Электронный каталог

66
А 37
Айталиев, Е. С.
    "Вкус" радиации [Текст] / Е. С. Айталиев // Өркен. - 2016. - №9. - С. 3.-31 қазан.
ББК 66

Рубрики: Политика.

Кл.слова (ненормированные):
Е.С.Айталиев -- манифест "Мир.ХХІ век" -- Назарбаев -- ядерные испытания -- радиация
Аннотация: Статья о Е.С.Айталиеве.
Держатели документа:
ЗКГУ им.М.Утемисова.

26.237
Н 30
Нарымбетов, К. Е.
    Павлодар облысы аумағының биоклиматтық энергия көздерінің өзгерістерін бағалау [Текст] / К. Е. Нарымбетов, С. С. Байшоланов // БҚУ хабаршысы. - 2022. - №3. - Б. 189-197
ББК 26.237

Рубрики: Климатология

Кл.слова (ненормированные):
биоклиматтық көрсеткіштер -- тиімді температура -- радиациялық эквиваленттік тиімді температура -- ауырлық индексі
Аннотация: Мақала биоклиматтық көрсеткіштерге сүйене облысының климатын адамдардың тұруына арналған бағалауға отырып, Павлодар арналған. Павлодар облысының климаты континенттік, адам тұруы үшін жазы жайлы жылы, ал қысы бірқалыпты қатты болатыны анықталды. Соңғы 40 жылда тиімді ауа температурасының жоғарылауы мен төмендеуі байқалады, бірақ 2011 жылдан бастап оның үдемелі жоғарылауы байқалған. Сонымен бірге ауа райының тұрақсыздығы артып келеді. 2050 жылға қарай климаттық жағдайлар қыста адамның тұруы үшін жұмсарады деп күтілуде, ал жазда жылы, субкомфортты жағдайларға (ыстыққа жақын) жетуі мүмкін.
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Байшоланов, С.С.

20.1
Ш 98

    Шығыс Қазақстанның биіктаулы экожүйелерінде ағаш тұқымдастарының климаттық өзгерістерге реакциясын дендрохронологиялық талдау [Текст] / К. Б. Алипина, Ш. Б. Абилова, Чоймаа Дуламсурен, Ж. Т. Тергенбаева // БҚУ хабаршысы. - 2025. - №3. - Б. 548-561.
ББК 20.1

Рубрики: Экология

Кл.слова (ненормированные):
дендрохронология -- жылдық сақиналар -- климаттық өзгерістер -- ағаш өсімі -- корреляциялық талдау -- радиалды өсім
Аннотация: Бұл зерттеу климаттың өзгеруінің ағаш өсімдіктерінің өсуіне әсерін дендрохронологиялық әдістер арқылы талдауға бағытталған. Шығыс Қазақстанның табиғи-климаттық жағдайы – маусымдық ауытқуы күшті, биік таулы және континенталды сипаттағы аймақ – ағаштардың жылдық өсім динамикасын зерттеу үшін ерекше үлгілік өңір болып табылады. Тарихи метеодеректердің шектеулігі жағдайында ағаштың жылдық сақиналары климаттық жағдайларды қалпына келтірудің сенімді прокси-дереккөзі ретінде қолданылады. Зерттеу барысында 2013 және 2023 жылдары Катонқарағай мемлекеттік ұлттық табиғи паркінің әртүрлі биіктік белдеулеріндегі орман екпелерінен 1610 керн алынып, Betula pendula, Larix sibirica, Pinus sibirica, Picea obovata және Abies sibirica түрлері бойынша өсу хронологиялары жасалды. Жылдық сақиналар ені LINTAB құрылғысы және TSAP-Win бағдарламасы арқылы өлшенді, ал уақыттық қатарларды кросс-дейтинг, детрендинг және индекстеу COFECHA, R (dplR, treeclim пакеттері) және STATISTICA 13.2 көмегімен өңделді. Нәтижелер ауа температурасы мен жылдық өсім арасында теріс, ал жауын-шашынмен және күн белсенділігімен оң корреляцияны көрсетті. Ең жоғары корреляциялық мәндер күн белсенділігімен (r = 0,53–0,86), жауын-шашынмен орташа (r = 0,04–0,46), ал температурамен теріс бағытта анықталды. Бұл ағаштардың радиалды өсімі ылғал және радиациялық жағдайларға сезімтал екенін, ал жоғары температурада кері әсер байқалатынын дәлелдейді. Жалпы алғанда, зерттеу нәтижелері ағаш түрлерінің өсуіне климаттық факторлардың (температура, жауын-шашын) әртүрлі ықпал ететінін көрсетті. Жиналған хронологиялар мен алынған корреляциялар аймақтық дендроклиматтық қайта құруды жүргізу үшін маңызды база болып табылады және климаттық өзгерістер жағдайында орман экожүйелерінің бейімделу әлеуетін бағалауға септігін тигізеді
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Алипина, К.Б.
Абилова, Ш.Б.
Чоймаа Дуламсурен
Тергенбаева, Ж.Т.