері Өзбекәлі Жәнібековтің өмір жолы мен атқарған қызметін зерттеу айрықша маңызға ие. Осы ғылыми мақалада Өзбекәлі Жәнібековтің өмірі мен қоғамдық-саяси қызметіне қатысты тарихи деректер жан-жақты қарастырылады.Ғылыми зерттеудің негізгі мақсаты – Өзбекәлі Жәнібековтің өмір жолы мен қоғамдық-саяси қызметіне қатысты деректерді (мұрағаттық құжаттар, естеліктер, мемуарлар, хаттар, жеке құжаттар және т.б.) кешенді түрде жинақтап, жан-жақты ғылыми талдау жүргізу болып табылады.Материалдар мен әдістер. Негізгі дереккөздер ретінде архивтік материалдар, тұлғаның өмірі мен қызметіне қатысты естеліктер, мемуарлар, хат-хабарлар, жеке құжаттар пайдаланылды. Зерттеу барысында тарихи мәні жоғары, мазмұны терең түрлі деңгейдегі деректерге талдау жүргізілді. Нәтижелер. Зерттеу нәтижесінде Өзбекәлі Жәнібековтің өмірі мен қоғамдық-саяси қызметіне қатысты бұрын белгісіз болып келген тың мәліметтер анықталды. Сонымен қатар, тұлға туралы естеліктерден үзінділер мен архивтік құжаттар ғылыми айналымға енгізіліп, олардың негізінде Жәнібековтің адамгершілік болмысы мен қызмет ерекшеліктері жан-жақты сипатталады.Қорытынды. Бұл зерттеу жұмысында Өзбекәлі Жәнібековтің өмір жолы мен қоғамдық-саяси қызметіне байланысты тарихи деректер кешенді түрде қарастырылып, соның нәтижесінде бұрын ғылыми айналымға енбеген жаңа мәліметтер анықталды
Держатели документа:
ЗКУ

63
A12
Abdikhanova, A.
    Kazakh «Socialists»: from the history of the creation of the «Ush zhuz» party [Текст] / A. Abdikhanova, Zh. Akhmetova, M. Kasimbekova // БҚУ хабаршысы. - 2026. - №1. - Р. 126-133.
ББК 63

Рубрики: История

Кл.слова (ненормированные):
Социалистическая партия «Уш жуз» -- К. Тогусов -- интеллигенция -- казахская автономия -- революция -- большевики -- национальное самосознание
Аннотация: В статье на основе архивных материалов и опубликованных научных исследований рассматриваются идеологические инициативы, программа и общие «социал-демократические» принципы партии «Уш жуза» – первой «социалистической» партии, созданной в казахской степи в начале XX века. В переломные моменты истории интерес общества к своему прошлому возрастает. Ведь именно в прошлом и истории мы ищем корни современных проблем, вопросы и возможные ответы на них, а также основу для прогнозирования будущего. История долгое время писалась в соответствии с интересами господствующей идеологии и не отражала в полной мере реальную жизнь и противоречивые процессы ее развития. Целью исследования является изучение истории становления Социалистической партии «Уш жуз» и в ее рамках проведение исследования истории национально-освободительных и демократических движений начала ХХ века.При этом одним из определяющих факторов поступательного развития исторической науки является осмысление деятельности представителей национально-освободительного движения, боровшихся за независимость и свободу.Проанализировать общественно-политическую деятельность представителей интеллигенции казахского общества на основе архивных документов и опубликованных научных исследований, а также определить «социалистическое» направление политической борьбы, которую вела партия «Уш жуз». Объективная оценка лидеров партии «Уш жуз», созданной в ответ на требования времени, их «мирной», а не «революционной» позиции и их роли на исторической сцене. Мы отмечаем, что деятельность, идейные инициативы и программные основы деятелей партии «Уш жуза», не исключавших себя и активно участвовавших в общественной жизни, являлись одним из важнейших моментов прошедшей истории нашей страны.
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Akhmetova, Zh.
Kasimbekova, M.

63
A17
Abubakir, M. N.
    The Alash Movement in Eastern Kazakhstan: Semey as a political and cultural centre of Kazakh national autonomy (1905–1920) [Текст] / M. N. Abubakir, Z. O. Dukenbaeva // Bulletin WKU. - 2026. - №1. - Р. 134-144.
ББК 63

Рубрики: История

Кл.слова (ненормированные):
движение Алаш -- Семей -- Алашорда -- национальная автономия -- Восточный Казахстан -- архивные источники -- съезды -- Гражданская война -- интеллигенция
Аннотация: В статье проводится комплексный анализ роли Алашского движения в Восточном Казахстане, особое внимание уделяется Семейскому региону как ключевому политическому и культурному центру национальной автономии в 1905–1920 гг. На основе архивных материалов, периодической печати и современных исследований рассматриваются процессы формирования национального движения, деятельность областных и уездных казахских съездов, создание правительства Алашорды и функционирование его восточного отдела. Особая роль Семейского города как временной столицы Алашской автономии раскрывается через изучение работы административных структур, формирования национального войска, принятия решений по земельному вопросу и развития просветительских инициатив местной интеллигенции.
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Dukenbaeva, Z.O.