Электронный каталог

63
Р 95
Рысбеков, Т.
    Ғұмар Қараш ұлы тұлға екенін мойындайтын уақыт келді [Текст] / Т. Рысбеков // Орал өңірі. - 2025. - №86.- 23 қазан. - Б. 4,5,6.
ББК 63

Рубрики: Тарих

Кл.слова (ненормированные):
ғұмар қарашұлы -- бөкей орда -- таловка -- қарақұдық -- ғұмартану -- мұрасы -- астрахан губернаторы -- оқу -- білім -- ғылым -- шайыр еңбегі -- тумыш -- қазақстан газеті
Аннотация: Бұл мақалада ағартушы ақын, қазақтың тіл білімі ғылымының бірінші кірпішін қалаған ұлы тұлға Ғұмар Қарашұлы туралы жазылған. Ғұмар мұрасы ақыл - ойға, тәлім - тәрбиеге бек бай.
Держатели документа:
БҚУ

63
Б 82
Боранбаева, Б.
    Әкеміз - мәңгілік мақтанышымыз [Текст] / Б. Боранбаева // Орал өңірі. - 2025. - №74.-11 қыркүйек. - Б. 14,15.
ББК 63

Рубрики: Тарих

Кл.слова (ненормированные):
батыс қазақстан -- қой шаруашылығы -- сансызбай қадешұлы боранбаев -- орда ауданы -- талап ауылы -- көсем колхозы -- "дала академигі" -- чапаев (қазіргі ақжайық) ауданы -- зерек -- әдеби кітаптар -- газет - журнал -- әкенің қабағы -- абырой биігі -- 84 жастағы ана -- ірімшік -- құрт -- "қадеш" шаруа қожалығы -- ақберен -- "қой шаруашылығы - 2025" -- халықаралық форум -- алғыс хат
Аннотация: Мақалада Бақтылы Боранбаева Батыс Қазақстан облысында қой шаруашылығының дамуына еңбек сіңірген, III және II дәрежелі "Еңбек даңқы" орденінің, "Ерен еңбегі үшін" медалінің иегері, Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты атанған әкесі Сансызбай Қадешұлы Боранбаев туралы жазған.
Держатели документа:
БҚУ

86.38
R41

    Religious situation in the bukey horde [Текст] / Zh. Akhan, M. Akıncı, U. Kanat, S. Apasheva // Bulletin WKU. - 2025. - №4. - Р. 196-205
ББК 86.38

Рубрики: Ислам

Кл.слова (ненормированные):
Букеевская Орда -- ислам -- духовенство -- медресе -- духовная жизнь -- Российская империя -- миссионерская политика -- национальное самосознание -- просвещение
Аннотация: В статье рассматривается распространение ислама в Букеевской Орде и его роль в социально-культурной жизни региона. С образованием ханства Букея в конце XVIII – начале XIX века ислам стал играть важную роль в духовной и политической жизни общества. Несмотря на то, что регион находился под административным контролем Российской империи, ислам превратился в основной механизм сохранения единства народа, формирования национального самосознания и защиты традиционных ценностей. В статье анализируется деятельность религиозных школ и медресе, вклад духовенства в просвещение и воспитание, а также влияние ислама как формы сопротивления российской миссионерской политике. Распространение ислама в Букеевской Орде было тесно связано с активной деятельностью местных ахунов и мулл, которые оказывали влияние не только в религиозной, но и в общественно-политической сфере. Через исламские ценности ставились цели образования, морального воспитания и поддержания общественного порядка. Вместе с тем Российская империя пыталась использовать ислам в своих интересах, превращая религию в инструмент политического контроля. Несмотря на это, исламская традиция и национальный дух сыграли решающую роль в сохранении духовного единства народа
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Akhan, Zh.
Akıncı, M.
Kanat, U.
Apasheva, S.

63
L29
Lapin, N.
    The medieval Kazakhstan history in works of A.Kh. Margulan (based on academician’s personal archive) [Текст] / N. Lapin, K. Akanov // Bulletin WKU. - 2025. - №4. - Р. 235-246.
ББК 63

Рубрики: История

Кл.слова (ненормированные):
Маргулан -- личный фонд -- история Казахстана -- Казахское ханство -- внешняя политика -- этнополитическая история -- казахи -- историография -- Ногайская орда -- Российская империя
Аннотация: Вступительное слово. В статье проводится анализ документов из личного фонда академика А.Х.Маргулана, хранящегося в Национальном архиве Республики Казахстан (НА РК) по одному из важных направлений его многогранного научного наследия – истории средневекового Казахстана. Материальной базой исследования являлись фонды архивов, основным из которых являлся фонд 195 НА РК, где хранились дела, связанные с его научной деятельностью. В качестве методологического инструментария использовались принцип историзма и сравнительно-исторический метод. Цель и задачи исследования – осуществить анализ материалов личного фонда академика и выявить интересовавшие А.Х.Маргулана научные проблемы, отдельные из которых и в наше время не утратили свою актуальность. Провести анализ историографии работ по биографии А.Х.Маргулана, выявить этапы жизни ученого, связанные с изучением истории Золотой Орды и Казахского ханства. Результаты: анализируется ценность произведений народного фольклора как источника сведений о видных деятелях золотоордынской эпохи (Едиге, Токтамыш); изучены данные по средневековой архитектуре городов и надмогильных сооружений, рассмотрены сведения о библиотеке Ураз-Мухаммеда, исследованы материалы русских востоковедов по истории степных народов и государств. Заключение. Рукописи и документы, собранные в личном фонде А.Х.Маргулана, являются ценным источником по истории средневекового Казахстана, потенциал которого до конца не изучен в современной науке. Введение в научный оборот материалов фонда видного казахского ученого должно способствовать наиболее глубокому изучению истории Казахского ханства, его видных личностей, археологических и культурных памятников средневековой эпохи.
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Akanov, K.

63.3(5Каз)
Т 18
Танатарова, Ж. Т.
    Жизнь и деятельность выпускника казанского университета Уалитхана Танашева [Текст] / Ж. Т. Танатарова // Вестник ЗКУ. - 2025. - №4. - С. 247-259.
ББК 63.3(5Каз)

Рубрики: История Казахстана

Кл.слова (ненормированные):
Алашское движение -- Алашорда -- Букейевская орда -- казахская интеллигенция -- национальная государственность -- Казанский университет -- политические репрессии
Аннотация: В статье подробно рассматриваются жизненный путь и общественно-политическая деятельность видного деятеля Алашского движения, юриста и государственного служащего Уəлитхана Шарафетдиновича Танашева (1887–1968). Показано, что он родился в зажиточной семье Танашевых во Внутренней Букейевской орде, получил среднее образование в Астраханской мужской гимназии, обучался на медицинском и юридическом факультетах Казанского университета. Раскрывается его активность в среде мусульманской интеллигенции Казани, участие в работе «Восточного клуба», вклад в созыв и деятельность казахских и мусульманских съездов в Букейской орде, Оренбурге, Москве и Петрограде после Февральской революции 1917 года, а также в создание партии «Алаш» и работу правительства Алашорды. Описывается государственная служба Танашева в годы Советской власти по организации Казахской АССР, вопросам юстиции и земельного управления, его участие в борьбе с голодом 1921– 1922 годов. Кроме того, освещаются политические репрессии 1937–1939 годов, лагерные и ссыльные испытания, последующая реабилитация и последние годы жизни. На основе архивных материалов раскрывается историческая роль У.Танашева в укреплении казахской государственности и судьбе национальной интеллигенции
Держатели документа:
ЗКУ

74
Ж 22
Жақсығалиев, Ж.
    Жайлап жүріп, жалпағынан... [Текст] / Ж. Жақсығалиев // Орал өңірі. - 2026. - №10.- 29 қаңтар. - Б. 11.
ББК 74

Рубрики: Білім беру

Кл.слова (ненормированные):
м. өтемісов атындағы батыс қазақстан университеті -- оқытушы -- тарих ғылымдарының кандидаты -- қауымдастырылған профессор -- тарих, экономика және құқық -- факультетінің деканы -- алтынай шұғайқызы журасова -- 60 жас -- фараби атындағы қаз ұу -- орал педогогикалық колледж -- тарихты оқыту әдістемесіұстаздық еңбек -- 2015 жылы -- жоо үздік оқытушысы -- еңбекқор -- бейнетқор
Аннотация: Мақалада М. Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университетінің оқытушысы, тарих ғылымдарының кандидаты, қауымдастырылған профессор, тарих, экономика және құқық факультетінің деканы Алтынай Шұғайқызы Журасованың 60 жасқа толу мерейтойы оқу ордасында кеңінен аталып өтілгені туралы жазылған.
Держатели документа:
БҚУ

63
A29
Akhan, Zh.
    Teaching of islamic sciences in schools and madrasas of the bukey horde under the religious policy of Tsarist Russia [Текст] / Zh. Akhan, Akıncı Meltem // Bulletin WKU. - 2026. - №1. - Р. 88-96.
ББК 63

Рубрики: История

Кл.слова (ненормированные):
Букеевская Орда -- Царская Россия -- исламские науки -- медресе -- русско-казахская школа -- религиозная политика -- духовная колонизация
Аннотация: В статье комплексно рассматривается преподавание исламских наук в школах и медресе Букеевской Орды в контексте религиозной политики Царской России. С первой половины XIX века в Орде активно развивалась мусульманская система образования, организованная муллами и ходжами. Эти учебные заведения способствовали распространению грамотности и укреплению исламских ценностей среди населения. Однако российская администрация, стремясь ослабить влияние ислама, предприняла ряд мер, направленных на ограничение деятельности мусульманских школ. В период 1840–1870 годов власть внедрила государственный контроль над учебными заведениями, сократила роль вакуфов, открыла русско-туземные школы и ввела обязательное преподавание русского языка. В исследовании проанализированы инициативы Жангир-хана в сфере образования, влияние татарских мулл, деятельность первых русско-казахских школ и антиисламские реформы царизма. Особое внимание уделено тому, как система образования в Букеевской Орде постепенно приобрела колониальный характер и стала инструментом имперской идеологии. В статье также раскрывается значение мусульманских медресе в культурной и религиозной жизни казахов, а также механизмы духовной колонизации, применявшиеся российскими властями для подчинения туземного населения
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Akıncı Meltem

63
О-57
Омирханов, М. Е.
    Мұстақым Малдыбаевтың ағартушылық қызметі [Текст] / М. Е. Омирханов, Б. Ж. Атантаева // БҚУ хабаршысы. - 2026. - №1. - Б. 97-108.
ББК 63

Рубрики: История

Кл.слова (ненормированные):
Мұстақым Малдыбаев -- ағарту қызметі -- Ұлттық білім -- ұлт мұраты -- мәдениет -- қоғамдық даму -- Алаш -- тарих
Аннотация: Мақала ХХ ғасырдың басындағы қазақ ұлттық интеллигенциясының аз зерттелген өкілдерінің бірі – Мұстақым Малдыбаевтың (1887–1937) педагогикалық және қоғамдық-саяси мұрасын зерттеуге арналған. «Алаш» қозғалысының танымал қайраткерлерімен салыстырғанда, оның есімі жиынтық еңбектерде сирек аталады, сондықтан оның қызметін зерделеу ұлттық жаңғыру үдерістерін түсіну үшін ерекше маңызды. Жұмыста Малдыбаевтың өмірі мен қызметінің негізгі кезеңдері талданады: ұлттық мектептің қалыптасуына қатысуы, Мамания мектебі мен Семей мұғалімдер семинарындағы педагогикалық тәжірибесі, қазақ балаларына арналған алғашқы оқу құралдарын құрастыруы, сондай-ақ қоғамдық және мәдени ұйымдардағы белсенді еңбегі. Арнайы назар оның ұлттық жазудың дамуына, оқу орындарын ұйымдастыруға және мәдени бастамаларды насихаттауға қосқан үлесіне аударылады. Сонымен қатар, мақалада оның «Алаш» қозғалысындағы ағартушылық және саяси қызметі қарастырылады: съездерге қатысуы, земство мен ұлттық комитеттер құруы, Алаш-Орда қарулы күштерін ұйымдастыруы. Архивтік құжаттарды, мемуарлық деректерді, публицистиканы және жаңа историографияны талдау негізінде Малдыбаевтың қазақ қоғамын жаңғырту үдерісіндегі шығыс білім дәстүрлері мен еуропалық педагогикалық тәсілдерді ұштастырған ірі тұлға болғаны айқындалады. Алынған нәтижелер оның есімін ұлттық ағартушылық пен мәдени жаңғыру тарихының ажырамас бөлігі ретінде қарастыруға мүмкіндік береді
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Атантаева, Б.Ж.