Электронный каталог

79
Д 70
Досыбай, Н.
    Алжир - дегі алғашқы "музей түні" [Текст] / Н. Досыбай // Егемен Қазақстан. - 2017. - №97. - 24 мамыр. - Б. 7
ББК 79

Рубрики: Музей ісі

Кл.слова (ненормированные):
музей түні -- алжир мемориалды-мұражай -- саяси қуғын-сүргін -- тоталитаризм құрбандары -- азапты күндер -- еске алу -- гулагтың лагерьлері -- тарих -- сахналық қойылым
Аннотация: Астана іргесіндегі Ақмола ауылында орналасқан Саяси қуғын-сүргін және тоталитаризм құрбандарының Алжир мемориалды-мұражай кешенінде алғаш рет "Музейдегі түн" шарасы өтті. Аза бойыңды қаза қылатын өткен ғасырдың отызыншы жылдарындағы азапты күндерді еске алуға арналған қасіретті орындағы ашық есік күні аталған музейдің қызмет көрсете бастағанына он жыл толуына орай ұйымдастырылды
Держатели документа:
БҚМУ

63
А 90
Асқар, А.
    Хайретдин Болғанбаев - менің туған нағашым [Текст] / А. Асқар // Егемен Қазақстан. - 2017. - №105. - 5 маусым. - Б. 10
ББК 63

Рубрики: Тарих

Кл.слова (ненормированные):
хайретдин болғанбаев -- журналистика -- бірлік туы газеті -- бас редактор -- түркістан автономиясы -- алашорда -- революция -- сібірату жазасына ұшырайды
Аннотация: Алаш ақыны Мағжан Жұмабаевтың: "Бортаң бала, бүгін қара, Кәрі тай. Бірі кемі жоқ, Бірі теңі жоқ Болғанбай", - деп эпиграмма арнаған тұлғаларының бірі Хайретдин Болғанбаев. Бортаң, Бортаң бала, Кәрітай, Қайыркен, Хайралдин... мұның бәрі алаш қайраткерінің бүркеншік аты. Бертінге дейін Х.Болғанбаевтың артында ұрпақ қалмады делініп келген болатын. Алайда, бүгінде Алаш қайраткерінің немере-шөберелері Астанада, Ақмола облысында өмір сүріп жатыр екен. Солардың бірі, қызы Гүлнардан туған жиені Достық Кәмеловті редакцияға шақырып, аз-кем әңгімеге тарттық. Асылдың тұяғы, бүгінде жас жер ортасынан ауған Достық Кәмелов талай жылдан бері мұрағат ақтарып, Хайретдин Болғанбаев туралы құнды деректерді тарихшылардың қолына тигізіп жүргенін айта кетейік
Держатели документа:
БҚМУ

76
Ж 12
Жағыпарұлы , Ж.
    "Тіршіліктің" үзілмегентамыры [Текст] / Ж. Жағыпарұлы // Егемен Қазақстан. - 14 қараша. - 2017. - № 219. - Б. 6
ББК 76

Рубрики: СМИ

Кл.слова (ненормированные):
Ақмола облысы -- ғасыр -- журналист -- тіршілік -- газет тарихы -- меретой
Аннотация: Макалада "Тіршіліктің" үзілмегентамыры туралы жазылған.
Держатели документа:
ЗКГУ

28
М 49
Мемешов, С. К.
    Ақмола облысы Зеренді ауданы флорасындағы арамшөптердің түрлік құрамы [Текст] / С. К. Мемешов, Ш. Н. Дурмекбаева [и др.] // Әл- Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің хабаршысы=Вестник Казахского Национального университета им. Аль- Фараби. - 2017. - №2. - Б. 4-12.-(биология сериясы).
ББК 28

Рубрики: Биология.

Кл.слова (ненормированные):
Ақмола облысы -- Зеренді ауданы -- флора -- арамшөптер -- систематикалық талдау -- экологиялық топ -- өсімдіктердің түрлік құрамы
Аннотация: Мақалада Акмола облысы, Зеренді ауданының флорасындағы арамшөптерге систематикалық талдау жүргізілген.
Держатели документа:
М.Өтемісов атындағы БҚМУ.
Доп.точки доступа:
Дурмекбаева, Ш.Н.
Курманбаева, М.С.
Хамитова, Г.Ж.
Жумабаева, А.А.

68(5каз)
К 12
Қайратұлы , Б.
    Отан қорғау-ардың ісі [Текст] / Б. Қайратұлы // EGEMEN QAZAQSTAN . - 9 қаңтар. - 2019. - Б. 1,5
ББК 68(5каз)

Рубрики: Военное дело. Военная наука

Кл.слова (ненормированные):
Отанды қорғау -- қазақстан азаматтары -- әскери борыш -- мұрат мөңкеұлы -- астана -- әскери қызмет -- дәрігерлік комиссия -- ақмола облысы -- салауатты өмір сүру -- спортпен шұғылдану
Аннотация: Жылына екі дүркін Қазақстан азаматтарын әскери борышын өтеуге жинайтын маусымдық есепке көз жүгіртсек, әр маусымда орта есеппен 40 мыңға жуық бозбала шақырылса, осылардың үштен бірі ғана әскерге аттанады екен. Мысалы, өткен жылдың алғашқы шақырылымы кезінде армия қатарына алынған 17 мыңға жуық сарбаздың 6000-нан астамы Қазақстан Қарулы Күштеріне, 7000 мыңға жуығы Ұлттық ұланға, 4000-ы ел шекарасын қорғауға, 300-і мемлекеттік күзет қызметіне алынғаны жайлы ақпармен қанықтық. Осы орайда әскер қатарына шақырылғандардың үштен екісі не себепті Отан қорғау міндетінен босатылуда деген сұрақ туындайды
Держатели документа:
БҚМУ

80/84(5каз)
A10
Әлпейісова , К.
    "Қазақтанудың" қарышты қадамы [Текст] / К. Әлпейісова // AQIQAT . - Ақпан. - 2019. - №2. - Б. 19-23
ББК 80/84(5каз)

Рубрики: Филологические науки. Художественная литература

Кл.слова (ненормированные):
қазақтанудың қарышты қадамы -- ақмоладан басталған жол -- қазақтанудың қазығы қағылып тұсауы кесілді -- қазақтану жобасы -- егемен қазақстан -- ақмола облысы, бурабай ауданы -- қасиетті абылайхан алаңы -- болашаққа бағдар -- рухани жаңғыру -- Л.Прокопенко -- Әлпейісова.К -- ақиқат журналы
Аннотация: «Адамды тану үшін онымен жолға шық» дегенді қай-қайсымыз да естіп өстік. Сапарда жүрген аз-кем уақытта жолсерігіңнің өмір жолына, мінез-құлқына қанығып, қарым-қабілетін танисың. Осы ұстаным түрін, нысанын өзгертіп, түрлі салада қолданылады. Билік басына келген әкімнің, министрдің, басқа да биік лауазым иесінің алғашқы үш айдағы қызметін саралайтын «100 күн» деген меженің де мақсаты соған ұқсас. Жаңа басшыны бірі сынап, бірі қуанып, ал, тағы бірі күмәнданып қарсы алған халық оның алғаш қолға алған істерінен ой түйіп, өзіндік тұжырым жасайды. Былтыр Ассамблеяның көктемгі сессиясында ұсынылып, Елбасының, қатысушылардың тарапынан қызу қолдау тапқан «Қазақтану» жобасы халыққа жол тартты. Ақмола облысының Бурабай ауданында, қасиетті Абылайхан алаңында, «Егемен Қазақстан» жазғандай, «Қазақтанудың қазығы қағылып», тұсауы кесілді. Яғни, жоғарыдағы қалыпқа салсақ, жобаның іске асырыла бастауы өзінің 100 күндік межесінен өтті. Бұл кезең қалай өтті?
Держатели документа:
БҚМУ

63(5каз)
Б 42
Бексейітова , А.
    Ақмола облысының әкімшілік құрылымы және басқару жүйесі туралы тарихи-статистикалық мәліметтер [Текст] / А. Бексейітова // Қазақ тарихы . - Алматы. - 2018. - №10. - Б. . 15-19
ББК 63(5каз)

Рубрики: История. Исторические науки

Кл.слова (ненормированные):
Орынборгенерал-губернатор -- ресей отаршылдық саясаты -- дала генерал-губернатор -- ресей патша билігі -- қоғамдық басқару ісі -- ауылдық басқару ісі -- болыс бастықтары және ауыл старшындары -- омбы уезінің қазақ болыстары -- қазақ болыстарының құрамындағы қазақ ауылдарының саны -- көкшетау уезінің қазақ болыстары -- ақмола уездерінің қазақ болыстары -- атбасар уездерінің қазақ болыстары
Аннотация: Қазақстандағы 1867-1868 жылдардағы реформа-патшалық Ресейдің отаршылдық саясатының маңызды бөлігі. Реформа әкімшілік-аумақтық құрылыс, жер қатынастары, сот құрылымы, халыққа білім беру, денсаулық сақтау, дін мәселесі сияқты қазақ қоғамының шешуші салаларының бәрін қамтыған болатын. Реформаның ең басты және негізгі міндеті - қазақ даласын Ресейдің басқа бөліктерімен бірте-бірте қосып жіберу үшін Ресейге бағынышты халықтарды орталық басқару жүйесінің құрамына біріктіру. Сөйтіп, жергілікті ақсүйектерді биліктен ығыстырып, ру басшыларын әлсіретіп, ойға алған іс-шараларды оңтайлы жолмен оңай әрі тез жүзеге асырып отыру.
Держатели документа:
БҚМУ

68(5каз)
Т 30
Текебай, Н.
    Ұлт айбыны - Ұлттық ұлан [Текст] / Н. Текебай // Oral oniri. - - 2019. 7 мамыр. - №36-37. - Б. 9.
ББК 68(5каз)

Рубрики: Военное дело. Военная наука

Кл.слова (ненормированные):
Отан қорғаушылар күні -- 7 мамыр -- отан алдындағы борышын өтеуге келген Юсуп Юсупов -- 5517-әскери бөлімдегі взвод командирі, сержант Нұрлан Нұралиев -- сержант Юлия Жақыпбекова -- Ақмола облысынан әскери міндетін өтеуге келген татар жігіті Ислам Абжанов -- еліміздің ұлттық ұланы -- жауынгерлік тәрбие
Аннотация: Еліміздің Ұлттық ұланы - қоғам мен мемлекеттің қауіпсіздігін қамтамасыз ететін ірі әскери құрылым. Осы құрылымда әскери міндетін өтеу - әрбір жас азаматқа мақтаныш. ҚР Ұлттық ұланы "Батыс" өңірлік қолбасшылығының Орал қаласындағы 5517-әскери бөліміне жыл сайын еліміздің әр өңірінен 500-ге жуық жігіт әскер қатарына шақырылды. Еліміздің қарулы күштері қатарында қызмет ету - әскери шақырылушыға абырой және жауапты міндет. Ұлттық ұланның жауынгерлері Отан алдындағы міндетін қапысыз орындап жүр. Байқағаныңыздай, азамматтық борышын өтеуге құлшыныс танытқандар үшін әскери бөлімде шыныққаннан кейін бар қиындық лезде артта қалады. Халқымыздың қаһарман ұлы Бауыржан Момышұлы: "Ерлік - табиғат сыйы емес, саналы әскери тәрбиенің жемісі" деген. Сондықтан өр рухты тәрбиеленген ұрпақ - елдігіміз бен егемендігімізді сақтап қалатын берік қалқан. Жауынгерлік тәрбиені бала санасына сіңіруді әрбір отбасы ерте ойланса, қуатты армияны нығайтуда ұтарымыз хақ.
Держатели документа:
БҚМУ

65.9(2Рос)-1
Д 71
Дошан , А. С.
    Ауылдық жасыл туризм дамуының келешегі [Текст] / А. С. Дошан // ҚР ҰҒА баяндамалары . - 2018. - №3. - Б. 55-60
ББК 65.9(2Рос)-1

Рубрики: Экономическая политика

Кл.слова (ненормированные):
жасыл туризм -- ауыл шаруашылығы -- тұрақты даму -- әлеует -- келешек
Аннотация: Авторлардың ойы бойынша, орналасқан аумағына қарай жасыл туризм ауыл аймақтарының, өнеркәсіптік қызмет пен экономикалық аумақтың дамуында тигізетін үлесіне қарамастан, ол өз алдына оның өркендеуіне қажет тұрақты тұрғындардың ағымын қамтамасыз ете алмайды. Алайда Ақмола облысының ауыл аумағындағы тұрғындары үшін жасалып жатқан әлеуметтік-экономикалық үрдістердің оңтайлы өсімі байқауда. Ол жағдай тек саяхатшылардың келуі үшін ғана емес, тұрғылықты халықтың қолайлы өмір сүруі үшін жасалып отыр. СОнымен бірге ауылдық жасыл туризмнің негізгі қызметкөрсету тенденциялары мен саяхатшыларды орналастыруға арналған орындардың даму көрсеткіші зерттелді.
Держатели документа:
БҚМУ
Доп.точки доступа:
Рей , Ю.И.
Саябаев, К.М.

80
О-53
Олжабай , С.
    Жемқорлық - жегі құрт [Текст] / С. Олжабай // Жалын . - 2020. - №3. - Б. 14-20
ББК 80

Рубрики: Филологические науки

Кл.слова (ненормированные):
мемлекет саясаты-ұлттық қауіпсіздік -- өмір -- ақиқат -- Алматы қаласы -- Аркен Әбдіғани
Аннотация: (Ел бұзылса, құрады шайтан өрмек…) Өмірдің ақиқатын шарқ ұрып іздегенде хакім Абайға соқпай өте алмаймыз. Жан жарасы жазылмай кеткен ұлы ақын бойымыздағы барлық мінді қаз-қалпында бүкпесіз айтып кеткен ғой. Сондықтан ба, кезінде ащы шындықты шімірікпей айтқан абыз ақынды айналасындағылар, айналасында болғанда жақындары жабылып жұдырықтады. Данышпан сонда да айтарынан қайтқан жоқ. Сонда ол өз халқың жек көргеннен осыны айтты ғой деймісіз. Жо-жоқ, қателесесіз, «қайтсем, халқымның бойындағы қыңыр мінезді, жалқаулығын, арамдығын, өсекқұмарлығын, бекерден бекер мал шашатын шайпау әдетін, маңғаз мақтанқорлығын, сарыжамбас жа-тыпішерлігін бойларынан сылып тастаймын» деп жанталаспады ма? Сонда түзелген қазақ қайда? Ғұламаның ғибаратты өсиеттерін құп көріп, дұрыс, таза жолға түскені қайда? Жамандар қыла алмай жүр адал еңбек, Ұрлық, қулық қылдым деп қағар көлбек. Арамдықтан жамандық көрмей қалмас, Мың күн сынбас, бір күні сынар шөлмек,- деп аһ ұрды ары тыныш таптырмаған ақын. Иә, шөлмек мың күнде емес, бір-ақ күнде сынып, жайрап қалмақ. Біздің сырты бүтін, іші түтін кейбір шенеуніктеріміз былайғы жұртқа сырбаз, салмақты көрінуге тырысып баққанымен, қалтарыстағы қойыртпақтары ақтарылып қалып, ел-жұртқа масқара болып жатыр. Осылай бетпердесі сыпырылып, өздерінің шынайы өмірдегі шындығын әйгілеп, бір-ақ күнде қасықтап жинаған абыройларын шелектеп төгіп алады. Сөзуарлығымыз ұстап кетіп немесе әлдекімге қыр көрсеткіміз кеп қыжыртып отырғанымыз жоқ. Абай атаға сүйеніп сөз сабақтағанда санаға салмақ түсірген сорақылықтар көзге шалынған соң шарасыздықтан шырылдап отырған жай бар. Енді сөзіміз шындықтан шығандап кетпеу үшін әңгімемізге тұздық іздеп көрелік. Күні кеше Ұлттық Қауіпсіздік Комитеті ҚР Жоғарғы Сотының Ішкі қауіпсіздік бөлімімен бірлесіп, Түркістан облыстық сотының қылмыстық істер жөніндегі аппе-ляциялық сот алқасының судьясы Әшірбек Рақымбаевтың сыбайлас жемқорлық әрекетінің жолын кесті. Бұл жөнінде ҰҚК ресми өкілі Аркен Әбдіғани мәлімдеді. Күдікті сотталушының жазасын жеңілдететуге көмектескені үшін елеулі мөлшерде пара алған. Бүгінде оның үстінен ҚР Қылмыстық Кодексінің 366 бабы 2 бөлімі бойынша сотқа дейінгі тергеу амалдары жүргізілуде. Былтырғы 11 желтоқсан күні Сарыағаш ауданындағы мамандан-дырылған әкімшілік сотының судьясы көші-қон заңнамасын өрескел бұзып, шетел азаматтарына жағдай жасағаны әшкереленді. Алматы қаласында аудандық соттың төрағасына қатысты іс қозғалғаны белгілі болып отыр. Халықтың соңғы үміті сот деген тұжырым қалыптасқан. Ал, сол соңғы үміттің жалғанар жері былғанышты болса шағымданушылар, жәбір-жапа көрушілер енді кімге барады? Мұндайда дана қазақ «Ет сасыса тұз себесіз, тұз сасыса не себесіз?» деп түңілмей ме? Расында, бұл түңілетін-ақ жағдай. Түңілдіретін, толғандыратын, ті-тіркендіретін түйткілдер тасқындай түсуде. Айталық, адам жанының арашашысы деп ардақтап, Алладан кейінгі құтқарушымыз деп сеніп жүрген ақ желеңді «абзалдарымыз» өміріңізді саудаға салса, кімнен үміт күткендейсіз? Шымкент қаласындағы №1 клиникалық ауруханасының бас дәрігері Абылай Доңбаев мақтаулы-ақ жан еді. «Алтын қолды дәрігер» атанып жүрген бұл азамат халықаралық қылмыстық топқа қосылып, адам-дардың бүйрек, бауырын алмастырып келген деген күдікке ілікті. Бұл жөнінде ҚР Ішкі істер министрлігінің департамент бастығы Санжар Әділов хабарлады. Ал, Шымкенттегі балалар ауруханасының бұрынғы бас дәрігері мемлекет қаржысын (20 миллион) жымқырды деген айыппен үйқамақта отыр. Кешегі Кеңес үкіметі тұсында «милиция-қорғаным» деп ұранда-тушы едік. Бүгінде «полиция-парақорым» деп тіліміз күрмеліп тұр. Мәселен, осыдан бірер жыл бұрын Түлкібас аудандық ішкі істер бөлімі бастығының тергеу жөніндегі орынбасары ауызбастырыққа 200 мың теңге алып жатқаны үстінде қолға түсіп, оқасына дақ түсіріп алды. Осы іспен сыбайлас учаскелік инспектор қашып кеткен. Ал Шымкент қаласындағы Қаратау аудандық ішкі істер бөлімінің үш бірдей капитаны есірткі бизнесімен айналысып жүрген қылмыскерді құрықтап, оны жауапкершіліктен құтқарып жіберу үшін 5 мың АҚШ долларын сұраған. Әл-Фараби аудандық ішкі істер бөлімінің майоры 10 мың теңге алып жатқаны үстінде қолға түсті. Шымкент қалалық полиция департамені өзіндік қауіпсіздік басқармасының жедел уәкілі сотталды. Оған сот шешімімен 8 миллион теңге айыппұл салынған. Оның азаматтық патрульдік бекетте жұмыс істейтін сержанттан тиісті «қамқорлық» жасау үшін ааляқтық жолмен 400 мың теңге пара алғаны және газ тапаншасын заңсыз ұстағаны туралы айтылады. Ал, Атырау қаласы полиция басқармасы бастығының орынбасары Қайралдапов ұсталған. Әскерилердің де құлқыны жаман болмай тұр. Мәселен, жуырда Қорғаныс министрлігінің жоғары шенді генералы ұсталды. Оны Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес агенттігі мен аталған министрліктің қызметкерлері қол-ға түсірген. Ол қарамағындағы қызметкерлердің лауазымын өсіріп, қамқорлық жасап отыруы үшін елеулі көлемде пара алған көрінеді. Ақтөбе облыстық қорғаныс жөніндегі департамент басшысы, полковник Ғалымжан Жантөрин әскери-техникалық мектепке курсанттар қабылдауда көз қысты, бармақ бастыға барғаны үшін күдікті ретінде қолға түсті. Әскери прокурор Мейіржан Қашымжанов осы мектептің үш қызметкері бұдан бұрынырақ істі болғанын айтып отыр. Былтыр ҚР Ішкі істер министр-лігінің орталық әскери-дәрігерлік комиссиясының төрағасы, полковник Исабеков қолға түскен. Батыс Қазақстан облыстық қорғаныс істері жөніндегі департаментінің басшысы да құрықталған деседі. Жемсауы жыбырлап тұратын жебірлер арасында әкімдердің, басқа да лауазым иелерінің жиі кездесетіні ойландырмай қоймайды. ҚР Энер-гетика министрінің орынбасары Ғани Сәдібеков курортты қалалардағы көлдерді тазартуға бөлінген қаржыны үптегені үшін сотты болғаны белгілі. Павлодар облысының әкімі Ерлан Арынов туралы жайсыз хабар тарады. Оның көмекшісі Төлеген Бәстенов 9 миллион теңге пара алып жатқан жерінде құрықталған. Көп уақыт ұзамай Павлодар облысының әкімі Болат Бақауов құрықталды. Оның не бүлдіргенін тергеу қорытындысынан соң білеміз. Былтыр Атырау облысы әкімінің орынбасары Нұрсәуле Саулауоваға қатысты шу шықты. Ол мектеп асханаларына жеткізілуі тиіс жиһаздарды саудаға салған. Осы жиһаздарға 34 миллион теңге қаралған екен. Соның 5 миллион теңгесіне орынбасардың көзі түскен ғой. 2016-2019 жылдарға арналған білім мен ғылымды дамыту мемлекеттік бағдарламасына бөлінген қаражаттан 10 миллион теңгені қымқырған білім басқармасының басшысы Қайырғали Кенжеғалиев пен оның орынбасары Роза Қабдулова ұсталғаннан кейін Нұрсәуле ханым өз еркімен қызметінен кетіп еді. Жуырда Нұрсәуле Сайлауова 2 жылға, Роза Қабдулова 4 жылға шартты түрде сотталды. Маңғыстау облысы әкімінің бірінші орынбасары да алдыңғы жылы ұятқа қалып еді. Енді Алматы және Нұр-Сұлтан қалаларында аудан әкімі ұсталды деген хабар тарады. Былтырғы қазан айында Жетісай ауданы Қызылқұм ауылдық округінің әкімі үй құрылысына жер телімін бергені үшін 500 мың теңге аламын деп құрықталды. Ал, Шымкент қаласындағы әл-Фараби аудандық әкімдігі кәсіпкерлік бөлімінің басшысы сауда жасауға рұқсат беру және кәсіпкерлік қызметке қолдау көрсету үшін бір азаматтан 65 мың теңге аламын деп от басып қалды. Павлодар облысы Қалқаман ауыл-дық округінің әкімі бас маманмен бірігіп, әкімдік ғимаратына төлем терминалдарын қою бойынша келісім-шарт жасасу кезінде 50 мың теңге пара алған. Алматы облысы Байсерке ауылдық округі әкімінің бұрынғы орынбасары қызметін асыра пайдаланған. Атырау облысында аудан әкімінің орынбасары мен құрылыс бөлімінің басшысы мердігерді бопсалап, пара алғаны үшін сотты болды. Ақмола облысы Аршалы ауданы Жібек жолы ауылдық округінің әкімі 300 мың теңге пара алғаны үшін 23,4 миллион теңге айыппұл төлеп құтылған. «Казпошта» АҚ Жамбыл облыстық филиалының басшысы Б.Пірәлі біреуді жұмысқа орналастырамын деп басы бәлеге қалды. Оны Тараз қаласы №2 соты мемлекеттік қызметте лауазым иелену құқығынан айырып, 7,5 миллион теңге айыппұл салды. Таяуда Шығыс Қазақстан облысында агроөнеркәсіптік кешенді табысты етеміз деген шенеуніктер 35 миллион теңге парамен ұсталды. Олар мол қаражатты сүт арасына жасырған. Флягтан сарылдап төгілген сүт арасынан кленкаларға мұқият оралған бума-бума теңге түскенде аспаннан шұға жауғандай таңырқамаған пенде қалмады. Ақтау қаласында Ауыл шаруашылығы министрлігінің ветеринарлық қадағалау жөніндегі комитеті қалалық инспекциясы басшысы да нысанға алынып отыр. Оның көп мөлшерде пара алғаны белгілі болған. Былтыр Түркістан облысы бойынша сыбайлас жемқорлық фактілерімен 73 адам ұсталған. Оның 15-і жымқыру, біреуі қызметін асыра пайдалану, 57-сі парақорлық дерегі ретінде тіркелген. Осы сияқты мысалдарды тізе беруге қалам ұшы да шыдамай бара жатқандықтан, осы жерден үзуге тура келеді. 2019 жылдың 20 мамырында Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев-тың төрағалығымен сыбайлас жем-қорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері жөнінде кеңес өткені белгілі. Осы кеңесте Президент: -Жыл сайын Қазақстанда орташа есеппен екі мыңнан астам сыбайлас жемқорлыққа қатысты қылмыстық іс тіркеледі. Мыңнан астам адам жауапқа тартылады. Бұл-батпандап кіріп, мысқылдап шығатын кесел. Осы ауруды шұғыл түрде емдемесек, ертең кеш болуы мүмкін, – деп жебірлер мен жегіштердің жолын кесу жөнінде бірқатар тапсырмалар берді. Қоғам дертіне айналған бұл кеселдің жолын кесу оңай болмай тұр. Қазір оған қарсы шаралардың бірі ретінде жемқорлық жайлы хабарлаған адамдарды ынталандыру шаралары көзделініп отыр. Мәселен, сіз біреудің сыбайлас жемқорлыққа қарсы әрекетін байқасаңыз және оның ұсталуына көмек берсеңіз соттың айыптау қорытындысынан соң сыйақы ретінде пара сомасының 10 пайызын аласыз. Бірақ, жуаннан жонып , жіңішкеден жырымдап жеген жырыңдылар сізге оңайлықпен жан алдырар ма? Жемсауы жалмауыз жандарды ұстап берем деп жүріп, құрдымға жұтылып кетпейсіз бе? Өйткені, берерменнің қашан да беделі басым, құрығы ұзын. Сыбайлас жемқорлықпен күрестің бір жолы ретінде шенеуніктерді түрме тынысымен таныстыру басталып та кетті. Мұндай шаралар Шымкент және Нұр-Сұлтан қалаларында көрініс тапты. Десек те, түрменің тыныс-тіршілігімен танысқандардың ішкі тыйымы қаншалықты нәтижелі болатыны алдағы күндердің енші-сінде. Еліміздің экономикалық және қоғамдық ахуалына жемқорлық көп мөлшерде залалын тигізеді. Сондықтан онымен күрестің бұдан да басқа тиімді, ықпалды жолдарын қарастыруымыз керек-ақ. Жебірлердің күздің күні ағаштардан құлаған жапырақтай тым көбейіп кетуін оларға қолданылатын жазаның тым осалдығынан көретіндер де бар. Мысалы, Мәжіліс алдында сөз алған ҚР Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі төрағасының орынбасары Олжас Бектенов жемқорлыққа қолданатын жазаның жеңіл екенін айтып, дабыл қақты. Олар түрлі жолдармен жазаларын мерзімінен бұрын өтеп шығады. Екіншіден, алған парасының елу еселенген көлемінде айып төлеп, түрме табалдырығын аттамай-ақ тайраңдап шыға келеді. Осыдан барып жемесе жұтқыншақтары жыбырлап тұратын жебірлер «е, ұстап алса, құтылудың жолы оңай екен ғой» деп арқаны кеңге салады. Мемлекеттік қызметке қайта орала алмаса, жымқырғандарының бір бөлігіне бизнес ашып алады. Біріккен Ұлттар Ұйымы 2003 жылдан бері 9 қаңтарды халықаралық сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес күні деп белгілеп, атап өтіп келеді. Әлем болып парақорлыққа қарсы күресті күшейтуге күш салып жатқанда Румыния үкіметі Қылмыстық кодекске түзетулер енгізіп, Айды аспанға бірақ шығарды. Министрлер Кабинетінің осы өзгерістерді мақұлдағаны тұрғындардың ашу-ызасын тудырған. Өйткені, қабылданған нормативтік құжат алаяқтық пен жемқорлық әрекеті үшін жауаптылардың бос-тандыққа шығуына жол ашады. Қабылданған құжатқа зейін салайық. 48 мың доллардан төмен пара алған азаматтарды бас бостандығынан айырудың қажеті шамалы екен. Бухарест қаласында 50 мыңға жуық адам рақымшылық шарасы мен заңға өзгеріс енгізуге қарсылық ретінде шеруге шыққанымен, Румыния үкіметі заңды қабылдап жіберген. Олар бұл әрекетін сыбайластықпен түрмеге түскендердің шамадан тыс артып кетуімен түсіндірген. Ақырында, жұртшылықтың жаппай ереуінен қаймыққан үкімет өзгерістер енгізуден бас тартып барып, елді тыныштандырған. Біздің елде де парақорлармен пәрменді күрес жалғасып келеді. Бұл жөнінде тиісті Заңдар да қабылданды. Бірақ, Президент Қасым-Жомарт Тоқаев атап көрсеткендей, жең ұшынан жалғасатындар көбеймесе, азаймай отыр. Шенділердің алдына мәселесін шештіріп алу үшін баратындар көп. Бүгінде қызметке «көкесіз» кіре алмайсыз. Жұмысқа тұрудың басқа да кедергілері көп. Әлемде сыбайлас жемқорлықпен күресудің бірнеше жолдары бар. Мәселен, Грузияда шенеуніктердің санын 3 есеге азайта отырып, жалақысын 3 есеге көбейткен. Ал, Сингапур билеушілері 1952 жылдан бері сыбайлас жемқорлық жағдайларын тергеу Бюросы арқылы жұмыс істеп келеді. Бюро мемлекеттік шенеуніктер арасындағы жемқорлыққа қатысты жағдайларды тексеріп, тиісті органдарға қажетті шараларды қолдану үшін хабарлап отырады. Қытай мемлекеті парадан бас тарту бойынша «тай-цзи» сабақтарын енгізген. Әрине, әр елдің салты басқа. Бәлкім, олардың тәжірибелері бізде оң жамбасқа келе қоймайтын да шығар. Ең бастысы Сананың тазалығында. Сана тазармай-қоғам тазармайды. Сондықтан, сыбайлас жемқорлықтың зияны мен зардабы туралы отбасыдан бастап мемлекеттік қызметкерлерге дейін саналарына сіңдіре сабақ өту керек шығар. Тағы да данышпан Абайға жүгінуге тура келеді. Абыз ақын не деп еді? Тыңдайық. Ел бұзылса, құрады шайтан өрмек, Періште төменшіктеп, қайғы жемек. Өзімнің иттігімнен болды демей, Жеңді ғой деп шайтанға болар көмек,–деп ойлы ақын бекер күйінді ғой деймісіз. «Өзімнің иттігімнен болды» деп бармақ тістейтін ұяты барлар көбейгенде ғана жұлындағы жегіқұрт жұлынып түспек. Ар, Намыс, Ұят ұялаған жер қашанда асылзат күйінде таза тұрмақ. Ендеше бізге Ар сабағы, Намыс сабағы, Ұят сабағы керек-ақ. Бұл сабақтарды ешбір дана, ұлағатты ұстаз адамдардың кеудесіне күштеп ендіре алмайды. Әр адам өзіне-өзі ұстаз бола білгенде, жүрегін таза ұстағанда ғана, ұят оянады. Ендеше, әр кеудеде шындық шамы, намыс оты сөнбесін деп тілейік. Сонда бізді ешбір шайтан жеңе алмайды…
Держатели документа:
БҚУ