Электронный каталог

63.5
К 14

    Қазақ халқына мың алғыс [Текст] // Өркен. - 2023. - 31 наурыз. - №3. - Б. 8.
ББК 63.5

Рубрики: Этнография

Кл.слова (ненормированные):
Алғыс айту -- М.Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті -- Қазақ халқына мың алғыс -- Баюканский Феликс Аркадьевич -- Миликеева Флюра Ириковна -- Орыс мəдени орталығы -- Татар мəдени орталығы -- Алиева Залина Арбиевна
Аннотация: 1 наурыз «Алғыс айту» мерекесі құрметіне орай М.Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университетінде «Қазақ халқына мың алғыс» тақырыбында этномəдени бірлестік өкілдерінің студенттермен кездесу кеші өтті. Кездесуге «Ламед» Еврей этномəдени қоғамдық бірлестігі төрағасы Баюканский Феликс Аркадьевич, «Татар мəдени орталығы» қоғамдық бірлестігі төрайымы Миликеева Флюра Ириковна, «Орыс мəдени орталығы» қоғамдық бірлестігі төрағасы Быков Сергей Сергеевич, «Вайнах» шешен-ингуш қоғамдық бірлестігі мүшесі Алиева Залина Арбиевна қатысты.
Держатели документа:
ЗКУ

28
Ч-46
Череватова, Н. К.
    Сравнительная характеристика в динамике некоторых физико-химических показателей природных объектов Приуралья [Текст] / Н. К. Череватова // Сборник материалов республиканской научно-практической конференции «Ивановские чтения – 2023». - Уральск, 2023. - 12 октября. - С. 29-34.
ББК 28

Рубрики: Биологические науки

Кл.слова (ненормированные):
Урал -- Чаган -- парк С.М.Кирова -- почва -- древесные растения -- клен татарский -- береза -- древесные растения -- биология -- Приуралье -- жесткость воды -- окисляемость
Аннотация: Техногенез активно влияет на окружающую среду, вызывая нарушения сбалансированности происходящих обменных процессов в природных объектах, таких как вода, почва, растения по сезонам года. В качестве объектов исследования были выбраны вода рек Урала и Чагана в условно чистой зоне – (парк С.М.Кирова) и в промышленных зонах – (районы заводов «Зенит», «Металлист» и ТЭЦ г. Уральска), почва и древесные растения (клен татарский и береза), находящиеся в тех же районах.
Держатели документа:
ЗКУ

74
Д 40
Джангужиев, М. С.
    Қазан оқу орындарындағы қазақ студенттері (ХІХ ғасырдың ІІ жартысы - ХХ ғасырдыңбасы) [Текст] / М. С. Джангужиев // Кушаев оқулары ғылыми-тәжірибелік конференция жинағы. - Орал, 2023. - Б. 50-57.
ББК 74

Рубрики: Образование

Кл.слова (ненормированные):
Қазан оқу орындар -- қазақ студенттері -- қазақ халқы -- білім беру жүйесі -- Бөкей Ордасы -- Қазан ветеринарлық институты -- Қазан Императорлық университеті -- Қазан мұғалімдер семинариясы
Аннотация: XIX ғасырдың екінші жартысында қазақ халқының білім беру жүйесіне ену динамикасы артты. XIX-XX ғғ. басында Қазақстанда білім беру ісі діни және зайырлы сынды екі бағытында жүргізілген. Түркі халықтарының өкілдері, оның ішінде қазақтар үшін маңызды қала ретінде Қазанның тартымдылығын сақтау өзекті мәселе болып табылды. Ресей империясы өмір сүрген уақытта университеттер мен институттарда оқыған жас қазақтар туралы жинақталған, зерттелген материалдар өте аз болды. Ал олардың көпшілігі сол кезде ХХ ғасырдың басында қазақ қоғамының белсенді мүшелері болған. Кейіннен қазақ зиялылары болса жергілікті татар прогресшілерімен белсенді ынтымақтасып жұмыс істеді.
Держатели документа:
ЗКУ

63
С 12
Сабыргалиева, Н. Б.
    Бөкей ордасында қызмет еткен ахун Жабир Хамадов [Текст] / Н. Б. Сабыргалиева, Б. Т. Нығметжанов // «Тәуелсіздік тағылымы: келешек көкжиегі» атты республикалық ғылыми-тәжірибелік конференция жинағы. - Орал, 2023. - 10 желтоқсан. - Б. 3-7.
ББК 63

Рубрики: История

Кл.слова (ненормированные):
Ислам -- Бөкей ордасы -- Ішкі Орда -- Бөкей хан -- дін -- мүфтий -- Жабир Хамадов -- Ахун Жабир -- мұсылман
Аннотация: Исламның таралу дәрежесі бойынша Бөкей ордасы XIX ғасырдың бірінші жартысында Қазақстанның өзге аудандары арасында көзге түсті. Ішкі Ордадағы мұсылмандық дін жүйесі Бөкей ханның бастауымен қалыптаса бастады. Бөкей хандығының бірінші ахуны болған Жабир Хамадұлын Ордаға шақырып, қазақ арасындағы дін қызметіне араластырған да Бөкей хан Нұралыханұлы болды. Ал Жәңгір ханның билігі кезінде Ішкі Ордада ислам діні күшейе бастайды. Жәңгір ханның билігіне дейін Ордада небәрі 15 молда болған. Олардың көпшілігінің діни танымы шектеулі, кей жағдайда дүмше молда да болып келген. Көңілі толмаған хан татардан оқыған-тоқығаны мол, мұсылмандық қағидаларын ғылыми уағыздай алатын бірнеше молда алдырып отырды. Ең білімдісін ахун етіп тағайындаған
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Нығметжанов, Б.Т.

63
Н 91
Нығметжанов, Б. Т.
    Мұсылман діни көшбасшыларының рухани-ағарту саласындағы қызметтері (XIX ғ. аяғы – XX ғ.) [Текст] / Б. Т. Нығметжанов // «Білім берудегі трендтер» Қазақстан Республикасының білім беру ұйымдарының арасында өткізілген республикалық ғылыми-әдістемелік конференциясының жинағы. - Орал, 2024. - Т.2. - Б. 329-332.
ББК 63

Рубрики: История

Кл.слова (ненормированные):
Ресей империясы -- Орынбор мүфтилігі -- діни тұлғалар -- молда -- мектеп -- медресе -- білім -- ағартушылық
Аннотация: Мақалада Патшалық Ресейдің отаршылдық саясаты тұсында діни қайраткер ретінде тарих сахнасына көтерілген тұлғаларға тоқталады. Әсіресе қазақ даласында рухани-ағарту саласының дамуына татар, башқұрт зиялы инттелигенттерінің ықпалы зор болды. Ресей патшалығы Орынбор мүфтилігі арқылы діни тұлғаларды қатаң бақылауда ұстап отырды. Мақалада автор Сәлімгерей Тевкелевтің қызметін де толық деректер негізінде сипаттай түскен. Мақалада Ресей патшалығының қазақ жеріне жүргізген рухани-отарлау саясаты туралы баяндайды. Осы жағдайға қарамастан мұсылман діни элиталары бірігіп, қазақ даласындағы білім мен ағартудың, дін мен мәдениеттің қалыптасуына түрткі болғандығын сипаттайды
Держатели документа:
ЗКУ

28.591
Л 67

    Лишайники как биоиндикаторы атмосферного воздуха города Уральска [Текст] / Б. С. Альжанова, Д. Т. Ербулатова, Н. Н. Серікқалиева, А. Н. Сарсенова // Сборник материалов республиканской научно-практической конференции «Ивановские чтения – 2024». - Уральск, 2024. - 10-11 октября. - С. 89-93.
ББК 28.591

Рубрики: Низшие растения

Кл.слова (ненормированные):
экологическое состояние окружающей среды -- экология -- Лишайники -- биоиндикаторы -- атмосферный воздух -- город Уральск -- лихеноиндикационные исследования -- Ксантория настенная -- Площадь Пугачёва -- Улица Евразия -- Городской парк культуры и отдыха -- улица Шолохова -- берёза бородавчатая
Аннотация: Оценка экологического состояния окружающей среды может быть осуществлена с применением различных подходов. Одним из перспективных методов является биоиндикация [1, 2], основанная на анализе реакций живых организмов на воздействие антропогенных факторов. В мониторинговых исследованиях широко используются лихеноиндикационные методы, позволяющие оценить состояние окружающей среды по видовому и количественному составу лишайников. В качестве субстрата в лихеноиндикационных исследованиях применяются деревья, наиболее распространённые в исследуемой области, такие как клён татарский (Acer tataricum L.), тополь чёрный (Populus nigra L.), ясень обыкновенный (Fraxinus excelsior L.), вяз гладкий (Ulmus laevis Pall.) и др. Согласно ряду исследований, лишайники могут предоставлять достоверные данные об уровне загрязнения воздуха, особенно эпифиты, обладающие высокой чувствительностью к сернистому ангидриду, оксидам азота, тяжёлым металлам и фторидам
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Альжанова, Б.С.
Ербулатова, Д.Т.
Серікқалиева, Н.Н.
Сарсенова, А.Н.

63.5
D98
Dyussenbaev, А.
    Ethnocultural associations of Kazakhstan as the basis for the development and preservation of interethnic dialogue [Текст] / А. Dyussenbaev, E. Baktygulieva // Bulletin WKU. - 2024. - №3. - Р. 63-69.
ББК 63.5

Рубрики: Этнография (этнология, народоведение)

Кл.слова (ненормированные):
этнокультурные объединения -- межнациональное согласие -- национальная консолидация -- Западно-Казахстанская область
Аннотация: Статья посвящена деятельности этнокультурных центров и объединений Западно-Казахстанской области Республики Казахстан в сохранении межнационального диалога между народами, проживающими в стране. Представлены основополагающие документы по реализации государственной политики Казахстана по сохранению национального согласия. Дается понимание сущности понятия этнокультурного центра. Описывается опыт по культурному взаимодействию этнических групп в современном развитии поликультурного государства. Раскрывается деятельность этнокультурных центров Западно-Казахстанской области, развивающих и пропагандирующих национальную культуру русских, татар, корейцев, азербайджанцев
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Baktygulieva, E.

63
M23
Mamyrbekov, A. M.
    «Kazakh-tatar cultural relations in the city of semey: enlightenment, press, and economic integration» [Текст] / A. M. Mamyrbekov, K. A. Aubakirova, A. K. Ospanova // Bulletin WKU. - 2025. - №2. - Р. 165-177.
ББК 63

Рубрики: История

Кл.слова (ненормированные):
татары Семея -- казахско-татарские связи -- колониальная политика -- миссионерство -- казахская система образования
Аннотация: В статье рассматриваются казахско-татарские культурные, просветительские и экономические связи в городе Семей. В ходе исследования проанализировано влияние татарских молл на систему образования в казахской степи, вклад татарских купцов в экономическое развитие города Семей, их деятельность в сфере торговли и производства. В рамках колониальной политики царского правительства изучены ограничения и меры контроля, наложенные на казахско-татарские связи, на основе архивных документов. В качестве примера приведена запись в отчёте генерал-губернатора за 1877 год, выражавшая обеспокоенность влиянием татарских молл на просвещение казахов. Эти данные демонстрируют попытки царской администрации воспрепятствовать обучению казахских детей татарскими наставниками. Также в статье конкретными примерами раскрывается процесс формирования и развития культурно-просветительских и печатных связей между казахской и татарской интеллигенцией. В журнале «Шура» публиковались работы казахских деятелей, а статьи в татарских изданиях, таких как газета «Тәржіман», играли важную роль в формировании национального сознания и распространении идей просвещения. Казахская печать также освещала деятельность татарских интеллигентов, что свидетельствует о глубоком культурном взаимодействии между двумя народами и их постоянном диалоге. В экономической сфере татарские купцы активно способствовали развитию торговли и производства в Семее, что положительно сказалось на уровне жизни местного населения. Важную роль в экономическом подъеме города сыграли Латиф Мусин, основавший Иртышский флот, а также деятельность татар в мукомольной и золотодобывающей отраслях. Кроме того, казахская и татарская интеллигенция совместно участвовали в благотворительных инициативах, направленных на поддержку образования и социальной помощи. В заключении подчеркивается, что единство казахов и татар, основанное на родстве, языке и общей религиозной принадлежности, укрепилось в период противостояния колониальной политике. Исследование раскрывает социальные, культурные и экономические аспекты казахско-татарских связей в Семее и подтверждает их историческую значимость.
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Aubakirova, K.A.
Ospanova, A.K.

81
М 94
Мырзағалиева, А. С.
    Қазақ және татар тілдеріндегі «Кедейлік» концептісі: лингвомәдени шолу [Текст] / А. С. Мырзағалиева // Профессор Отарәлі Бүркіттің лингвистикалық мұрасы, қазіргі қазақ филологиясының парадигмалары: Қазақстан Республикасы білім беру ісінің Құрметті қызметкері, филология ғылымдарының докторы, профессор Бүркітов Отарәлі Бүркітұлының туғанына 70 жыл толуына арналған халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары. - Орал, 2024. - 13 желтоқсан. - Б. 78-80.
ББК 81

Рубрики: Языкознание

Кл.слова (ненормированные):
концепт -- концептосфера -- тілдік әлем бейнесі -- лингвистика -- этномәдениет
Аннотация: Тілдің мәдениетпен және халықтың дүниетанымымен өзара байланысы тілде ұлттық мінез бен мәдениеттің, қоршаған әлемді танудың ерекше тәсілінің көрініс табуына ықпал етеді. Бұл құбылыс концепт деп аталатын мәдени бірліктер арқылы тілде бейнеленеді. Осы зерттеуде қазақ және татар тілдеріндегі «кедейлік/ярлылык» («кедейлік») концептосферасына енетін лексемалардың түрлі сөздіктердегі концептуалдық мәндерінің көрініс беру ерекшеліктері қарастырылады. Зерттеудің негізгі мақсаты – туыстас қазақ және татар тілдеріндегі «кедейлік/ярлылык» концептосферасын құрайтын лексемалардың этимологиясы мен түсіндірмесін салыстырмалы- салғастырмалы талдау және осы лексемалардың синонимдік қатарын анықтау. Тақырыптың өзектілігі – қазақ және татар этносоциолексемаларын антропоцентрлік парадигма аясында зерттеу қажеттілігімен байланысты, бұл тілдік бірліктер ұлттық менталитеттің айқын көрсеткіштері болып табылады. Осындай этносоциолексемалар қатарында «кедейлік/ярлылык» концептосферасын құрайтын лексемалар ерекше орын алады. Зерттеудің материалдары ретінде қазақ және татар тіл білімінде жинақталған лексикографиялық деректер алынды, атап айтқанда, этимологиялық және түсіндірме сөздіктер, синонимдер сөздігі, сондай- ақ зерттеліп отырған тілдердің ұлттық корпустарының деректері пайдаланылды. Эмпирикалық, лингвомәдени, салыстырмалы-салғастырмалы, синхрондық және диахрондық талдау әдістері арқылы жүргізілген зерттеу нәтижесінде «кедейлік/ярлылык» концептосферасы қазақ және татар тілдерінің тілдік әлем бейнесінде кеңінен көрініс табатыны анықталды. Алайда, «кедейлік» және «ярлылык» лексемаларының синонимдері қазақ тілінің синонимдер сөздігінде кеңінен қамтылғанымен, татар тілінің синонимдер сөздігінде азырақ берілген. Аталған концептосфера құрылымында адамзаттың базалық концептілерінің қатарына жататын, бағалау әлеуеті жоғары және репрезентацияның кең функционалдық мүмкіндіктеріне ие лексемалар бар. Бұл лексемалар қазақ және татар халықтарының шынайылықты қабылдау ерекшеліктерін бейнелейді және мәдени-тарихи факторлармен, осы тілдік қауымдастықтардың ұлттық ерекшеліктерімен тығыз байланысты.
Держатели документа:
ЗКУ

83.3
О-13
Обаева, Г. С.
    Қазақ-татар тарихи прозасындағы ұлттық тарихи сана жəне тəуелсіздік идеясы [Текст] / Г. С. Обаева // БҚУ хабаршысы. - 2025. - №4. - Б. 137-150.
ББК 83.3

Рубрики: История казахской литературы

Кл.слова (ненормированные):
тарихи роман -- Ілияс Есенберлин -- Нурихан Фаттах -- қазақ-татар əдеби байланыстары -- тарихи сана -- мифопоэтика -- фольклорлық дəстүр -- этникалық тамыр -- көркемдік жүйе -- романтикалық пафос -- тарихи дерек -- ұлттық идея -- түркілік дүниетаным
Аннотация: Бұл мақалада қазақ жəне татар тарихи романдарының поэтикалық табиғаты салыстырмалы тұрғыдан талданады. Зерттеу Ілияс Есенберлиннің «Көшпенділер» трилогиясы мен Нурихан Фаттахтың «Еділ өзені ағады», «Ысқырық жебелер» секілді тарихи шығармаларына негізделді. Екі автордың да шығармашылығында ұлттық тарихи сананы жаңғырту, этникалық бастауларды көркем пайымдау жəне тəуелсіздік идеясының көрініс табуы ортақ бағыт ретінде қарастырылады. Мақалада фольклорлық-мифологиялық материалдардың тарихи прозаға ену ерекшеліктері, деректілік пен романтикалық пафостың арақатынасы, тарихи кеңістік пен уақытты бейнелеу тəсілдері сараланды. Сондай-ақ қазақ-татар əдеби байланыстарындағы типологиялық жақындықтар, тарихи деректердің көркем қиялмен үйлесуі жəне ұлттық рухани құндылықтардың көркемдік трансформациясы көрсетілді. Зерттеу тақырыбының өзектілігі аталған жазушылардың шығармалары ұлттық тарихтың көне кезеңдерін көркем пайымдаудағы ортақ бағыттарды, фольклорлық-мифологиялық дəстүрдің көркемдік трансформациясын, тарихи шындық пен романтикалық қиялдың синтезін айқын танытады. Халықтың арман- мұраты, тəуелсіздік идеясы, этникалық тамыр, рухани сабақтастық секілді мəселелер екі романистикада да негізгі идеялық өзекке айналған. Зерттеу нəтижелері екі халықтың тарихи роман жанрындағы ортақ көркемдік модельдерді қалыптастырғанын жəне түркілік тарихи жадты жаңғыртуда маңызды рөл атқарғанын айқындайды.
Держатели документа:
ЗКУ