Электронный каталог


 

База данных: Статьи

Страница 3, Результатов: 79

Отмеченные записи: 0

79(5каз)
С 22

Сафуллин, Ж.
    Жабық архивтегі жұмыс [Текст] / Ж. Сафуллин // Oral oniri. - 19 ақпан. - 2019. - №14. - Б. 10.
ББК 79(5каз)

Рубрики: Музейное дело. Архивное дело

Кл.слова (ненормированные):
жабық архивтегі жұмыс -- Уфадан өңірімізге қатысты құнды мәліметке толы 10 мың беттей архив құжат -- 1865.1871,1875 -- араб әліпбиі -- БҚО -- Сафуллин.Ж
Аннотация: Қуанышты хабар, Уфадан өңірімізге қатысты құнды мәліметке толы қатысты құнды мәліметке толы 10 мың беттей архив құжаттарын әкелдік. Башқұртстан Республикасының ұлттық архивінен 1865, 1871,1875 жылдаржағы Ішкі орданың метіркелік журналдарының электронды көшірмелерін жасап, Батыс Қазақстан облысы тарих және археология орталығының жаңа жасақталған қорын құнды құжаттармен толықтырдық. Араб әліпбиіндегі бұл материалдар толық аударылғанда, талай адам өз ата-бабаларын тауып, қай күні, қай жерде дүниеге келгенін, кімге үйленіп, қанша қалың мал төлегенін, қай жылы, қандай сырқаттан дүние салып, қай жерге жерлегенін білмек. Бұдан бөлек бұл мәліметтерге қарап сол кезеңде туу көрсеткіші қалай болғанын, ер бала мен қыз баланың үлес салмағын, қалың малдың көлеміне қарай елдің әлеуметтік жағдайын, қандай ауру түрлері болғанын, тарихи тұлғалардың жерленген жерін анықтауға болады.
Держатели документа:
БҚМУ

Сафуллин, Ж. Жабық архивтегі жұмыс [Текст] / Ж. Сафуллин // Oral oniri. - 19 ақпан. - 2019. - №14.- Б.10.

21.

Сафуллин, Ж. Жабық архивтегі жұмыс [Текст] / Ж. Сафуллин // Oral oniri. - 19 ақпан. - 2019. - №14.- Б.10.


79(5каз)
С 22

Сафуллин, Ж.
    Жабық архивтегі жұмыс [Текст] / Ж. Сафуллин // Oral oniri. - 19 ақпан. - 2019. - №14. - Б. 10.
ББК 79(5каз)

Рубрики: Музейное дело. Архивное дело

Кл.слова (ненормированные):
жабық архивтегі жұмыс -- Уфадан өңірімізге қатысты құнды мәліметке толы 10 мың беттей архив құжат -- 1865.1871,1875 -- араб әліпбиі -- БҚО -- Сафуллин.Ж
Аннотация: Қуанышты хабар, Уфадан өңірімізге қатысты құнды мәліметке толы қатысты құнды мәліметке толы 10 мың беттей архив құжаттарын әкелдік. Башқұртстан Республикасының ұлттық архивінен 1865, 1871,1875 жылдаржағы Ішкі орданың метіркелік журналдарының электронды көшірмелерін жасап, Батыс Қазақстан облысы тарих және археология орталығының жаңа жасақталған қорын құнды құжаттармен толықтырдық. Араб әліпбиіндегі бұл материалдар толық аударылғанда, талай адам өз ата-бабаларын тауып, қай күні, қай жерде дүниеге келгенін, кімге үйленіп, қанша қалың мал төлегенін, қай жылы, қандай сырқаттан дүние салып, қай жерге жерлегенін білмек. Бұдан бөлек бұл мәліметтерге қарап сол кезеңде туу көрсеткіші қалай болғанын, ер бала мен қыз баланың үлес салмағын, қалың малдың көлеміне қарай елдің әлеуметтік жағдайын, қандай ауру түрлері болғанын, тарихи тұлғалардың жерленген жерін анықтауға болады.
Держатели документа:
БҚМУ

66(5каз)
М 64

Миразова , А.
    Білімді ел - өркениеттік көрсеткіші [Текст] / А. Миразова // Білімді ел . - 12 наурыз. - 2019. - №10. - Б. 7.
ББК 66(5каз)

Рубрики: Политика

Кл.слова (ненормированные):
білімді ел - өркениеттік көрсеткіш -- жаңғыру жолында -- ел қауымдасса - ер болады, ер қауымдасса - ел болады -- нұр отан -- тәуелсіздіктің арқасы -- XVIII съезі -- елбасы Н.Ә.Назарбаев -- баянды болашақтың басым бағыты -- болашаққа бағдар: рухани жаңғыру -- қазақстанның еңбек ері, "Алтын жұлдыз", "Отан" ордендерінің иегері, қазақстанға еңбек сіңірген қызметкер, алматы қаласының құрметті қызметкері Аягүл Миразова
Аннотация: "Ел қауымдасса - ер болады, ер қауымдасса - ел болады", - дейді дана халқымыз. Тәуелсіздігіміздің арқасында, бірлікпен тірлік кешкен еліміз "Нұр Отанның" басшылығымен болашағы айқын, әлем таныған қуатты мемлекет ретінде даму жолында. Баянды болашақтың басым бағыттары жақында өткен партияның кезекті XVIII съезінде айқындалды.
Держатели документа:
БҚМУ

Миразова , А. Білімді ел - өркениеттік көрсеткіші [Текст] / А. Миразова // Білімді ел . - 12 наурыз. - 2019. - №10.- Б.7.

22.

Миразова , А. Білімді ел - өркениеттік көрсеткіші [Текст] / А. Миразова // Білімді ел . - 12 наурыз. - 2019. - №10.- Б.7.


66(5каз)
М 64

Миразова , А.
    Білімді ел - өркениеттік көрсеткіші [Текст] / А. Миразова // Білімді ел . - 12 наурыз. - 2019. - №10. - Б. 7.
ББК 66(5каз)

Рубрики: Политика

Кл.слова (ненормированные):
білімді ел - өркениеттік көрсеткіш -- жаңғыру жолында -- ел қауымдасса - ер болады, ер қауымдасса - ел болады -- нұр отан -- тәуелсіздіктің арқасы -- XVIII съезі -- елбасы Н.Ә.Назарбаев -- баянды болашақтың басым бағыты -- болашаққа бағдар: рухани жаңғыру -- қазақстанның еңбек ері, "Алтын жұлдыз", "Отан" ордендерінің иегері, қазақстанға еңбек сіңірген қызметкер, алматы қаласының құрметті қызметкері Аягүл Миразова
Аннотация: "Ел қауымдасса - ер болады, ер қауымдасса - ел болады", - дейді дана халқымыз. Тәуелсіздігіміздің арқасында, бірлікпен тірлік кешкен еліміз "Нұр Отанның" басшылығымен болашағы айқын, әлем таныған қуатты мемлекет ретінде даму жолында. Баянды болашақтың басым бағыттары жақында өткен партияның кезекті XVIII съезінде айқындалды.
Держатели документа:
БҚМУ

67.71
Т 11

Төлешов, Е.
    Сот үкімін жаңа форматта дайындаудың мәселелері [Текст] / Е. Төлешов // Zanger. - 2019. - №4(213). - С. 26-28
ББК 67.71

Рубрики: Судебная система

Кл.слова (ненормированные):
Сот үкімі -- сот актісі -- сот төрелігі -- мінсіз судья -- үлгілі сот -- әділ процесс -- сапалы нәтиже -- сот ісін жүргізу
Аннотация: Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының Төрағасы Жақып Асанов: Сот актісі - сот төрелігі, зор күш-жігердің, эмоцияның және қаржының нәтижесі. Сот актісі адамға түсінікті болуы керек. Өйткені біз оны адамдар үшін шығарамыз. Сот актісі - судьяның құзыретінің көрсеткіші болып табылады, сондай-ақ сот билігінің имиджі" - деп айтқан болатын
Держатели документа:
БҚМУ

Төлешов, Е. Сот үкімін жаңа форматта дайындаудың мәселелері [Текст] / Е. Төлешов // Zanger. - 2019. - №4(213).- С.26-28

23.

Төлешов, Е. Сот үкімін жаңа форматта дайындаудың мәселелері [Текст] / Е. Төлешов // Zanger. - 2019. - №4(213).- С.26-28


67.71
Т 11

Төлешов, Е.
    Сот үкімін жаңа форматта дайындаудың мәселелері [Текст] / Е. Төлешов // Zanger. - 2019. - №4(213). - С. 26-28
ББК 67.71

Рубрики: Судебная система

Кл.слова (ненормированные):
Сот үкімі -- сот актісі -- сот төрелігі -- мінсіз судья -- үлгілі сот -- әділ процесс -- сапалы нәтиже -- сот ісін жүргізу
Аннотация: Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының Төрағасы Жақып Асанов: Сот актісі - сот төрелігі, зор күш-жігердің, эмоцияның және қаржының нәтижесі. Сот актісі адамға түсінікті болуы керек. Өйткені біз оны адамдар үшін шығарамыз. Сот актісі - судьяның құзыретінің көрсеткіші болып табылады, сондай-ақ сот билігінің имиджі" - деп айтқан болатын
Держатели документа:
БҚМУ

63.3 (5Каз)
Р 18

Раисов, Ұ.
    Билер мен батырлар - азаматтық позиция [Текст] / Ұ. Раисов // Аңыз адам . - 2019. - №20. - Б. 31
ББК 63.3 (5Каз)

Рубрики: История Казахстана

Кл.слова (ненормированные):
азаматтық позиция -- азаматтық болмыс -- рухани туынды -- шығармашылық тұлға -- адамгершілік -- Қазыбек бек Тауасарұлы -- шапырашты Қарасай батыр -- Есім хан -- рухани мәдениет -- сана -- кеңес өкіметі
Аннотация: Азаматтық позиция - белгілі бір ұстанымдық тұғырдың діңгекті ұстыны, қазығы ретінде адамның азаматтық болмысынан бастау алады. Әрбір рухани туындының сапалық көрсеткіші, деңгейлік өлшемі туынды иесінің адам, азамат ретінде қалыптасуының тікелей нәтижесі болып табылады
Держатели документа:
БҚМУ

Раисов, Ұ. Билер мен батырлар - азаматтық позиция [Текст] / Ұ. Раисов // Аңыз адам . - 2019. - №20.- Б.31

24.

Раисов, Ұ. Билер мен батырлар - азаматтық позиция [Текст] / Ұ. Раисов // Аңыз адам . - 2019. - №20.- Б.31


63.3 (5Каз)
Р 18

Раисов, Ұ.
    Билер мен батырлар - азаматтық позиция [Текст] / Ұ. Раисов // Аңыз адам . - 2019. - №20. - Б. 31
ББК 63.3 (5Каз)

Рубрики: История Казахстана

Кл.слова (ненормированные):
азаматтық позиция -- азаматтық болмыс -- рухани туынды -- шығармашылық тұлға -- адамгершілік -- Қазыбек бек Тауасарұлы -- шапырашты Қарасай батыр -- Есім хан -- рухани мәдениет -- сана -- кеңес өкіметі
Аннотация: Азаматтық позиция - белгілі бір ұстанымдық тұғырдың діңгекті ұстыны, қазығы ретінде адамның азаматтық болмысынан бастау алады. Әрбір рухани туындының сапалық көрсеткіші, деңгейлік өлшемі туынды иесінің адам, азамат ретінде қалыптасуының тікелей нәтижесі болып табылады
Держатели документа:
БҚМУ

65.9(2Рос)-1
Д 71

Дошан , А. С.
    Ауылдық жасыл туризм дамуының келешегі [Текст] / А. С. Дошан // ҚР ҰҒА баяндамалары . - 2018. - №3. - Б. 55-60
ББК 65.9(2Рос)-1

Рубрики: Экономическая политика

Кл.слова (ненормированные):
жасыл туризм -- ауыл шаруашылығы -- тұрақты даму -- әлеует -- келешек
Аннотация: Авторлардың ойы бойынша, орналасқан аумағына қарай жасыл туризм ауыл аймақтарының, өнеркәсіптік қызмет пен экономикалық аумақтың дамуында тигізетін үлесіне қарамастан, ол өз алдына оның өркендеуіне қажет тұрақты тұрғындардың ағымын қамтамасыз ете алмайды. Алайда Ақмола облысының ауыл аумағындағы тұрғындары үшін жасалып жатқан әлеуметтік-экономикалық үрдістердің оңтайлы өсімі байқауда. Ол жағдай тек саяхатшылардың келуі үшін ғана емес, тұрғылықты халықтың қолайлы өмір сүруі үшін жасалып отыр. СОнымен бірге ауылдық жасыл туризмнің негізгі қызметкөрсету тенденциялары мен саяхатшыларды орналастыруға арналған орындардың даму көрсеткіші зерттелді.
Держатели документа:
БҚМУ
Доп.точки доступа:
Рей , Ю.И.
Саябаев, К.М.

Дошан , А.С. Ауылдық жасыл туризм дамуының келешегі [Текст] / А. С. Дошан // ҚР ҰҒА баяндамалары . - 2018. - №3.- Б.55-60

25.

Дошан , А.С. Ауылдық жасыл туризм дамуының келешегі [Текст] / А. С. Дошан // ҚР ҰҒА баяндамалары . - 2018. - №3.- Б.55-60


65.9(2Рос)-1
Д 71

Дошан , А. С.
    Ауылдық жасыл туризм дамуының келешегі [Текст] / А. С. Дошан // ҚР ҰҒА баяндамалары . - 2018. - №3. - Б. 55-60
ББК 65.9(2Рос)-1

Рубрики: Экономическая политика

Кл.слова (ненормированные):
жасыл туризм -- ауыл шаруашылығы -- тұрақты даму -- әлеует -- келешек
Аннотация: Авторлардың ойы бойынша, орналасқан аумағына қарай жасыл туризм ауыл аймақтарының, өнеркәсіптік қызмет пен экономикалық аумақтың дамуында тигізетін үлесіне қарамастан, ол өз алдына оның өркендеуіне қажет тұрақты тұрғындардың ағымын қамтамасыз ете алмайды. Алайда Ақмола облысының ауыл аумағындағы тұрғындары үшін жасалып жатқан әлеуметтік-экономикалық үрдістердің оңтайлы өсімі байқауда. Ол жағдай тек саяхатшылардың келуі үшін ғана емес, тұрғылықты халықтың қолайлы өмір сүруі үшін жасалып отыр. СОнымен бірге ауылдық жасыл туризмнің негізгі қызметкөрсету тенденциялары мен саяхатшыларды орналастыруға арналған орындардың даму көрсеткіші зерттелді.
Держатели документа:
БҚМУ
Доп.точки доступа:
Рей , Ю.И.
Саябаев, К.М.

65(5каз)
Ш 80

Шотбайқызы, А.
    Scopus журналдарына мақала жариялау тегін [Текст] / А. Шотбайқызы // EGEMEN QAZAQSTAN. - 2020. - 13 ақпан. - №30. - Б. . 8
ББК 65(5каз)

Рубрики: Экономика

Кл.слова (ненормированные):
дүние жүзіндегі ғалымдар жұмысының нәтижесі -- Elsevier ғылыми компания -- Орталық Азия -- Scopus
Аннотация: Дүние жүзінде ғалымдар жұмысының нәтижесі, көрсеткіші олардың рейтингі жоғары халықаралық журналдарда мақала жариялаумен және еңбегіне өзге зерттеушілердің сілтеме беру санымен де өлшенеді. Біздің ғалымдар да осы талапқа барынша бейімделіп, белсенділік танытып келеді. Соңғы уақытта ғалымдар рейтингінің өскені тиісті ведомство тарапынан жиі айтылып жүр. Шынында солай ма? Анығы базасында 3800 ғылыми журнал бар, әлемдегі ең ірі "Elsevier" ғылыми компаниясының Орталық Азия бойынша директоры Әлия Оспановадан сұрадық.
Держатели документа:
БҚМУ

Шотбайқызы, А. Scopus журналдарына мақала жариялау тегін [Текст] / А. Шотбайқызы // EGEMEN QAZAQSTAN. - 2020. - 13 ақпан. - №30.- Б. 8

26.

Шотбайқызы, А. Scopus журналдарына мақала жариялау тегін [Текст] / А. Шотбайқызы // EGEMEN QAZAQSTAN. - 2020. - 13 ақпан. - №30.- Б. 8


65(5каз)
Ш 80

Шотбайқызы, А.
    Scopus журналдарына мақала жариялау тегін [Текст] / А. Шотбайқызы // EGEMEN QAZAQSTAN. - 2020. - 13 ақпан. - №30. - Б. . 8
ББК 65(5каз)

Рубрики: Экономика

Кл.слова (ненормированные):
дүние жүзіндегі ғалымдар жұмысының нәтижесі -- Elsevier ғылыми компания -- Орталық Азия -- Scopus
Аннотация: Дүние жүзінде ғалымдар жұмысының нәтижесі, көрсеткіші олардың рейтингі жоғары халықаралық журналдарда мақала жариялаумен және еңбегіне өзге зерттеушілердің сілтеме беру санымен де өлшенеді. Біздің ғалымдар да осы талапқа барынша бейімделіп, белсенділік танытып келеді. Соңғы уақытта ғалымдар рейтингінің өскені тиісті ведомство тарапынан жиі айтылып жүр. Шынында солай ма? Анығы базасында 3800 ғылыми журнал бар, әлемдегі ең ірі "Elsevier" ғылыми компаниясының Орталық Азия бойынша директоры Әлия Оспановадан сұрадық.
Держатели документа:
БҚМУ

83
М 18

Малбақов, М.
    Сегіз қырлы, бір сырлы ғалым [Текст] / М. Малбақов // ANA TILI. - 2020. - №4.-12-18 наурыз. - Б. 4
ББК 83

Рубрики: Әдебиеттану

Кл.слова (ненормированные):
Сегіз қырлы, бір сырлы -- Ғалым -- Қазақ тіліндегі ойдағылар -- Шора Шорабаев -- Қазақтың аймақтық лексикографиясы -- Тіл білімі -- Түркітану әдебиетінің библиографиялық көрсеткіші -- Қазақ тіліндегі одағайлар -- ұлы ғалым -- Сөздік -- ғылым - білім
Аннотация: Мақалада Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының академигі, филология ғылымының докторы, профессор, Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген ғылым қайраткері Шора Сарыбаевтың қазақ тілі лексикография саласында сіңірген еңбектері туралы айтылады.
Держатели документа:
БҚМУ

Малбақов, М. Сегіз қырлы, бір сырлы ғалым [Текст] / М. Малбақов // ANA TILI. - 2020. - №4.-12-18 наурыз.- Б.4

27.

Малбақов, М. Сегіз қырлы, бір сырлы ғалым [Текст] / М. Малбақов // ANA TILI. - 2020. - №4.-12-18 наурыз.- Б.4


83
М 18

Малбақов, М.
    Сегіз қырлы, бір сырлы ғалым [Текст] / М. Малбақов // ANA TILI. - 2020. - №4.-12-18 наурыз. - Б. 4
ББК 83

Рубрики: Әдебиеттану

Кл.слова (ненормированные):
Сегіз қырлы, бір сырлы -- Ғалым -- Қазақ тіліндегі ойдағылар -- Шора Шорабаев -- Қазақтың аймақтық лексикографиясы -- Тіл білімі -- Түркітану әдебиетінің библиографиялық көрсеткіші -- Қазақ тіліндегі одағайлар -- ұлы ғалым -- Сөздік -- ғылым - білім
Аннотация: Мақалада Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының академигі, филология ғылымының докторы, профессор, Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген ғылым қайраткері Шора Сарыбаевтың қазақ тілі лексикография саласында сіңірген еңбектері туралы айтылады.
Держатели документа:
БҚМУ

28.89
И 50

Иманқұл , Ж.
    Браконьерлермен күрес-жаңа серпін алуда [Текст] / Ж. Иманқұл // Жалын . - 2020. - №4. - Б. 76-93
ББК 28.89

Рубрики: Краеведение

Кл.слова (ненормированные):
мемлекет саясаты -- ұлттық қауіпсіздік -- табиғат -- айнала -- қор -- мұхит -- су -- жер -- күн энергиясы -- атмосфера -- таза ауа -- таза су -- құнарлы топырақ -- өсімдіктер әлемі -- жануарлар дүниесі -- байлық
Аннотация: Табиғаттың қандай қоры болсын адамзаттың игілігіне арналған, сан алуан қажетін қамтамасыз етеді. Табиғат бізді айналада қоршап тұрған барлық нәрсе: ауа, су, топырақ, тау, орман, қазба байлықтары, өсімдіктер әлемі, жануарлар дүниесі, т.б. Сан мыңдаған жылдар бабалар мұра етіп қалдырған табиғат пен оның шексіз байлығын қорғау, оларды тиімді пайдалану мәселесі бұл күндері дүниежүзілік аса маңызды мәселелердің біріне айналды. Адамзат қалауынша пайдаланып келе жатқан барлық табиғи қорлар сарқылмайтын және сарқылатындар екі топқа бөлінеді. Сарқылатын қорлар қайта қалпына келмейтіндер және қалпына келетіндер деп бөлінеді. Сарқылмайтын қорларға: Күн энергиясы, атмосфера ауасы, теңіздер мен мұхиттардың сулары, жер, т.б. жатады. Бұлардың кейбіреулері адам-ның теріс іс-әрекетінен бүлініп немесе ластанып, сарқылатын қорларға айналып кетуі мүмкін. Мысалы, Арал теңізін алайық. Теңіздің тартылып, тұзы аспанға көтеріліп, климат өзгеріп, экологиялық аймаққа айналуы – тікелей адам баласының әсерінен орын алды. Сарқылатын қорларға таза ауа, таза су, құнарлы топырақ, өсімдіктер әлемі мен жануарлар дүниесі, қазба байлықтар, т.б. жатады. Табиғат қорларының кейбіреулеріне тоқталып өтейік. Судың негізгі қорын Дүниежүзілік мұхиттар мен теңіздер құрап, айналымы заңдылығы бойынша құрлықтағы өзендер мен көлдер үнемі қоректеніп отыратындықтан, су сарқылмайтын қорға жатады. Арал теңізінің тартылуы сияқты басқа да өзендер мен көлдердің құрғауы, тікелей адамның әрекетінен болған және сол аймаққа ғана тән құбылыс болып табылады. Ауа құрамы мен сапасы да улы газдар мен түтіндер өзгерген. Ауаны лас-тайтын – миллиондаған автокөліктер, ұшақтар, өнеркәсіп, зауыт, жылу стансалары, полигондар, зымырандар т.б. Ауыр өнеркәсіп шоғырланған қалалар мен елдімекендер халқының денсаулығы да төмендеген. Өскемен, Риддер, Зырян, Қарағанды, Екібастұз сынды қалалар маңындағы ауа сапасы талай айтылып келе жатқан мәселе. Еліміздің топырақ қорлары да жылдан-жылға сапасы төмендеп немесе құнарсызданып барады. Соңғы деректер республика жерінің 60 пайызы жарамсыз жерлерге немесе шөлге айналып кеткен. Солтүстік облыстарда тың игеру науқанына байланысты топырақ қарашірігінің 25-30 пайызын жоғалтқан. Еліміздің батыс өңірінде мұнай-газ игеру қарқынды дамуы есебінен топырақ қорлары ластанып, бүлініп жатыр. Топырақтың мұнаймен ластануы, топырақтың техногендік бүлінуі 2,5 млн. га жер аумаққа жайылған. Сұмдық көрсеткіш! Сондай-ақ жайылым қоры да бұл аймақта жарамсызданып барады. Азғыр, Тайсойған сынақ полигондарының салдарынан 1,4 млн га жер бүлінген. Республиканың өзге аймақта-рындағы жер қорларының да күйі мәз емес. Егін егіп, көкөніс отырғызып, тез өнім ала салу үшін тыңайтқыштарды мөлшерден артық қосу топырақтың ластауына, тозуына әкелген. Адамның қамқорлығы азайған сайын, табиғаттың «өзді-гінен қалпына келу» құбылысы жүріп жатыр. Ұшы-қиыры жоқ даланың қойнауы қазба байлықтарының барлық дерлік түріне бай. Өкініштісі, байлық жеке компаниялар арқылы шет елдерге ағылып жатыр. Әлі күнге қазба байлықтарды игеру ысырыапшылдық, пайдақұмарлық есебінен, жоспарсыз жүргізілуде. Қазбаларды елімізде өңдеу технологияларын жабдықтай алмай, есепсіз шетке айдап, қазір сарқылтуға жақын қалдық. Табиғаттың өкпесі орман қоры елімізде тек 21,8 млн га жер қамтиды. Бұл өлкеміздің барлық жерінің 3,35 пайызын ғана құрайтын, өте аз көрсеткіш. Осы аз қордың өзі жыл сайын азайып жатыр. Басты себеп – қаскерлік жолмен орман ағаштарын отау, орманға демалысқа шығып, өрт шығару, жалынды дер кезінде тоқтата алмау, зиянды заттармен ластау, қоқыс тастау т.б. Орман – ауа сүзгісі, ауа жаңартқыш, дәрілік өсімдіктердің сан түрі өсетін асыл қойма, аң мен құстың мекені. Орманға қаскерлік – тіршілік тынысына қаскерлік болып табылады. Орманды қорғау әркімге міндет. Көшеттерді қала маңындағы елді мекендерге, қала саябақтарына, гүл-зарларына отырғызып, игі істер де атқарылып жатыр. Республикамызда өсімдіктердің 6 мыңға жуық түрі бар екен, Олардың 50 пайызы тікелей адамның қамқорлығын қажет етеді. Халқымыз ежелден-ақ мал шаруа-шылығымен айналысқан, табиғаттың төл баласы. Төрт түлік малдан бөлек жортқан жабайы аңдардың әрбірін халқымыз ерекше бағалаған. Сондықтан түз тағыларының өсіп-өнуі, сақталуы тоқталмаған. Сүтқоректілердің – 155, құстардың – 481, бауырымен жорғалаушылардың – 48, қосмекенділердің – 33, балықтардың – 140 түрі тіршілік етеді. Өкінішке орай, қаскерлік пен пайдақұмарлық осы ен байлықтың басты жауы болып отыр. Сәкен Сейфуллиннің «Киікті қазақ және дейді бөкен, мың-мыңдап баяғыда жүрген екен» деп сайын далада еркін жүрген бөкендерді суреттеген керемет жыры бары. Ақбөкендер, қарақұйрықтар, арқарлар, тау ешкілері, жолбарыстар, қабыландар мен құландар қатары қазір сиреп кеткен. Ал дала сұсы жолбарыстар біржола құрып кетті. Іле бойындағы соңғы жолбарысты 1947 жылы атылған деген дерек бар. Шексіз кеңістікте үздіксіз айналған алып ғаламшарлардың көпшілігінен кішкене болғанымен, жұмыр жеріміз де қайнаған тіршілікке толы алып шар. Бірақ адам баласының қарқынды өсуі мен, ғылым прогресі, жылдам көлік түрлері адам аяғы баспаған жер қалдырмады. Ауа, су, топырақ ластанып, өсімдік пен жануарлар дүниесі дабыл қаға бастады. ХХ ғасырдың бас кезінде жануарларды қорғау мәселелері туралы сөз қозғала бастайды. 1902 жылы Париж қаласында алғаш Құстарды қорғаудың Халықаралық Конвенциясына қол қойылды. 1948 жылы БҰҰ-ның білім беру, ғылым және мәдениет мәселелері жөніндегі ұйымы (ЮНЕСКО) Халықаралық табиғат қорғау одағын (IUCN) ұйымдастыру туралы арнайы шешім қабылдады. Бұдан жарты ғасыр уақыт бұрын, дәлірек 54 жыл бұрын, ғылымда «Қызыл кітап» деген ұғым қалыптасты. Кітаптың қызыл сөзімен тіркесі, кез-келген ұлт пен мемлекет үшін түсінікті еді. Қызыл – қауіп, ескерту, қан, соғыс сынды түсініктерді астарлап тұратын түс екені айтпаса да ұғынықты. Бұл кітапты шығару туралы пікірді алғаш рет ұсынған ағылшын ғалымы – Питер Скотт. «Қызыл кітаптарға» жер бетінде жойылу қаупі бар және бұрыннан өте аз кездесетін өсімдіктер мен жануарлардың түрлері тіркеледі. Оларды сақтап қалудың және қорғаудың қажеттігі айқындалып жазылады. Әр мемлекеттің «Қызыл кітабы» мемлекеттік заңдық күші бар құжат болып саналады. Халықаралық «Қызыл кітап» (Red Data Book) – Халықаралық Табиғат Қорғау Одағының (ХТҚО-МСОП-IUCN) – халықаралық деңгейдегі құжаты болып саналады. «Қызыл кітапқа» жойылып кету қаупі төнген, сирек кездесетін, ғылыми тұрғыдан әлі толық зерттелмеген, жылдан-жылға саны күрт азайып бара жатқан, қорғауды қажет ететін өсімдіктер мен жануарлардың түрлері тіркеледі. Қазіргі уақытта «Қызыл кітаптардың» түрлі нұсқалары бар: Халықаралық Табиғат Қорғау Одағының (IUCN) Қызыл кітабы, әр мемлекеттің (республикалық) «Қызыл кітаптары», аймақтың (облыстық) «Қызыл кітаптары» деп аталады. Жалпы ережеге сәйкес мемлекеттік «Қызыл кітаптар» әрбір 10 жылда өзгертіліп әрі толықтырылып отырылуы қажет. Қазақстанда алғашқы «Қызыл кітап» Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің 1978 жылғы 16 қаңтардағы №20 арнайы қаулысына сәйкес жарық көре бастады. Қазақстанда шыққан алғашқы «Қызыл кітаптың» 1-бөлімі омыртқалы жануарларға арналды және оған 87 түр (балықтардың – 4, қосмекенділердің – 1, жорғалаушылардың – 8, құстардың – 43 және сүтқоректілердің – 31 түрі) тіркелді. Өсімдіктерге арналған «Қызыл кітап» 1981 жылы жарық көріп, ондағы түрлер 1-ші жойылып кету қаупі төнген түрлер болса, 2-шісі сирек кездесетін түрлер. Қазақстанның өсімдіктерге арналған «Қызыл кітабына» (1981) еліміздің аумағында өсетін 307 түрі тіркелген. Онда жабық тұқымдылардың (гүлді өсімдіктердің) – 288 түрі, ашықтұқымдылардың – 2 түрі, қырықжапырақтардың – 3 түрі, саңырауқұлақтардың – 10 түрі және қыналардың – 1 түрі тіркелді. Олардың 20 түріне жойылып кету қаупі төнген, ал 287 түрі сирек кездесетін түрлерге жатады. Жоғарыда айтып өткендей, Қазақстанның омыртқалы жануарларға арналған «Қызыл кітаптары» (1978, 1991, 1996, 2010), омыртқасыз жануарларға арналған «Қызыл кітабы» (2006) және өсімдіктерге арналған «Қызыл кітабы» (1981) жарық көрді. Алматы облысының «Қызыл кітабы» 2006 жылы жарияланды. Бұл кітаптар – ел аумағында жоғалу қаупі жоғары табиғат байлықтарын сақтау мен қорғауға негіз болатын құжаттар. Қазақстанның омыртқасыз жануарларына арналған «Қызыл кітабын» даярлау өте қиынға соқты. Себебі, елімізде кездесетін омыртқасыз жануарлардың түрлерінің саны және олардың биологиялық әрі экологиялық ерекшеліктері толық зерттелмеген. Сондықтан да омыртқасыз жануарларға арналған Қазақстанның «Қызыл кітабының» алғашқы 1 және 2-басылымдарына тіркелген түрлер мұқият талдап саралауды қажет етті. Сонымен, 2006 жылы Қазақстанның омыртқасыз жануарларға арналған «Қызыл кітабының» нақтыланған 3-басылымы жарық көрді. Бұл басылымға омыртқасыз жануарлардың 96 түрі тіркелді. Олардың ішінде буылтық құрттардың – 2, ұлулардың (моллюскалар) – 6, шаянтектестердің – 1, өрмекшітектестердің – 2 және жәндіктердің – 85 түрі тіркелді. Қазақстанның омыртқалы жануарларға арналған «Қызыл кітабының» толықтырылған және өңделген 4-басылымы 2010 жылы жарық көрді. Онда омыртқалы жануарлардың 128 түрі тіркелген. Олардың бір түрі – дөңгелекауыздыларға, 17 түрі – сүйекті балықтарға, 3 түрі – қосмекенділерге, 10 түрі – жорғалаушыларға, 57 түрі – құстарға және 40 түрі – сүтқоректілерге жатады. Бұл «Қызыл кітапта» Халықаралық табиғат қорғау одағының (IUCN) «Қызыл кітабына» тіркелген 20 түр бар. Мұндай түрлерді сақтап қалу үшін Қазақстан бүкіл адамзат алдында аса зор жауапкершілікті сезінуі тиіс. Кітапқа тіркелген түрлердің таби-ғатта сақталу деңгейіне сәйкес 5 санатқа бөлініп берілген: 1.Жойылып кету қаупі төнген түрлер. Мұндай түрлерді сақтап қалу үшін міндетті түрде арнайы шаралар (табиғи қорықтар, ұлттық табиғи саябақтар, табиғи резерваттар және т.б.) ұйымдастыру қажет. 2. Саны күрт азайып бара жатқан түрлер. Ондай түрлердің саны әзірше мол, бірақ қарқынды түрде азаюына жол берілмеуі қажет. 3. Сирек кездесетін түрлер. Ондай түрлердің санының азаюын қадағалап отыру қажет. 4. Толық зерттелмеген түрлер. Ондай түрлер туралы ғылыми-зерттеу жұмыстары мұқият түрде жүргізілуі қажет 5. Қалпына келтірілген түрлер. Табиғатты қорғаудың басты шарты – оның ресурстарын тиімді пайдалану және сақтау. Жабайы жануардың біраз бөлігінің жер бетінен жойылып кету қаупі бар екенін ескертіп, жануарлар мен өсімдіктер дүниесін сақтап қалу үшін қанша дабыл қағылып, айтылып жатса да, жойылып кету қауіпі бар жабайы аңдарды қаскерлік жолмен аулау әрекеті тоқталар емес. Мемлекет тарапынан қаскерлікке тоқтау салу үшін әртүрлі іс-шаралар ұйымдастырылып келеді. 2004 жылы 9-шы шілдеде «Жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту және пайдалану» туралы заң қабылданды. Осы заң киік аңын 2020 жылға дейін аулауға қатаң тиым салған. Аң аулауға қатысты талаптар мен ережелер жаңадан бекітілді. Бірақ бұған қарамастан қаскөйлер броконьерлікті жалғастыруда. Сол себепті ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігі жануарлар дүниесін қорғау, сақтау, пайдалану, өсімін молайту және саласына келтірілген зиянды әрекеттің орнын толтыру мөлшерін бекіту туралы бұйрықтар мен заңдық күшке ие шешімдерді де шығарып, іске асырып жатыр. Маңғыстау өңірінің табиғатты қорғау инспекторы С.Байталасов: «Сөзіміз дәлелді болу үшін мысал келтіре кетейік. Жабайы аңдардың басым бөлігі қорық аумағы не ерекше қорғалатын аумақта болатындығын ескеріп, заңсыз аң аулау фактісі аталған аймақтардың бірінде болса деп алайық. 1 (бас арқар) х2405х1500 х1,5х3х3=48 701 250 теңге. 1 (бас қарақұйрық)х2405х400х1,5х3х3=12 987 000 теңге. 1 (бас қоян) х 2405х5 х1,5 х3 =54 112 теңге. 1 (бас үйрек) х2405 х5 х1,5 х 3 = 54 112 теңге. 1 (бас киік) х 2405 х500 х1,5 х3 х3= 16 233 750 теңге. Шығын мөлшерінің есептелуіне түсінік бере кетейік, 2405 (АЕК) айлық есептік көрсеткіш, 1,5 заңсыз ауланған аңға қосылатын коэффицент, 3 ерекше қорғалатын аймақта болған үшін қосылатын коэффицент, 3 жойылып кету қаупі бар не «Қызыл кітапқа» енген аң үшін қосылатын коэффицент. 1500, 400, 5, 500 сандары – әрбір дараққа АЕК ретінде салынатын шығын мөлшерінің сандық көрсеткіші. Мүмкін осыншама шығын мөлшерін халық арасында екінің-бірі біле бермеуі мүмкін. Жоғарыда көрсетілген қыруар соманы төлеу кез-келген адам қолынан келе бермейтіні белгілі, мүмкін қаскерлер осыдан сескеніп, қылмыстан аяғын тартар ма екен деген ойдамыз» деп, халықтың табиғатқа келтірілген зиян үшін қанша айыппұл салынатынын нақты сандар мөлшерімен таныстырып өткен. Естіген, оқыған жан тым болмаса, осындай көп мөлшердегі айыппұлдан сескенер.
Держатели документа:
БҚУ

Иманқұл , Ж. Браконьерлермен күрес-жаңа серпін алуда [Текст] / Ж. Иманқұл // Жалын . - 2020. - №4.- Б76-93

28.

Иманқұл , Ж. Браконьерлермен күрес-жаңа серпін алуда [Текст] / Ж. Иманқұл // Жалын . - 2020. - №4.- Б76-93


28.89
И 50

Иманқұл , Ж.
    Браконьерлермен күрес-жаңа серпін алуда [Текст] / Ж. Иманқұл // Жалын . - 2020. - №4. - Б. 76-93
ББК 28.89

Рубрики: Краеведение

Кл.слова (ненормированные):
мемлекет саясаты -- ұлттық қауіпсіздік -- табиғат -- айнала -- қор -- мұхит -- су -- жер -- күн энергиясы -- атмосфера -- таза ауа -- таза су -- құнарлы топырақ -- өсімдіктер әлемі -- жануарлар дүниесі -- байлық
Аннотация: Табиғаттың қандай қоры болсын адамзаттың игілігіне арналған, сан алуан қажетін қамтамасыз етеді. Табиғат бізді айналада қоршап тұрған барлық нәрсе: ауа, су, топырақ, тау, орман, қазба байлықтары, өсімдіктер әлемі, жануарлар дүниесі, т.б. Сан мыңдаған жылдар бабалар мұра етіп қалдырған табиғат пен оның шексіз байлығын қорғау, оларды тиімді пайдалану мәселесі бұл күндері дүниежүзілік аса маңызды мәселелердің біріне айналды. Адамзат қалауынша пайдаланып келе жатқан барлық табиғи қорлар сарқылмайтын және сарқылатындар екі топқа бөлінеді. Сарқылатын қорлар қайта қалпына келмейтіндер және қалпына келетіндер деп бөлінеді. Сарқылмайтын қорларға: Күн энергиясы, атмосфера ауасы, теңіздер мен мұхиттардың сулары, жер, т.б. жатады. Бұлардың кейбіреулері адам-ның теріс іс-әрекетінен бүлініп немесе ластанып, сарқылатын қорларға айналып кетуі мүмкін. Мысалы, Арал теңізін алайық. Теңіздің тартылып, тұзы аспанға көтеріліп, климат өзгеріп, экологиялық аймаққа айналуы – тікелей адам баласының әсерінен орын алды. Сарқылатын қорларға таза ауа, таза су, құнарлы топырақ, өсімдіктер әлемі мен жануарлар дүниесі, қазба байлықтар, т.б. жатады. Табиғат қорларының кейбіреулеріне тоқталып өтейік. Судың негізгі қорын Дүниежүзілік мұхиттар мен теңіздер құрап, айналымы заңдылығы бойынша құрлықтағы өзендер мен көлдер үнемі қоректеніп отыратындықтан, су сарқылмайтын қорға жатады. Арал теңізінің тартылуы сияқты басқа да өзендер мен көлдердің құрғауы, тікелей адамның әрекетінен болған және сол аймаққа ғана тән құбылыс болып табылады. Ауа құрамы мен сапасы да улы газдар мен түтіндер өзгерген. Ауаны лас-тайтын – миллиондаған автокөліктер, ұшақтар, өнеркәсіп, зауыт, жылу стансалары, полигондар, зымырандар т.б. Ауыр өнеркәсіп шоғырланған қалалар мен елдімекендер халқының денсаулығы да төмендеген. Өскемен, Риддер, Зырян, Қарағанды, Екібастұз сынды қалалар маңындағы ауа сапасы талай айтылып келе жатқан мәселе. Еліміздің топырақ қорлары да жылдан-жылға сапасы төмендеп немесе құнарсызданып барады. Соңғы деректер республика жерінің 60 пайызы жарамсыз жерлерге немесе шөлге айналып кеткен. Солтүстік облыстарда тың игеру науқанына байланысты топырақ қарашірігінің 25-30 пайызын жоғалтқан. Еліміздің батыс өңірінде мұнай-газ игеру қарқынды дамуы есебінен топырақ қорлары ластанып, бүлініп жатыр. Топырақтың мұнаймен ластануы, топырақтың техногендік бүлінуі 2,5 млн. га жер аумаққа жайылған. Сұмдық көрсеткіш! Сондай-ақ жайылым қоры да бұл аймақта жарамсызданып барады. Азғыр, Тайсойған сынақ полигондарының салдарынан 1,4 млн га жер бүлінген. Республиканың өзге аймақта-рындағы жер қорларының да күйі мәз емес. Егін егіп, көкөніс отырғызып, тез өнім ала салу үшін тыңайтқыштарды мөлшерден артық қосу топырақтың ластауына, тозуына әкелген. Адамның қамқорлығы азайған сайын, табиғаттың «өзді-гінен қалпына келу» құбылысы жүріп жатыр. Ұшы-қиыры жоқ даланың қойнауы қазба байлықтарының барлық дерлік түріне бай. Өкініштісі, байлық жеке компаниялар арқылы шет елдерге ағылып жатыр. Әлі күнге қазба байлықтарды игеру ысырыапшылдық, пайдақұмарлық есебінен, жоспарсыз жүргізілуде. Қазбаларды елімізде өңдеу технологияларын жабдықтай алмай, есепсіз шетке айдап, қазір сарқылтуға жақын қалдық. Табиғаттың өкпесі орман қоры елімізде тек 21,8 млн га жер қамтиды. Бұл өлкеміздің барлық жерінің 3,35 пайызын ғана құрайтын, өте аз көрсеткіш. Осы аз қордың өзі жыл сайын азайып жатыр. Басты себеп – қаскерлік жолмен орман ағаштарын отау, орманға демалысқа шығып, өрт шығару, жалынды дер кезінде тоқтата алмау, зиянды заттармен ластау, қоқыс тастау т.б. Орман – ауа сүзгісі, ауа жаңартқыш, дәрілік өсімдіктердің сан түрі өсетін асыл қойма, аң мен құстың мекені. Орманға қаскерлік – тіршілік тынысына қаскерлік болып табылады. Орманды қорғау әркімге міндет. Көшеттерді қала маңындағы елді мекендерге, қала саябақтарына, гүл-зарларына отырғызып, игі істер де атқарылып жатыр. Республикамызда өсімдіктердің 6 мыңға жуық түрі бар екен, Олардың 50 пайызы тікелей адамның қамқорлығын қажет етеді. Халқымыз ежелден-ақ мал шаруа-шылығымен айналысқан, табиғаттың төл баласы. Төрт түлік малдан бөлек жортқан жабайы аңдардың әрбірін халқымыз ерекше бағалаған. Сондықтан түз тағыларының өсіп-өнуі, сақталуы тоқталмаған. Сүтқоректілердің – 155, құстардың – 481, бауырымен жорғалаушылардың – 48, қосмекенділердің – 33, балықтардың – 140 түрі тіршілік етеді. Өкінішке орай, қаскерлік пен пайдақұмарлық осы ен байлықтың басты жауы болып отыр. Сәкен Сейфуллиннің «Киікті қазақ және дейді бөкен, мың-мыңдап баяғыда жүрген екен» деп сайын далада еркін жүрген бөкендерді суреттеген керемет жыры бары. Ақбөкендер, қарақұйрықтар, арқарлар, тау ешкілері, жолбарыстар, қабыландар мен құландар қатары қазір сиреп кеткен. Ал дала сұсы жолбарыстар біржола құрып кетті. Іле бойындағы соңғы жолбарысты 1947 жылы атылған деген дерек бар. Шексіз кеңістікте үздіксіз айналған алып ғаламшарлардың көпшілігінен кішкене болғанымен, жұмыр жеріміз де қайнаған тіршілікке толы алып шар. Бірақ адам баласының қарқынды өсуі мен, ғылым прогресі, жылдам көлік түрлері адам аяғы баспаған жер қалдырмады. Ауа, су, топырақ ластанып, өсімдік пен жануарлар дүниесі дабыл қаға бастады. ХХ ғасырдың бас кезінде жануарларды қорғау мәселелері туралы сөз қозғала бастайды. 1902 жылы Париж қаласында алғаш Құстарды қорғаудың Халықаралық Конвенциясына қол қойылды. 1948 жылы БҰҰ-ның білім беру, ғылым және мәдениет мәселелері жөніндегі ұйымы (ЮНЕСКО) Халықаралық табиғат қорғау одағын (IUCN) ұйымдастыру туралы арнайы шешім қабылдады. Бұдан жарты ғасыр уақыт бұрын, дәлірек 54 жыл бұрын, ғылымда «Қызыл кітап» деген ұғым қалыптасты. Кітаптың қызыл сөзімен тіркесі, кез-келген ұлт пен мемлекет үшін түсінікті еді. Қызыл – қауіп, ескерту, қан, соғыс сынды түсініктерді астарлап тұратын түс екені айтпаса да ұғынықты. Бұл кітапты шығару туралы пікірді алғаш рет ұсынған ағылшын ғалымы – Питер Скотт. «Қызыл кітаптарға» жер бетінде жойылу қаупі бар және бұрыннан өте аз кездесетін өсімдіктер мен жануарлардың түрлері тіркеледі. Оларды сақтап қалудың және қорғаудың қажеттігі айқындалып жазылады. Әр мемлекеттің «Қызыл кітабы» мемлекеттік заңдық күші бар құжат болып саналады. Халықаралық «Қызыл кітап» (Red Data Book) – Халықаралық Табиғат Қорғау Одағының (ХТҚО-МСОП-IUCN) – халықаралық деңгейдегі құжаты болып саналады. «Қызыл кітапқа» жойылып кету қаупі төнген, сирек кездесетін, ғылыми тұрғыдан әлі толық зерттелмеген, жылдан-жылға саны күрт азайып бара жатқан, қорғауды қажет ететін өсімдіктер мен жануарлардың түрлері тіркеледі. Қазіргі уақытта «Қызыл кітаптардың» түрлі нұсқалары бар: Халықаралық Табиғат Қорғау Одағының (IUCN) Қызыл кітабы, әр мемлекеттің (республикалық) «Қызыл кітаптары», аймақтың (облыстық) «Қызыл кітаптары» деп аталады. Жалпы ережеге сәйкес мемлекеттік «Қызыл кітаптар» әрбір 10 жылда өзгертіліп әрі толықтырылып отырылуы қажет. Қазақстанда алғашқы «Қызыл кітап» Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің 1978 жылғы 16 қаңтардағы №20 арнайы қаулысына сәйкес жарық көре бастады. Қазақстанда шыққан алғашқы «Қызыл кітаптың» 1-бөлімі омыртқалы жануарларға арналды және оған 87 түр (балықтардың – 4, қосмекенділердің – 1, жорғалаушылардың – 8, құстардың – 43 және сүтқоректілердің – 31 түрі) тіркелді. Өсімдіктерге арналған «Қызыл кітап» 1981 жылы жарық көріп, ондағы түрлер 1-ші жойылып кету қаупі төнген түрлер болса, 2-шісі сирек кездесетін түрлер. Қазақстанның өсімдіктерге арналған «Қызыл кітабына» (1981) еліміздің аумағында өсетін 307 түрі тіркелген. Онда жабық тұқымдылардың (гүлді өсімдіктердің) – 288 түрі, ашықтұқымдылардың – 2 түрі, қырықжапырақтардың – 3 түрі, саңырауқұлақтардың – 10 түрі және қыналардың – 1 түрі тіркелді. Олардың 20 түріне жойылып кету қаупі төнген, ал 287 түрі сирек кездесетін түрлерге жатады. Жоғарыда айтып өткендей, Қазақстанның омыртқалы жануарларға арналған «Қызыл кітаптары» (1978, 1991, 1996, 2010), омыртқасыз жануарларға арналған «Қызыл кітабы» (2006) және өсімдіктерге арналған «Қызыл кітабы» (1981) жарық көрді. Алматы облысының «Қызыл кітабы» 2006 жылы жарияланды. Бұл кітаптар – ел аумағында жоғалу қаупі жоғары табиғат байлықтарын сақтау мен қорғауға негіз болатын құжаттар. Қазақстанның омыртқасыз жануарларына арналған «Қызыл кітабын» даярлау өте қиынға соқты. Себебі, елімізде кездесетін омыртқасыз жануарлардың түрлерінің саны және олардың биологиялық әрі экологиялық ерекшеліктері толық зерттелмеген. Сондықтан да омыртқасыз жануарларға арналған Қазақстанның «Қызыл кітабының» алғашқы 1 және 2-басылымдарына тіркелген түрлер мұқият талдап саралауды қажет етті. Сонымен, 2006 жылы Қазақстанның омыртқасыз жануарларға арналған «Қызыл кітабының» нақтыланған 3-басылымы жарық көрді. Бұл басылымға омыртқасыз жануарлардың 96 түрі тіркелді. Олардың ішінде буылтық құрттардың – 2, ұлулардың (моллюскалар) – 6, шаянтектестердің – 1, өрмекшітектестердің – 2 және жәндіктердің – 85 түрі тіркелді. Қазақстанның омыртқалы жануарларға арналған «Қызыл кітабының» толықтырылған және өңделген 4-басылымы 2010 жылы жарық көрді. Онда омыртқалы жануарлардың 128 түрі тіркелген. Олардың бір түрі – дөңгелекауыздыларға, 17 түрі – сүйекті балықтарға, 3 түрі – қосмекенділерге, 10 түрі – жорғалаушыларға, 57 түрі – құстарға және 40 түрі – сүтқоректілерге жатады. Бұл «Қызыл кітапта» Халықаралық табиғат қорғау одағының (IUCN) «Қызыл кітабына» тіркелген 20 түр бар. Мұндай түрлерді сақтап қалу үшін Қазақстан бүкіл адамзат алдында аса зор жауапкершілікті сезінуі тиіс. Кітапқа тіркелген түрлердің таби-ғатта сақталу деңгейіне сәйкес 5 санатқа бөлініп берілген: 1.Жойылып кету қаупі төнген түрлер. Мұндай түрлерді сақтап қалу үшін міндетті түрде арнайы шаралар (табиғи қорықтар, ұлттық табиғи саябақтар, табиғи резерваттар және т.б.) ұйымдастыру қажет. 2. Саны күрт азайып бара жатқан түрлер. Ондай түрлердің саны әзірше мол, бірақ қарқынды түрде азаюына жол берілмеуі қажет. 3. Сирек кездесетін түрлер. Ондай түрлердің санының азаюын қадағалап отыру қажет. 4. Толық зерттелмеген түрлер. Ондай түрлер туралы ғылыми-зерттеу жұмыстары мұқият түрде жүргізілуі қажет 5. Қалпына келтірілген түрлер. Табиғатты қорғаудың басты шарты – оның ресурстарын тиімді пайдалану және сақтау. Жабайы жануардың біраз бөлігінің жер бетінен жойылып кету қаупі бар екенін ескертіп, жануарлар мен өсімдіктер дүниесін сақтап қалу үшін қанша дабыл қағылып, айтылып жатса да, жойылып кету қауіпі бар жабайы аңдарды қаскерлік жолмен аулау әрекеті тоқталар емес. Мемлекет тарапынан қаскерлікке тоқтау салу үшін әртүрлі іс-шаралар ұйымдастырылып келеді. 2004 жылы 9-шы шілдеде «Жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту және пайдалану» туралы заң қабылданды. Осы заң киік аңын 2020 жылға дейін аулауға қатаң тиым салған. Аң аулауға қатысты талаптар мен ережелер жаңадан бекітілді. Бірақ бұған қарамастан қаскөйлер броконьерлікті жалғастыруда. Сол себепті ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігі жануарлар дүниесін қорғау, сақтау, пайдалану, өсімін молайту және саласына келтірілген зиянды әрекеттің орнын толтыру мөлшерін бекіту туралы бұйрықтар мен заңдық күшке ие шешімдерді де шығарып, іске асырып жатыр. Маңғыстау өңірінің табиғатты қорғау инспекторы С.Байталасов: «Сөзіміз дәлелді болу үшін мысал келтіре кетейік. Жабайы аңдардың басым бөлігі қорық аумағы не ерекше қорғалатын аумақта болатындығын ескеріп, заңсыз аң аулау фактісі аталған аймақтардың бірінде болса деп алайық. 1 (бас арқар) х2405х1500 х1,5х3х3=48 701 250 теңге. 1 (бас қарақұйрық)х2405х400х1,5х3х3=12 987 000 теңге. 1 (бас қоян) х 2405х5 х1,5 х3 =54 112 теңге. 1 (бас үйрек) х2405 х5 х1,5 х 3 = 54 112 теңге. 1 (бас киік) х 2405 х500 х1,5 х3 х3= 16 233 750 теңге. Шығын мөлшерінің есептелуіне түсінік бере кетейік, 2405 (АЕК) айлық есептік көрсеткіш, 1,5 заңсыз ауланған аңға қосылатын коэффицент, 3 ерекше қорғалатын аймақта болған үшін қосылатын коэффицент, 3 жойылып кету қаупі бар не «Қызыл кітапқа» енген аң үшін қосылатын коэффицент. 1500, 400, 5, 500 сандары – әрбір дараққа АЕК ретінде салынатын шығын мөлшерінің сандық көрсеткіші. Мүмкін осыншама шығын мөлшерін халық арасында екінің-бірі біле бермеуі мүмкін. Жоғарыда көрсетілген қыруар соманы төлеу кез-келген адам қолынан келе бермейтіні белгілі, мүмкін қаскерлер осыдан сескеніп, қылмыстан аяғын тартар ма екен деген ойдамыз» деп, халықтың табиғатқа келтірілген зиян үшін қанша айыппұл салынатынын нақты сандар мөлшерімен таныстырып өткен. Естіген, оқыған жан тым болмаса, осындай көп мөлшердегі айыппұлдан сескенер.
Держатели документа:
БҚУ

74
Н 34

Науан, Л.
    Инклюзивті білім беру жүйесі: Оның тиімділігі неде? [Текст] / Л. Науан // Білімді ел . - 2020. - №11.- 17 наурыз. - Б. 14
ББК 74

Рубрики: Білім беру

Кл.слова (ненормированные):
инклюзивті білім беру -- Мүгедектердің құқығын қорғау -- мүгедек балалар жағдайы -- инклюзивті оқыту дегенміз не -- Отандық тәжірибе -- Асыл бөбек -- Білім және ғылым министрлігі
Аннотация: Жақында Парламент Сенатының төрайымы Дариға Назарбаева инклюзивті білім беру деңгейінің төмендігі мен дамуында ерекшеліктері бар балаларға арналған инфрақұрылымның жоқтығын күн тәртібіне қойған болатын. Мәселе – өзекті. Себебі, ерекше қажеттіліктері бар немесе мүгедек балаларды қоғамға барынша бейімдеу – мемлекеттегі әлеуметтік жағдайдың бір көрсеткіші.
Держатели документа:
БҚУ

Науан, Л. Инклюзивті білім беру жүйесі: Оның тиімділігі неде? [Текст] / Л. Науан // Білімді ел . - 2020. - №11.- 17 наурыз.- Б.14

29.

Науан, Л. Инклюзивті білім беру жүйесі: Оның тиімділігі неде? [Текст] / Л. Науан // Білімді ел . - 2020. - №11.- 17 наурыз.- Б.14


74
Н 34

Науан, Л.
    Инклюзивті білім беру жүйесі: Оның тиімділігі неде? [Текст] / Л. Науан // Білімді ел . - 2020. - №11.- 17 наурыз. - Б. 14
ББК 74

Рубрики: Білім беру

Кл.слова (ненормированные):
инклюзивті білім беру -- Мүгедектердің құқығын қорғау -- мүгедек балалар жағдайы -- инклюзивті оқыту дегенміз не -- Отандық тәжірибе -- Асыл бөбек -- Білім және ғылым министрлігі
Аннотация: Жақында Парламент Сенатының төрайымы Дариға Назарбаева инклюзивті білім беру деңгейінің төмендігі мен дамуында ерекшеліктері бар балаларға арналған инфрақұрылымның жоқтығын күн тәртібіне қойған болатын. Мәселе – өзекті. Себебі, ерекше қажеттіліктері бар немесе мүгедек балаларды қоғамға барынша бейімдеу – мемлекеттегі әлеуметтік жағдайдың бір көрсеткіші.
Держатели документа:
БҚУ

63.4
Е 46

Елшібай, Ғ
    Көне жазу -жоғары өркениет көрсеткіші. [Текст] / Ғ Елшібай // Егемен Қазақстан . - 2021. - №38.- 24 ақпан. - Б. 5
ББК 63.4

Рубрики: Археология

Кл.слова (ненормированные):
археологиялық зерттеу жұмыстары -- қазба жұмыстары -- кірпіш бетінде -- көне жазу -- тұтас мәтін
Аннотация: Түркістан облысының Ордабасы ауданында орналасқан Күлтөбе қалашығында археологиялық зерттеу жұмыстары барысында әлемдік деңгейдегі жаңалық әкелген көне жазу табылды. Жаңа олжаның бір ерекшелігі - бұл жолы күйдірілген кірпіш бетінде тұтас мәтін табылды. Кірпіш бетінде көне жазу 7 жолға бөлінген 218 белгіден тұрады.
Держатели документа:
БҚУ

Елшібай, Ғ Көне жазу -жоғары өркениет көрсеткіші. [Текст] / Ғ Елшібай // Егемен Қазақстан . - 2021. - №38.- 24 ақпан.- Б.5

30.

Елшібай, Ғ Көне жазу -жоғары өркениет көрсеткіші. [Текст] / Ғ Елшібай // Егемен Қазақстан . - 2021. - №38.- 24 ақпан.- Б.5


63.4
Е 46

Елшібай, Ғ
    Көне жазу -жоғары өркениет көрсеткіші. [Текст] / Ғ Елшібай // Егемен Қазақстан . - 2021. - №38.- 24 ақпан. - Б. 5
ББК 63.4

Рубрики: Археология

Кл.слова (ненормированные):
археологиялық зерттеу жұмыстары -- қазба жұмыстары -- кірпіш бетінде -- көне жазу -- тұтас мәтін
Аннотация: Түркістан облысының Ордабасы ауданында орналасқан Күлтөбе қалашығында археологиялық зерттеу жұмыстары барысында әлемдік деңгейдегі жаңалық әкелген көне жазу табылды. Жаңа олжаның бір ерекшелігі - бұл жолы күйдірілген кірпіш бетінде тұтас мәтін табылды. Кірпіш бетінде көне жазу 7 жолға бөлінген 218 белгіден тұрады.
Держатели документа:
БҚУ

Страница 3, Результатов: 79

 

Все поступления за 
Или выберите интересующий месяц