Электронный каталог

82
А 61
Амангелдиева, Г.
    Мифическая модель как форма миропонимания казахского этноса [Текст] / Г. Амангелдиева, Г. С. Умарова // Материалы Международной научно-практической конференции «Актуальные проблемы риторики в современном обществе и сфере образования», посвященной 60-летию Кыдыршаева Абата Сатыбаевича. - Уральск, 2023. - Т.2. - 17 ноября. - С. 235-240.
ББК 82

Рубрики: Фольклор. Фольклористика

Кл.слова (ненормированные):
казахский этнос -- миропонимание -- миф -- мифическая модель -- Мифология -- антагонистские образы -- казахский народ -- Богиня-мать -- мифология об асах -- Асы
Аннотация: Статья содержит толкование понятий «миф», «мифология». Излагаются некоторые результаты исследований проблемы по мифической модели как формы миропонимания казахского этноса. Исследование отражает основные положения научных трудов казахского ученого в области мифологии, а также культуролога З.Наурзбаевой
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Умарова, Г.С.

83
Б 42
Бекетаева, М. Н.
    Особенности взаимодействия народов в межкультурном контексте (на примере художественных текстов И.Шухова) [Текст] / М. Н. Бекетаева, К. Т. Утегенова // Вестник ЗКУ. - 2024. - №4. - С. 68-75.
ББК 83

Рубрики: Литературоведение

Кл.слова (ненормированные):
культура -- коды культуры -- межкультурная коммуникация -- знаковая система -- взаимодействие народов -- И.П.Шухов -- художественный стиль писателя
Аннотация: В статье освещается проблема взаимосвязи культуры народов и коммуникации. Подчеркивается мысль о том, что построение, реализация, совершенствование, передача, понимание и воспроизведение любой культуры совершается на основе определенной системы знаков и знаковых систем и коммуникации. Народы, овладевая определенными, особенными знаковыми системами, присущими только своему этносу, могут строить отношения с представителями иных культур, других народов. Особенности взаимодействия народов в межкультурном контексте исследованы в художественных текстах казахстанского русского писателя, уроженца Северного Казахстана И.П.Шухова, впитавшего с детства «коды культуры» не только своего народа, но и казахов, украинцев, среди которых формировалась личность будущего поэта. Художественные тексты писателя отражают знания, умения, навыки, формы поведения, традиции и обычаи, передающиеся от одного поколения другому в процессе коммуникации как родного, так и соседствующих народов, демонстрирующие характерные черты взаимодействия народов в межкультурном контексте.
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Утегенова, К.Т.

63
К 21
Каратаев, А. А.
    Племена уйсун и алшин: от Большой Орды к Ногайской Орде и Казахскому Ханству [Текст] / А. А. Каратаев // Вестник ЗКУ. - 2024. - №4. - С. 106-123.
ББК 63

Рубрики: История

Кл.слова (ненормированные):
Уйсун -- Алшин -- Большая Орда -- Ногайская Орда -- Казахское ханство -- этногенез -- Улус Джучи -- история
Аннотация: Статья посвящена исследованию истории казахских племен Уйсун и Алшин, их роли в процессе формирования казахского этноса, а также их связи с государственными образованиями Улуса Джучи, Большой Орды, Ногайской Орды и Казахского ханства. Важность этих племен в этнической и политической истории Казахстана исследуется на основе письменных и устных источников. Основной целью работы является выявление исторической роли племен Уйсун и Алшин в этногенезе казахов и их взаимосвязи с вышеупомянутыми государственными образованиями. Задачи включают анализ происхождения этих племен, их миграции и влияние на формирование казахских жузов. Для достижения целей исследования использовались письменные источники, такие как «Дафтар-и Чингиз-наме», устные предания, а также критический анализ произведений историков. Применялись методы источниковедческого анализа и исторической критики. В ходе исследования установлено, что племена Уйсун и Алшин играли ключевую роль в этногенезе казахов, их миграции из Улуса Джучи в Казахское ханство прослеживаются через Ногайскую Орду. Эти племена составили основу Старшего и Младшего жузов, что определило их важное место в политической и социальной структуре казахов.
Держатели документа:
ЗКУ

63
Ш 78
Шолахов, М. Г.
    Армянский фактор в Улусе Джучи в анализе западной историографии [Текст] / М. Г. Шолахов // Вестник ЗКУ. - 2025. - №3. - С. 196-212.
ББК 63

Рубрики: История

Кл.слова (ненормированные):
Улус Джучи -- Золотая Орда -- армяне -- греки -- европейская историография -- ассимиляция -- исламизация
Аннотация: Статья посвящена комплексному анализу греко-армянского фактора в социально-экономической и религиозной структуре Улуса Джучи. Исследование опирается на данные западной и отечественной историографии, письменные источники, археологические материалы, а также эпиграфику. Особое внимание уделено роли армянских и греческих общин в торговых, административных и военных институтах Золотой Орды, а также их взаимодействию с монгольской и тюркской элитой. Анализируется специфика ассимиляции и адаптации этих этносов в условиях многоэтничного и многоконфессионального пространства Орды. Армяне в основном сохраняли религиозную и общинную автономию, концентрируясь в городских центрах, тогда как греки чаще вовлекались в военные и административные структуры через исламизацию. Поднимается вопрос о трансформации этнической идентичности, тюркизации и степени участия армян и греков в политико-экономических связях между Ордой, Византией и Латинским Западом. В статье также проводится типологическое сравнение механизмов включения армян и греков в ордынскую социумную систему
Держатели документа:
ЗКУ

63
У 50

    Ұлы Даланың тарихи – мәдени ландшафтары [Текст] / О. Б. МазбаевМақсат Алпысбес, Г. Табулдин [и др.] // БҚУ хабаршысы. - 2025. - №3. - Б. 325-341.
ББК 63

Рубрики: История

Кл.слова (ненормированные):
Ұлы дала -- Шағатай ұлысы -- қазақтар -- Жетісу -- Шығыс Түркістан -- моғол -- Қазақ хандығы -- Дешті Қыпшақ -- Моғолстан
Аннотация: Мақалада Ұлы Даланың тарихи-мәдени ландшафттарына шолу жасалады. Ұлы Дала – Еуразияның шөл, дала, орманды дала және таулы аймақтарын қамтитын кең табиғи-географиялық кеңістік. Жылқыны қолға үйрету мен көшпелі мал шаруашылығы осы кеңістікте өркениет дамуына негіз болды. Көшпелі мәдениет түрлі этностар мен мәдениеттердің байланысын күшейтіп, бұл үрдіс ғұн, түрік және Шыңғыс хан империялары дәуірінде жалғасын тапты. Ұлы Даланың бай табиғи және мәдени мұрасы Қазақ хандығының құрылуына тікелей ықпал етіп, халықтың тұрмыс-тіршілігі мен саяси дамуын айқындады. Түрік қағанаты, Жошы Ұлысы (Алтын Орда) және Қазақ хандығы дәуірлеріндегі тарихи сабақтастық осы аймақтың саяси-мәдени рөлін арттыра түсті. Тарихи деректер мен археологиялық зерттеулер Ұлы Дала қоғамдарының әлеуметтік-экономикалық дамуы мен этно-мәдени бірлігінің қалыптасуын түсіндіруге мүмкіндік береді
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Мазбаев, О.Б.
Мақсат Алпысбес
Табулдин, Г.
Абдулхайров, А.
Изенбаев, Б.

26.82
Г 35

    Географические аспекты этнодемографических изменений в Республике Казахстан [Текст] / Ж. Т. Тилекова, А. К. Куспанова, Н. Н. Карменова, Г. О. Жандосова // Вестник ЗКУ. - 2025. - №3. - С. 359-371.
ББК 26.82

Рубрики: География

Кл.слова (ненормированные):
этнодемография -- этнос -- миграция -- урбанизация -- трансформация -- география
Аннотация: В статье рассматриваются этнодемографические изменения, произошедшие в Республике Казахстан за последние 30 лет (с начала 1990-х годов до 2020-х годов). Исследование опирается на анализ статистических данных, материалов переписей населения и научных публикаций, а также включает пространственную оценку демографических и этнических трансформаций в различных регионах страны. Основное внимание уделено изменениям в численности и территориальном распределении основных этнических групп, миграционным процессам, урбанизации. Выявлены ключевые тенденции: устойчивая тенденция роста численности титульной нации – казахов; существенное сокращение численности ряда русскоязычных этнических групп, прежде всего русских, украинцев, немцев и беларусов; репатриация кандасов. Подчеркивается значимость комплексного подхода к оценке этнодемографических процессов для прогнозирования будущих изменений и формирования эффективной государственной национальной и региональной политики
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Тилекова, Ж.Т.
Куспанова, А.К.
Карменова, Н.Н.
Жандосова, Г.О.

81
М 94
Мырзағалиева, А. С.
    Қазақ және татар тілдеріндегі «Кедейлік» концептісі: лингвомәдени шолу [Текст] / А. С. Мырзағалиева // Профессор Отарәлі Бүркіттің лингвистикалық мұрасы, қазіргі қазақ филологиясының парадигмалары: Қазақстан Республикасы білім беру ісінің Құрметті қызметкері, филология ғылымдарының докторы, профессор Бүркітов Отарәлі Бүркітұлының туғанына 70 жыл толуына арналған халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары. - Орал, 2024. - 13 желтоқсан. - Б. 78-80.
ББК 81

Рубрики: Языкознание

Кл.слова (ненормированные):
концепт -- концептосфера -- тілдік әлем бейнесі -- лингвистика -- этномәдениет
Аннотация: Тілдің мәдениетпен және халықтың дүниетанымымен өзара байланысы тілде ұлттық мінез бен мәдениеттің, қоршаған әлемді танудың ерекше тәсілінің көрініс табуына ықпал етеді. Бұл құбылыс концепт деп аталатын мәдени бірліктер арқылы тілде бейнеленеді. Осы зерттеуде қазақ және татар тілдеріндегі «кедейлік/ярлылык» («кедейлік») концептосферасына енетін лексемалардың түрлі сөздіктердегі концептуалдық мәндерінің көрініс беру ерекшеліктері қарастырылады. Зерттеудің негізгі мақсаты – туыстас қазақ және татар тілдеріндегі «кедейлік/ярлылык» концептосферасын құрайтын лексемалардың этимологиясы мен түсіндірмесін салыстырмалы- салғастырмалы талдау және осы лексемалардың синонимдік қатарын анықтау. Тақырыптың өзектілігі – қазақ және татар этносоциолексемаларын антропоцентрлік парадигма аясында зерттеу қажеттілігімен байланысты, бұл тілдік бірліктер ұлттық менталитеттің айқын көрсеткіштері болып табылады. Осындай этносоциолексемалар қатарында «кедейлік/ярлылык» концептосферасын құрайтын лексемалар ерекше орын алады. Зерттеудің материалдары ретінде қазақ және татар тіл білімінде жинақталған лексикографиялық деректер алынды, атап айтқанда, этимологиялық және түсіндірме сөздіктер, синонимдер сөздігі, сондай- ақ зерттеліп отырған тілдердің ұлттық корпустарының деректері пайдаланылды. Эмпирикалық, лингвомәдени, салыстырмалы-салғастырмалы, синхрондық және диахрондық талдау әдістері арқылы жүргізілген зерттеу нәтижесінде «кедейлік/ярлылык» концептосферасы қазақ және татар тілдерінің тілдік әлем бейнесінде кеңінен көрініс табатыны анықталды. Алайда, «кедейлік» және «ярлылык» лексемаларының синонимдері қазақ тілінің синонимдер сөздігінде кеңінен қамтылғанымен, татар тілінің синонимдер сөздігінде азырақ берілген. Аталған концептосфера құрылымында адамзаттың базалық концептілерінің қатарына жататын, бағалау әлеуеті жоғары және репрезентацияның кең функционалдық мүмкіндіктеріне ие лексемалар бар. Бұл лексемалар қазақ және татар халықтарының шынайылықты қабылдау ерекшеліктерін бейнелейді және мәдени-тарихи факторлармен, осы тілдік қауымдастықтардың ұлттық ерекшеліктерімен тығыз байланысты.
Держатели документа:
ЗКУ

65.04
Х 69
Ходжанова, Б. Х.
    Тəуелсіздік жылдарындағы Эстония мемлекетінің əлеуметтік-экономикалық дамуы [Текст] / Б. Х. Ходжанова, Н. С. Жармаганбетова // БҚУ хабаршысы. - 2025. - №4. - Б. 369-383.
ББК 65.04

Рубрики: Экономическая география

Кл.слова (ненормированные):
Эстония Республикасы -- физикалық-географиялық орналасу -- ауыл шаруашылығы -- халықтың орналасуы -- өнеркəсіп орындары -- көлік кешені
Аннотация: Аталған мақалада Эстония мемлекетінің кеңес одағы ыдырағаннан кейінгі, яғни қазіргі таңдағы əлеуметтік-экономикалық даму жағдайына сипаттама беріледі. Мақала барысында елдің физика-географиялық орналасуы, елдің экономикалық дамуының басты факторы болып саналатын, ТТК кешендері (жер бедері, климаты, су жүйелерінің таралуы, топырағы жəне өсімдіктер мен жануарлар əлемі) жайлы мəліметтер берілген. Мақаланың мақсаты эстон халқының орналасуы, өзіндік этностық белгілері – тілі мен ділі, таным-түсінігі, ой-санасы, мінез-құлқы, салт-дəстүрі, əдет-ғұрпы, тұрмыс-тіршілігі сияқты т.б. Ауыл жəне қала халқының орналасу заңдылықтары жайлы айтылған. Сонымен қатар пайдалы қазбаларының табиғи ерекшелігіне байланысты қалыптасуы жəне осыған орай өнеркəсіп орындарының орналасуы, шығарылған өнімдерінің ел экономикасындағы маңыздылығы жайлы мəлімет берілген. Импорт пен экспорт үлесінің ел экономикасының дамуындағы маңыздылығына тоқталған. Табиғи ерекшелігіне байланысты өнеркісіп орындарының орналасуы да ерекше, Эстония мемлекеті сирек жəне жерде сирек кездесетін металдарды Еуропадағы ірі өндірушілердің бірі болып табылатын Silmet зауыты жұмыс жасауда. Ол 1946 жылы уран оксидін алу мақсатында диктионемді тақтатасты қайта өңдеу бойынша металлургиялық зауыт болатын. 1997 жылы кəсіпорын жекешелендірілді жəне 2011 жылдан бастап американдық Molycorp Silmet концернінің меншігі болып табылады. Қазіргі уақытта SILMET тантал мен ниобий өндірісі бойынша əлемде жетекші орында, ал неодим өндірісі бойынша - Қытайдан кейін əлемде екінші орында тұр.
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Жармаганбетова, Н.С.

66.3(5Каз)
Э 91

    Этносаралық татулық - саяси реформалар өзегі [Текст] // Өркен. - 2026. - 31 наурыз. - №3. - Б. 2.
ББК 66.3(5Каз)

Рубрики: Внутренняя политика Казахстана

Кл.слова (ненормированные):
Алғыс айту күні -- Этносаралық татулық -- Қазақстан халқы Ассамблеясы -- Саяси реформалар -- Республикалық референдум -- Депортация -- Тарихи жады -- Конституциялық өзгерістер
Аннотация: М.Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университетінде Қазақстан халқы Ассамблеясы кафедрасының ұйымдастыруымен «Этносаралық татулық - саяси реформалар өзегі» тақырыбында республикалық ғылыми- тəжірибелік конференция өтті.
Держатели документа:
ЗКУ