База данных: Статьи ППС
Страница 3, Результатов: 90
Отмеченные записи: 0
21.
Подробнее
28.6
Қ 64
Қонысбайұлы, Е.
Қазақтың құсбегілік өнерінің ерекшеліктері [Текст] / А. Қонысбайұлы // «Қазіргі әдебиеттану, тілтану мәселелері және жазушы-драматург Рахымжан Отарбаев шығармашылығы» атты республикалық ғылыми-тәжірибелік конференциясы материалдарының Ж И Н А Ғ Ы. - 24 қараша 2016. - Орал = С Б О Р Н И К научных статей республиканской научно-практической конференции на тему: «Актуальные проблемы современного литературоведения и языкознания и творчество писателя-драматурга Рахымжана Отарбаева». - Б. 92-98
ББК 28.6
Рубрики: Зоология
Кл.слова (ненормированные):
құсбегілік өнер -- қазақ -- табиғат
Аннотация: Кіндік Азиядан бастау алатын көшпенділердің аңшылық кәсібінде қолданылған ең бір ерекше айла тәсілдердің бірі қыран құсты баптап, онымен аң аулайтын ежелгі дәстүрлі аңшылығы. Қазірге дейін мәлім болған тарихи деректерге қарағанда бұл өнердің аса көнеден келе жатқандығын көрсетеді. Монгол елінің Баян-Өлгий аймағының Алтай таулы өлкесінің Ойгор, Шивээтхайрхан, Арал төбе қатарлы көптеген жерлеріндегі қола, темір дәуіріне жататын жартастарға қашалған суреттерде аң-құс аулауға қатысты бейнелер өте көп сақталған. Бұл дала мәдениетінде сақталып қалған көне жәдігерлер арасында адамзаттың бағзыдан бергі аспанда қалықтап ұщу арманынан туындаған қанатын жайған құс пішіндес адамдардың бейне суреті ерекше назар аударады
Держатели документа:
БҚМУ
Қ 64
Қонысбайұлы, Е.
Қазақтың құсбегілік өнерінің ерекшеліктері [Текст] / А. Қонысбайұлы // «Қазіргі әдебиеттану, тілтану мәселелері және жазушы-драматург Рахымжан Отарбаев шығармашылығы» атты республикалық ғылыми-тәжірибелік конференциясы материалдарының Ж И Н А Ғ Ы. - 24 қараша 2016. - Орал = С Б О Р Н И К научных статей республиканской научно-практической конференции на тему: «Актуальные проблемы современного литературоведения и языкознания и творчество писателя-драматурга Рахымжана Отарбаева». - Б. 92-98
Рубрики: Зоология
Кл.слова (ненормированные):
құсбегілік өнер -- қазақ -- табиғат
Аннотация: Кіндік Азиядан бастау алатын көшпенділердің аңшылық кәсібінде қолданылған ең бір ерекше айла тәсілдердің бірі қыран құсты баптап, онымен аң аулайтын ежелгі дәстүрлі аңшылығы. Қазірге дейін мәлім болған тарихи деректерге қарағанда бұл өнердің аса көнеден келе жатқандығын көрсетеді. Монгол елінің Баян-Өлгий аймағының Алтай таулы өлкесінің Ойгор, Шивээтхайрхан, Арал төбе қатарлы көптеген жерлеріндегі қола, темір дәуіріне жататын жартастарға қашалған суреттерде аң-құс аулауға қатысты бейнелер өте көп сақталған. Бұл дала мәдениетінде сақталып қалған көне жәдігерлер арасында адамзаттың бағзыдан бергі аспанда қалықтап ұщу арманынан туындаған қанатын жайған құс пішіндес адамдардың бейне суреті ерекше назар аударады
Держатели документа:
БҚМУ
22.
Подробнее
20.1
С 32
Сергеева, А. М.
Экoлoгиялық бiлiмдi қaлыптacтыpудa opнитoлoгиялық coқпaқтapды ұйымдacтыpу (ыpғыз-тopғaй epeкшe қopғaлaтын тaбиғи aумaғы мыcaлындa) [Текст] / А. М. Сергеева, Г. Ж. Шумакова // БҚМУ хабаршысы. - Орал, 2020. - №3. - Б. 66-74
ББК 20.1
Рубрики: Экология
Кл.слова (ненормированные):
экологиялық білім -- экологиялық соқпақ -- орнитологиялық соқпақ -- Ыpғыз- Тopғaй резерваты -- экологиялық-ағартушылық жұмыс -- құcтapды бaқылay
Аннотация: Орнитологиялық соқпақ – бұл оқушылардың азаматтық қасиеттерін, белсенді өмірлік ұстанымдарын қалыптасатын, мұғалімдер, экологтар, орнитологтар ретінде қызмет етуге үйрететін келелі білім беру аймағы. Сондықтан мақаланың зерттеу нысаны – орнитологиялық соқпақ болып табылады. Зерттеу әдістері ретінде ғылыми әдебиет көздерін талдау және өңдеу, аумақта материал жинау және маршрут жасау әдісі қолданылды. Экологиялық соқпақ – бұл эстетикалық, экологиялық, тарихи маңызы бар әртүрлі табиғи нысандар мен жүріп өтетін маршрут. Әрбір тоқтаған нүктесінде демалушылар мен туристер сол аумақтың табиғи орындары туралы ақпарат алады. Бұл экологиялық ойлау мен дүниетанымды тәрбиелеу формаларының бірі. Нәтижесінде «Ырғыз-Торғай» қорғалатын табиғи аумағында орнитологиялық соқпақ ұйымдастырылып, оқушылар мен студенттердің бастамашыл тобы құрылды. Зерттеу үдерісі барысында Ырғыз-Торғай резерваты мен Торғай қаумалы аумағындағы құстардың түрлері қарастырылып, бақылауға алынды. Сонымен бірге оқушыларда табиғи нысандарды зерттеу әдістері туралы түсініктері кеңейтіліп, зерттеу жұмыстарын жүргізу кезеңдері, экскурсия жүргізу дағдыларын меңгерді. Экологиялық соқпақтарды қалыптастырудың негізгі мақсаттары мен міндеттері анықталып, сонымен қатар экологиялық бағыттарды таңдауға қойылатын талаптар ұсынылды. Экологиялық маршруттар мен соқпақтар Ырғыз-Торғай ерекше қорғалатын табиғи аймағының мысалында қарастырылған
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Шумакова, Г.Ж.
С 32
Сергеева, А. М.
Экoлoгиялық бiлiмдi қaлыптacтыpудa opнитoлoгиялық coқпaқтapды ұйымдacтыpу (ыpғыз-тopғaй epeкшe қopғaлaтын тaбиғи aумaғы мыcaлындa) [Текст] / А. М. Сергеева, Г. Ж. Шумакова // БҚМУ хабаршысы. - Орал, 2020. - №3. - Б. 66-74
Рубрики: Экология
Кл.слова (ненормированные):
экологиялық білім -- экологиялық соқпақ -- орнитологиялық соқпақ -- Ыpғыз- Тopғaй резерваты -- экологиялық-ағартушылық жұмыс -- құcтapды бaқылay
Аннотация: Орнитологиялық соқпақ – бұл оқушылардың азаматтық қасиеттерін, белсенді өмірлік ұстанымдарын қалыптасатын, мұғалімдер, экологтар, орнитологтар ретінде қызмет етуге үйрететін келелі білім беру аймағы. Сондықтан мақаланың зерттеу нысаны – орнитологиялық соқпақ болып табылады. Зерттеу әдістері ретінде ғылыми әдебиет көздерін талдау және өңдеу, аумақта материал жинау және маршрут жасау әдісі қолданылды. Экологиялық соқпақ – бұл эстетикалық, экологиялық, тарихи маңызы бар әртүрлі табиғи нысандар мен жүріп өтетін маршрут. Әрбір тоқтаған нүктесінде демалушылар мен туристер сол аумақтың табиғи орындары туралы ақпарат алады. Бұл экологиялық ойлау мен дүниетанымды тәрбиелеу формаларының бірі. Нәтижесінде «Ырғыз-Торғай» қорғалатын табиғи аумағында орнитологиялық соқпақ ұйымдастырылып, оқушылар мен студенттердің бастамашыл тобы құрылды. Зерттеу үдерісі барысында Ырғыз-Торғай резерваты мен Торғай қаумалы аумағындағы құстардың түрлері қарастырылып, бақылауға алынды. Сонымен бірге оқушыларда табиғи нысандарды зерттеу әдістері туралы түсініктері кеңейтіліп, зерттеу жұмыстарын жүргізу кезеңдері, экскурсия жүргізу дағдыларын меңгерді. Экологиялық соқпақтарды қалыптастырудың негізгі мақсаттары мен міндеттері анықталып, сонымен қатар экологиялық бағыттарды таңдауға қойылатын талаптар ұсынылды. Экологиялық маршруттар мен соқпақтар Ырғыз-Торғай ерекше қорғалатын табиғи аймағының мысалында қарастырылған
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Шумакова, Г.Ж.
23.
Подробнее
83
М 11
Мүтиев, З. Ж.
Әдеби аймақтану: ақтаңдақ жылдар сырлары [Текст] / З. Ж. Мүтиев, Г. А. Бейсенова // БҚМУ хабаршысы. - Орал, 2020. - №3. - Б. 85-92
ББК 83
Рубрики: Литературоведение
Кл.слова (ненормированные):
аймақ әдебиеті -- әдеби өлкетану -- ауыз әдебиеті -- этнограф-ғалым -- фольклор зерттеушісі -- тәржімашы -- лиро-эпостық дастан -- повесть -- пьеса
Аннотация: Қазақстанның Батыс өңірінің ақын-жазушыларының ХХ ғасыр басындағы әдеби мұрасының қалыптасу, өркендеу және зерттелу жайын сараптап, баға беру – қазіргі әдебиеттану ғылымының кезек күттірмес мәселесі. Өткен дәуірлерде империялық мемлекетің қол астында болса да қазақ оқығандары ұлт болашағын ойлап, оқу-білімді, ғылымды дамытуға күш салды. Солардың қатарында өлкемізден шыққан Алаш қайраткерлеріҒұбайдолла Ахметов (1873-1951), Ғабдолғазиз Мұсағалиев (1880-1933), Молданияз Бекімов (1882- өлген жылы белгісіз), Рахметжан Малабаев (1884-1961) сынды арыстар есімдері жиі аталады. Қиын жағдайда өмір сүрсе де елінің ертеңін ойлап, соңдарына өшпес із, жоғалмас рухани мұра қалдырған асылдарымызды ардақтау – бүгінгі ұрпақтың асыл парызы саналса керек-ті. Олардың сөз өнеріндегі шығармашылық бітім-болмыстарына үңіліп, табысын сараптап, саралайтын кезең туып, пісіп-жетіле келді.Мақалада әдеби өлке қайраткерлерінің өмірі менәдеби шығармашылығына, олардан қалған әдеби мұралардың табиғатына шолу жүргізіледі, туындыларыныңқыр-сырынабарлау жасалады.Ұлттың рухани мәдениетін көтеруде, өнері мен ғылымын дамыту жолында аянбай еңбек еткен ақын- жазушылардың, педагог ұстаздардың еренеңбектерін кейінгі жас ұрпаққа жеткізіп, таныстыру - қоғамдық сананы рухани жаңғырту құндылықтарының талаптарына сай келеді. Мақала Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі Ғылым комитетінің гранттық жобасы (АР08856195 "Қазіргі қазақ әдебиеті поэтикасы: дәстүр және жаңашылдық (Батыс Қазақстан аймағы ақын-жазушыларының шығармашылығы негізінде)") аясында дайындалды.
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Бейсенова, Г.А.
М 11
Мүтиев, З. Ж.
Әдеби аймақтану: ақтаңдақ жылдар сырлары [Текст] / З. Ж. Мүтиев, Г. А. Бейсенова // БҚМУ хабаршысы. - Орал, 2020. - №3. - Б. 85-92
Рубрики: Литературоведение
Кл.слова (ненормированные):
аймақ әдебиеті -- әдеби өлкетану -- ауыз әдебиеті -- этнограф-ғалым -- фольклор зерттеушісі -- тәржімашы -- лиро-эпостық дастан -- повесть -- пьеса
Аннотация: Қазақстанның Батыс өңірінің ақын-жазушыларының ХХ ғасыр басындағы әдеби мұрасының қалыптасу, өркендеу және зерттелу жайын сараптап, баға беру – қазіргі әдебиеттану ғылымының кезек күттірмес мәселесі. Өткен дәуірлерде империялық мемлекетің қол астында болса да қазақ оқығандары ұлт болашағын ойлап, оқу-білімді, ғылымды дамытуға күш салды. Солардың қатарында өлкемізден шыққан Алаш қайраткерлеріҒұбайдолла Ахметов (1873-1951), Ғабдолғазиз Мұсағалиев (1880-1933), Молданияз Бекімов (1882- өлген жылы белгісіз), Рахметжан Малабаев (1884-1961) сынды арыстар есімдері жиі аталады. Қиын жағдайда өмір сүрсе де елінің ертеңін ойлап, соңдарына өшпес із, жоғалмас рухани мұра қалдырған асылдарымызды ардақтау – бүгінгі ұрпақтың асыл парызы саналса керек-ті. Олардың сөз өнеріндегі шығармашылық бітім-болмыстарына үңіліп, табысын сараптап, саралайтын кезең туып, пісіп-жетіле келді.Мақалада әдеби өлке қайраткерлерінің өмірі менәдеби шығармашылығына, олардан қалған әдеби мұралардың табиғатына шолу жүргізіледі, туындыларыныңқыр-сырынабарлау жасалады.Ұлттың рухани мәдениетін көтеруде, өнері мен ғылымын дамыту жолында аянбай еңбек еткен ақын- жазушылардың, педагог ұстаздардың еренеңбектерін кейінгі жас ұрпаққа жеткізіп, таныстыру - қоғамдық сананы рухани жаңғырту құндылықтарының талаптарына сай келеді. Мақала Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі Ғылым комитетінің гранттық жобасы (АР08856195 "Қазіргі қазақ әдебиеті поэтикасы: дәстүр және жаңашылдық (Батыс Қазақстан аймағы ақын-жазушыларының шығармашылығы негізінде)") аясында дайындалды.
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Бейсенова, Г.А.
24.
Подробнее
63
Р 95
Рысбеков, Т. З.
Кәріс диаспорасының Батыс Қазақстанға қоныс аудару тарихынан (XX ғ. 30-жылдары) [Текст] / Т. З. Рысбеков, А. Ж. Акмуканова // БҚМУ хабаршысы. - Орал, 2020. - №3. - Б. 173-181
ББК 63
Рубрики: История
Кл.слова (ненормированные):
қоныс аудару -- күштеп депортациялау -- Қиыр Шығыс -- аудандық атқару комитеті -- көші-қон бөлімі -- республикалық құрылыс кеңсесі
Аннотация: Мақалада XX ғ. 30-жылдары күштеп қоныстандыру саясатының нәтижесінде Батыс Қазақстанға қоныс аударған кәріс диаспорасының әлеуметтік- экономикалық жағдайы қарастырылған. Сонымен қатар мұнда қоныс аудару саясаты аясында депортацияланған халықтың саны, қоныс аудару мақсаты, орналасу аймағы туралы мәліметтер келтірілген. 1937 жылдың қазан айында Орал өлкесі мен Батыс Қазақстан облысына кәріс халқының қоныстануы басталды. Кәрістер тиелген алғашқы эшелондар 1937 жылдың қарашасынан бастап келді. Орал, Гурьев, Теңіз жерлеріне келген қоныстанушылардың әрі қарайғы әлеуметтік-мәдени қалыптасуы қарастырылады. Сонымен қатар қоныстанғандардың әлеуметтік жағдайының зардабы туралы жазылған. Көп жағдайда олардың бағыттары аз қоныстанған шалғай аудандар болды (Кеңес Одағындағы мәжбүрлі елді мекендерді қараңыз). Бұл КСРО-дан тыс елдерден КСРО азаматы емес Азаматтарды Кеңес Одағына депортациялауды қамтиды. Жалпы ішкі мәжбүрлі көші-қон кем дегенде 6 миллион адамға әсер етті деп есептелді. Жалпы саннан 1930-31 жылдары 1,8 миллион кулак, 1932-39 жылдары 1,0 миллион шаруалар мен этникалық азшылықтар жер аударылды, ал 1940-52 жылдары 3,5 миллионға жуық этникалық азшылықтар қосымша қоныс аударды.
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Акмуканова, А.Ж.
Р 95
Рысбеков, Т. З.
Кәріс диаспорасының Батыс Қазақстанға қоныс аудару тарихынан (XX ғ. 30-жылдары) [Текст] / Т. З. Рысбеков, А. Ж. Акмуканова // БҚМУ хабаршысы. - Орал, 2020. - №3. - Б. 173-181
Рубрики: История
Кл.слова (ненормированные):
қоныс аудару -- күштеп депортациялау -- Қиыр Шығыс -- аудандық атқару комитеті -- көші-қон бөлімі -- республикалық құрылыс кеңсесі
Аннотация: Мақалада XX ғ. 30-жылдары күштеп қоныстандыру саясатының нәтижесінде Батыс Қазақстанға қоныс аударған кәріс диаспорасының әлеуметтік- экономикалық жағдайы қарастырылған. Сонымен қатар мұнда қоныс аудару саясаты аясында депортацияланған халықтың саны, қоныс аудару мақсаты, орналасу аймағы туралы мәліметтер келтірілген. 1937 жылдың қазан айында Орал өлкесі мен Батыс Қазақстан облысына кәріс халқының қоныстануы басталды. Кәрістер тиелген алғашқы эшелондар 1937 жылдың қарашасынан бастап келді. Орал, Гурьев, Теңіз жерлеріне келген қоныстанушылардың әрі қарайғы әлеуметтік-мәдени қалыптасуы қарастырылады. Сонымен қатар қоныстанғандардың әлеуметтік жағдайының зардабы туралы жазылған. Көп жағдайда олардың бағыттары аз қоныстанған шалғай аудандар болды (Кеңес Одағындағы мәжбүрлі елді мекендерді қараңыз). Бұл КСРО-дан тыс елдерден КСРО азаматы емес Азаматтарды Кеңес Одағына депортациялауды қамтиды. Жалпы ішкі мәжбүрлі көші-қон кем дегенде 6 миллион адамға әсер етті деп есептелді. Жалпы саннан 1930-31 жылдары 1,8 миллион кулак, 1932-39 жылдары 1,0 миллион шаруалар мен этникалық азшылықтар жер аударылды, ал 1940-52 жылдары 3,5 миллионға жуық этникалық азшылықтар қосымша қоныс аударды.
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Акмуканова, А.Ж.
25.
Подробнее
63
С 13
Сагидуллаев, Д. З.
Сарайшықтағы 1950-ші жылғы қазба жұмыстары [Текст] / Д. З. Сагидуллаев // БҚМУ хабаршысы. - Орал, 2020. - №4. - Б. 288-295
ББК 63
Рубрики: История
Кл.слова (ненормированные):
Алтын Орда -- Сарайшық -- Жайық өзені -- археологиялық экспедиция -- қазба жұмыстары
Аннотация: Алтын Орданың ірі қаласы, Ноғай Ордасының астанасы, Қазақ хандығының маңызды орталығы болған Сарайшық қалашығы құпияға толы, әрі бұл құпияны ашу күнтізбедегі мәселе болып табылады. Бүгінгі таңда Алтын Орданың орталық аймағы болған Еділ мен Жайық екі мемлекет аумағында орналасқан. Еділ бойындағы алтынордалық орталық қалалардағы қазба жұмыстары сонау XIX ғасырдан бастау алып, қазіргі уақытта үздіксіз жалғасын тауып, оң нәтижелерін беріп отыр. Жайық бойындағы ірі орталық Сарайшық қаласындағы зерттеу жұмыстары XX ғасырдың орта тұсынан бастау алып, арада уақыт сала зерттеу жұмыстары жүргізіліп келгенімен, қалашық әліде өзекті археологиялық нысан болып қала бермек. Осыған орай, мақаланың мақсаты – Батыс Қазақстандық археологиялық экспедициясының алғаш қалашықта жүргізілген қазба жұмысын қарастыру. Мақала 1950 жылы Е.И. Агеева, Т.Н. Сенигова, З.И. Пацевичтің қалашықтағы қазба жұмыстары бойынша есебі негізге алына отырып жазылған
Держатели документа:
ЗКУ
С 13
Сагидуллаев, Д. З.
Сарайшықтағы 1950-ші жылғы қазба жұмыстары [Текст] / Д. З. Сагидуллаев // БҚМУ хабаршысы. - Орал, 2020. - №4. - Б. 288-295
Рубрики: История
Кл.слова (ненормированные):
Алтын Орда -- Сарайшық -- Жайық өзені -- археологиялық экспедиция -- қазба жұмыстары
Аннотация: Алтын Орданың ірі қаласы, Ноғай Ордасының астанасы, Қазақ хандығының маңызды орталығы болған Сарайшық қалашығы құпияға толы, әрі бұл құпияны ашу күнтізбедегі мәселе болып табылады. Бүгінгі таңда Алтын Орданың орталық аймағы болған Еділ мен Жайық екі мемлекет аумағында орналасқан. Еділ бойындағы алтынордалық орталық қалалардағы қазба жұмыстары сонау XIX ғасырдан бастау алып, қазіргі уақытта үздіксіз жалғасын тауып, оң нәтижелерін беріп отыр. Жайық бойындағы ірі орталық Сарайшық қаласындағы зерттеу жұмыстары XX ғасырдың орта тұсынан бастау алып, арада уақыт сала зерттеу жұмыстары жүргізіліп келгенімен, қалашық әліде өзекті археологиялық нысан болып қала бермек. Осыған орай, мақаланың мақсаты – Батыс Қазақстандық археологиялық экспедициясының алғаш қалашықта жүргізілген қазба жұмысын қарастыру. Мақала 1950 жылы Е.И. Агеева, Т.Н. Сенигова, З.И. Пацевичтің қалашықтағы қазба жұмыстары бойынша есебі негізге алына отырып жазылған
Держатели документа:
ЗКУ
26.
Подробнее
81.2-3
С 28
Сейітова, Ш. Б.
Тарбағатай аймағының топонимдік аңыздары [Текст] / Ш. Б. Сейітова, М. Е. Мамышева // БҚУ хабаршысы. - Орал, 2021. - №1. - Б. 225-231
ББК 81.2-3
Рубрики: Лексикология
Кл.слова (ненормированные):
топоним -- фольклор -- аңыз -- этимология -- орал-алтай тілдері -- түркі-монғол тілдері
Аннотация: Мақалада топонимге бай өңірдің бірі болып саналатын Тарбағатай аймағы аңыздарының ішінде көп таралған атауларының қойылуы туралы нұсқалар салыстырыла қарастырылады. Тарбағатай тауы, Арғанаты тау шоқылары және Толағай тауы туралы аңыздардың мазмұнына, атаулардың шығуына, тілдік негіздеріне тоқтала келе, ғылыми тұжырымдарды негізге ала отырып, тілдік, фольклортанулық аспектіде талдаулар жасалады. Тарбағатай топонимдік аңыздарының ішінде осы атауларға қатысты айтылған топонимдік аңыздардың тым көне және атаулардың этимологиясы өте ежелгі дәуірлерге тән екені талдаулар арқылы көрсетілді. Атаулардың шығуын ілкібаба (демиург) есімімен байланыстыратын аңыздар да ескеріліп, Тарғытай баба туралы аңыз нұсқасын ескеруге назар аударылады. Аңыз нұсқалары өзара салыстырылып, атаудың шығуы тілдік тұрғыда түсіндіріледі. Топонимдік аңыздардың атау мәнін түсіндірудегі орны анықталады
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Мамышева, М.Е.
С 28
Сейітова, Ш. Б.
Тарбағатай аймағының топонимдік аңыздары [Текст] / Ш. Б. Сейітова, М. Е. Мамышева // БҚУ хабаршысы. - Орал, 2021. - №1. - Б. 225-231
Рубрики: Лексикология
Кл.слова (ненормированные):
топоним -- фольклор -- аңыз -- этимология -- орал-алтай тілдері -- түркі-монғол тілдері
Аннотация: Мақалада топонимге бай өңірдің бірі болып саналатын Тарбағатай аймағы аңыздарының ішінде көп таралған атауларының қойылуы туралы нұсқалар салыстырыла қарастырылады. Тарбағатай тауы, Арғанаты тау шоқылары және Толағай тауы туралы аңыздардың мазмұнына, атаулардың шығуына, тілдік негіздеріне тоқтала келе, ғылыми тұжырымдарды негізге ала отырып, тілдік, фольклортанулық аспектіде талдаулар жасалады. Тарбағатай топонимдік аңыздарының ішінде осы атауларға қатысты айтылған топонимдік аңыздардың тым көне және атаулардың этимологиясы өте ежелгі дәуірлерге тән екені талдаулар арқылы көрсетілді. Атаулардың шығуын ілкібаба (демиург) есімімен байланыстыратын аңыздар да ескеріліп, Тарғытай баба туралы аңыз нұсқасын ескеруге назар аударылады. Аңыз нұсқалары өзара салыстырылып, атаудың шығуы тілдік тұрғыда түсіндіріледі. Топонимдік аңыздардың атау мәнін түсіндірудегі орны анықталады
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Мамышева, М.Е.
27.
Подробнее
40.3
А 56
Альжанова, Б. С.
Пирогенді факторлардың құрғақ дала аймағының күңгірт қара қоңыр топырақтарының кейбір қасиеттеріне әсері [Текст] / Б. С. Альжанова, С. С. Джубатырова, А. А. Беркалиева // БҚУ хабаршысы. - Орал, 2021. - №1. - Б. 437-447
ББК 40.3
Рубрики: Почвоведение
Кл.слова (ненормированные):
пирогенді фактор -- күңгірт қызыл топырақ -- құрғақ дала аймағы -- экологиялық жағдай -- дала өрттері -- постпирогенді сукцессия -- топырақ қасиеттері -- топырақ құнарлығы -- органикалық зат -- деградация
Аннотация: Мақалада пирогенді факторлардың құрғақ дала аймағының қара қоңыр топырақтарының кейбір қасиеттеріне әсері қарастырылады. Дала өрттері орман өрттеріне қарағанда жиі кездеседі, үлкен аумақты қамтиды және тез таралуымен сипатталады. Құрғақ дала аймағында жауын-шашынның төмен мөлшері, жазғы маусымдарда жоғары температура, қатты жел, аңызақ, бірнеше жыл қатарынан құрғақшылық болуы дала өрттерінің пайда болуы мен таралуына қолайлы жағдай жасайды. Өрттен кейінгі алғашқы жылдары өсімдік жамылғысы біртіндеп қалпына келе бастайды, алдымен қоршаған ортаның қолайсыз жағдайларына бейімделген бір жылдықтар пайда болады, олар біртіндеп, көпжылдық түрлермен алмастырылады. Зерттеулер астықты-ақ жусанды және әр түрлі шөпті – астықты – ақ жусанды өсімдіктері бар қара қоңыр топырақтары бар ұзақ жылдар бойы игерілмеген тыңайған танаптарда жүргізілді. Өрттен 3 жыл өткен соң қайта зерттеу жүргізілді. 3 жыл өткеннен кейінгі өртенген топырақтың морфологиялық сипаттамасы топырақ қабатының жоғарғы бөлігіне және дала киізіне ғана өрт әсері байқалғанын көрсетті. Қара қоңыр топырақтардың физикалық және химиялық қасиеттерін талдау нәтижелері өрттің әсерінен топырақтың негізгі қасиеттері өзгеретінін көрсетеді. Өрттен кейінгі бірінші жылы топырақ ерітіндісінің реакциясының жоғарылауы және қара қоңыр топырақтың жоғарғы қабаттарының құрылымдық жағдайының нашарлауы байқалды. 3 жыл өткеннен кейін осы көрсеткіштердің жақсару үрдісі байқалады.
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Джубатырова, С.С.
Беркалиева, А.А.
А 56
Альжанова, Б. С.
Пирогенді факторлардың құрғақ дала аймағының күңгірт қара қоңыр топырақтарының кейбір қасиеттеріне әсері [Текст] / Б. С. Альжанова, С. С. Джубатырова, А. А. Беркалиева // БҚУ хабаршысы. - Орал, 2021. - №1. - Б. 437-447
Рубрики: Почвоведение
Кл.слова (ненормированные):
пирогенді фактор -- күңгірт қызыл топырақ -- құрғақ дала аймағы -- экологиялық жағдай -- дала өрттері -- постпирогенді сукцессия -- топырақ қасиеттері -- топырақ құнарлығы -- органикалық зат -- деградация
Аннотация: Мақалада пирогенді факторлардың құрғақ дала аймағының қара қоңыр топырақтарының кейбір қасиеттеріне әсері қарастырылады. Дала өрттері орман өрттеріне қарағанда жиі кездеседі, үлкен аумақты қамтиды және тез таралуымен сипатталады. Құрғақ дала аймағында жауын-шашынның төмен мөлшері, жазғы маусымдарда жоғары температура, қатты жел, аңызақ, бірнеше жыл қатарынан құрғақшылық болуы дала өрттерінің пайда болуы мен таралуына қолайлы жағдай жасайды. Өрттен кейінгі алғашқы жылдары өсімдік жамылғысы біртіндеп қалпына келе бастайды, алдымен қоршаған ортаның қолайсыз жағдайларына бейімделген бір жылдықтар пайда болады, олар біртіндеп, көпжылдық түрлермен алмастырылады. Зерттеулер астықты-ақ жусанды және әр түрлі шөпті – астықты – ақ жусанды өсімдіктері бар қара қоңыр топырақтары бар ұзақ жылдар бойы игерілмеген тыңайған танаптарда жүргізілді. Өрттен 3 жыл өткен соң қайта зерттеу жүргізілді. 3 жыл өткеннен кейінгі өртенген топырақтың морфологиялық сипаттамасы топырақ қабатының жоғарғы бөлігіне және дала киізіне ғана өрт әсері байқалғанын көрсетті. Қара қоңыр топырақтардың физикалық және химиялық қасиеттерін талдау нәтижелері өрттің әсерінен топырақтың негізгі қасиеттері өзгеретінін көрсетеді. Өрттен кейінгі бірінші жылы топырақ ерітіндісінің реакциясының жоғарылауы және қара қоңыр топырақтың жоғарғы қабаттарының құрылымдық жағдайының нашарлауы байқалды. 3 жыл өткеннен кейін осы көрсеткіштердің жақсару үрдісі байқалады.
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Джубатырова, С.С.
Беркалиева, А.А.
28.
Подробнее
63
А 50
Аликулова, Н. С.
Батыс Қазақстанға эвакуацияланған кәсіпорындар және олардың қызметтері [Текст] / Н. С. Аликулова // БҚУ хабаршысы. - Орал, 2021. - №2. - Б. 214-220
ББК 63
Рубрики: История
Кл.слова (ненормированные):
Кеңес Одағы -- Ұлы Отан соғысы -- тылға көшіру -- эвакуация -- кәсіпорын -- завод -- Қазақстан -- Батыс Қазақстан аймағы
Аннотация: Мақалада 1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысы жылдарында Кеңес Одағының батыс аймақтарынан Қазақстанға, оның ішінде Батыс Қазақстан өңіріндегі облыстарға кәсіпорындардың эвакуациялануы және олардың қызметтері архив деректері негізінде баяндалады. Одақтың отқа оранған аймақтардағы халықты, өнеркәсіп орындарын, азық-түлік қорларын, малды, материалдық және мәдени қазыналарды шұғыл түрде алыстағы тылға көшіру қажеттілігі туындады. Оларды көшіру және орналастырумен «Эвакуация жөніндегі Кеңес» шұғылданды. Соғыс жылдарында Қазақстанға 200-ден астам завод пен цех келген болса, автор архив құжаттарына сүйене отырып, Батыс Қазақстан территориясына 40-тан астам өнеркәсіп орындары және олардың жабдықтарының келгенін айқындайды. Батыс Қазақстан өңіріне эвакуацияланған кәсіпорындар, туындаған түрлі қиындықтарға қарамастан, қысқа мерзім ішінде іске қосылып, майдан мүддесі үшін өнімдер шығара бастады. Олардың кейбірі Одақтық маңызға ие болып, майданды қажетті қару-жарақпен қамтамасыз етіп, Жеңіске өзіндік үлестер қосты
Держатели документа:
ЗКУ
А 50
Аликулова, Н. С.
Батыс Қазақстанға эвакуацияланған кәсіпорындар және олардың қызметтері [Текст] / Н. С. Аликулова // БҚУ хабаршысы. - Орал, 2021. - №2. - Б. 214-220
Рубрики: История
Кл.слова (ненормированные):
Кеңес Одағы -- Ұлы Отан соғысы -- тылға көшіру -- эвакуация -- кәсіпорын -- завод -- Қазақстан -- Батыс Қазақстан аймағы
Аннотация: Мақалада 1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысы жылдарында Кеңес Одағының батыс аймақтарынан Қазақстанға, оның ішінде Батыс Қазақстан өңіріндегі облыстарға кәсіпорындардың эвакуациялануы және олардың қызметтері архив деректері негізінде баяндалады. Одақтың отқа оранған аймақтардағы халықты, өнеркәсіп орындарын, азық-түлік қорларын, малды, материалдық және мәдени қазыналарды шұғыл түрде алыстағы тылға көшіру қажеттілігі туындады. Оларды көшіру және орналастырумен «Эвакуация жөніндегі Кеңес» шұғылданды. Соғыс жылдарында Қазақстанға 200-ден астам завод пен цех келген болса, автор архив құжаттарына сүйене отырып, Батыс Қазақстан территориясына 40-тан астам өнеркәсіп орындары және олардың жабдықтарының келгенін айқындайды. Батыс Қазақстан өңіріне эвакуацияланған кәсіпорындар, туындаған түрлі қиындықтарға қарамастан, қысқа мерзім ішінде іске қосылып, майдан мүддесі үшін өнімдер шығара бастады. Олардың кейбірі Одақтық маңызға ие болып, майданды қажетті қару-жарақпен қамтамасыз етіп, Жеңіске өзіндік үлестер қосты
Держатели документа:
ЗКУ
29.
Подробнее
63.3(2)622
Б 20
Балыкова, А. М.
Ұлы Отан соғысы жылдарындағы орал қаласының демографиялық жағдайы [Текст] / А. М. Балыкова, Р. Л. Абдрахманова // БҚУ хабаршысы. - Орал, 2021. - №2. - Б. 221-230
ББК 63.3(2)622
Рубрики: Период Великой Отечественной войны (1941—1945)
Кл.слова (ненормированные):
Ұлы Отан соғысыОрал қаласы -- Орал қаласы -- демография -- этнодемографиялық жағдай -- көші-қон -- депортация -- қала халқы -- өнеркәсіп -- халық санағы -- эвакуация
Аннотация: Мақалада Ұлы Отан соғысы жылдарындағы Орал қаласының демографиялық жағдайына талдау жасалады. Отан соғысы жылдарында орын алған Орал өңіріндегі демографиялық үдерістерді зерттеудің өзіндік мәні бар. Біріншіден, Батыс Қазақстан аймағы тікелей майдан шебіне жақын өңір болатын. Екіншіден, Қазақстанның басқа бөліктерімен салыстырғанда соғыс жылдарында батыс аймақта халық санының күрт қысқаруы орын алды. Үшіншіден, қала халқында демографиялық, әлеуметтік-экономикалық өзгерістер мен жаңарулар орын алды. Соғыс жылдарында қала халқының этнодемографиялық сипаты өзгерістерге ұшырап, урбанизациялық үдерістер одан әрі жалғасты. Қалаларда ірі өнеркәсіптер жүйесі қалыптасып, жұмысшы табының саны өсті. Ұлы Отан соғысы жылдары қазақтар басқа ұлттарға қарағанда ең көп мөлшерде мобилизацияланды (барлық мобилизацияланғандардың 32,4 %-ы). Сәйкесінше қайтымсыз адам шығыны да басқа ұлттармен салыстырғанда жоғары болды (барлық қаза болғандардың 18,6 %-ы). Үшіншіден, соғыс жылдары аймақтағы қала халқының этникалық құрамы үлкен өзгерістерге ұшырады.
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Абдрахманова, Р.Л.
Б 20
Балыкова, А. М.
Ұлы Отан соғысы жылдарындағы орал қаласының демографиялық жағдайы [Текст] / А. М. Балыкова, Р. Л. Абдрахманова // БҚУ хабаршысы. - Орал, 2021. - №2. - Б. 221-230
Рубрики: Период Великой Отечественной войны (1941—1945)
Кл.слова (ненормированные):
Ұлы Отан соғысыОрал қаласы -- Орал қаласы -- демография -- этнодемографиялық жағдай -- көші-қон -- депортация -- қала халқы -- өнеркәсіп -- халық санағы -- эвакуация
Аннотация: Мақалада Ұлы Отан соғысы жылдарындағы Орал қаласының демографиялық жағдайына талдау жасалады. Отан соғысы жылдарында орын алған Орал өңіріндегі демографиялық үдерістерді зерттеудің өзіндік мәні бар. Біріншіден, Батыс Қазақстан аймағы тікелей майдан шебіне жақын өңір болатын. Екіншіден, Қазақстанның басқа бөліктерімен салыстырғанда соғыс жылдарында батыс аймақта халық санының күрт қысқаруы орын алды. Үшіншіден, қала халқында демографиялық, әлеуметтік-экономикалық өзгерістер мен жаңарулар орын алды. Соғыс жылдарында қала халқының этнодемографиялық сипаты өзгерістерге ұшырап, урбанизациялық үдерістер одан әрі жалғасты. Қалаларда ірі өнеркәсіптер жүйесі қалыптасып, жұмысшы табының саны өсті. Ұлы Отан соғысы жылдары қазақтар басқа ұлттарға қарағанда ең көп мөлшерде мобилизацияланды (барлық мобилизацияланғандардың 32,4 %-ы). Сәйкесінше қайтымсыз адам шығыны да басқа ұлттармен салыстырғанда жоғары болды (барлық қаза болғандардың 18,6 %-ы). Үшіншіден, соғыс жылдары аймақтағы қала халқының этникалық құрамы үлкен өзгерістерге ұшырады.
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Абдрахманова, Р.Л.
30.
Подробнее
63.4
А 95
Ахметова, Ұ. Т.
С.П. Толстовтың археологиялық зерттеулері [Текст] / Ұ.Т. Ахметова, Ж.Р. Байғалиев // Кушаев оқулары халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция жинағы . - Орал, 2021. - Б. 36-44
ББК 63.4
Рубрики: археология
Кл.слова (ненормированные):
Орта Азия -- тарихи ескерткіштер -- Ұлы Жібек жолы -- археолог -- шығыстанушы -- этнограф -- Сергей Павлович Толстов
Аннотация: Орта Азия аймағы тарихи ескерткіштер мен қалаларға толы. Оның бірден-бір себебі, бұл аумақтан өткен Ұлы Жібек жолы. Ғалымдар әр жылдары өздерінің ғылыи-зерттеулерін жүргізіп келеді. Солардың бірі, археолог, шығыстанушы, этнограф Сергей Павлович Толстов болып табылады.
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Байғалиев, Ж.Р.
А 95
Ахметова, Ұ. Т.
С.П. Толстовтың археологиялық зерттеулері [Текст] / Ұ.Т. Ахметова, Ж.Р. Байғалиев // Кушаев оқулары халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция жинағы . - Орал, 2021. - Б. 36-44
Рубрики: археология
Кл.слова (ненормированные):
Орта Азия -- тарихи ескерткіштер -- Ұлы Жібек жолы -- археолог -- шығыстанушы -- этнограф -- Сергей Павлович Толстов
Аннотация: Орта Азия аймағы тарихи ескерткіштер мен қалаларға толы. Оның бірден-бір себебі, бұл аумақтан өткен Ұлы Жібек жолы. Ғалымдар әр жылдары өздерінің ғылыи-зерттеулерін жүргізіп келеді. Солардың бірі, археолог, шығыстанушы, этнограф Сергей Павлович Толстов болып табылады.
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Байғалиев, Ж.Р.
Страница 3, Результатов: 90