Электронный каталог

83
Т 52
Толепбергенова, А.Б.
    Қазақ балалар әдебиетінің дамуы және негізгі проблематикалары (1960-1980 ж.ж.) [Текст] / А.Б. Толепбергенова, Р.М. Әбдіқұлова, Ж.Ж. Манапбаева // БҚУ хабаршысы. - 2026. - №1. - Б. 55-62
ББК 83

Рубрики: Литературоведение

Кл.слова (ненормированные):
қазақ балалар әдебиеті -- 1960-1980 жылдар -- көркемдік ізденіс -- тәрбиелік мазмұн -- балалар психологиясы -- әдеби эволюция
Аннотация: Мақалада 1960–1980 жылдардағы қазақ балалар әдебиетінің қалыптасу тарихы және даму үрдістері қарастырылады. Аталмыш кезеңдегі балаларға арналған туындылар қоғамның рухани өмірін, елдің әлеуметтік-мәдени өзгерістерін менмұндалайды. Сол кездегі ақын-жазушылар мәні зор, маңызы айрықша шығармалары арқылы балаларды еңбексүйгіштікке, отансүйгіштікке, достық пен әділдікке баулуды мақсат тұтты. Мақалада сол кезеңде балалар әдебиетінің жанрлық құрылымы кеңейіп, поэзия, проза, әңгіме, повесть, ертегі жанрларында жаңа көркемдік формалар жан-жақты талданып, тың тәсілдері сарапталады. Сонымен бірге шығармалардың идеялық мазмұны мен көркемдік деңгейі арасындағы байланыс, балалардың қабылдау психологиясына сай тілдік ерекшеліктері зерттеледі.Зерттеу нәтижесінде қазақ балалар әдебиетінің дамуына әсер еткен негізгі тенденциялар мен проблемалар айқындалады. Сондай-ақ, дидактизм мен шаблондық бейнелерден арылу, шынайы балалық әлемді бейнелеу тәсілдері жан-жақты зерттеледі.
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Әбдіқұлова, Р.М.
Манапбаева, Ж.Ж.

83
Н 11
Нұрманова, М. С.
    Түркі әдебиетіндегі сатираның жанрлық дербестігі мен эволюциясы [Текст] / М. С. Нұрманова // БҚУ хабаршысы. - 2026. - №1. - Б. 63-68.
ББК 83

Рубрики: Литературоведение

Кл.слова (ненормированные):
сатира -- күлкі -- әзіл-оспақ -- әзіл феномені -- зерттеу материалдары -- Түркі әдебиеті
Аннотация: Бұл мақала түрік фольклорындағы әзіл-оспақ зерттеулерінің, әсіресе сатираға қатысты зерттеулердің саны мен сапасын бағалауға бағытталған. Біздің зерттеуіміз жан-жақты әзіл библиографиясын қамтамасыз етуді талап етпейді. Ол тиісті зерттеулер мен жарияланымдарды бағалауға негізделген. Бұл зерттеуде күлкінің табиғаты мен оның күлкі мен әзілден тыс атқаратын қызметтері қысқаша қарастырылып, соның ішінде түркі әлеміне назар аудара отырып, әзілге қатысты ғылыми зерттеулер мен жарияланымдар жүйелі түрде қарастырылады. Бұл зерттеудің негізгі мақсаттарының бірі – түркі тілдес халықтардың фольклорындағы әзіл-оспақ зерттеуінде қолданылған нақты тақырыптар мен тәсілдерге тоқталу. Бұл зерттеудің материалды көлемі негізінен әртүрлі институттарда жүргізілген докторантура мен аспирантурадан, ғылыми жиналыстардың жарияланымдарынан және ғылыми негізделген басылымдарға, кітаптарға және мерзімдік мақалаларға басымдық беріледі. Белгілі бір тақырыптарға арналған зерттеулерді библиографиялық және библиографиялық сындар арқылы талдау қазіргі жағдайды түсінуге көмектеседі және болашақ зерттеулерге бағыт береді. Алынған зерттеу материалдары екі түрлі тәсіл арқылы талданған. Библиографиялық зерттеулердің мазмұны мен әдістемесі туралы ақпарат берілсе, басқа зерттеулер олардың библиографиялық дәйексөздері арқылы біздің зерттеуімізге негізінен енгізілді
Держатели документа:
ЗКУ

81
Ж 20

    Жазылымға негізделген зерттеушілік оқыту: филология студенттері тәжірибесі [Текст] / П. А. Байтімбетова, Р. С. Рахметова, Ж. М. Жампейісова, Л. А. Нысанова // БҚУ хабаршысы. - 2026. - №1. - Б. 75-80.
ББК 81

Рубрики: Филология

Кл.слова (ненормированные):
жазылым -- филология студенттері -- ғылыми стиль -- ресми құжаттар стилі -- жартылай ғылыми стиль -- іскерлік қарым-қатынас стилі
Аннотация: Жүйелі түрде ғылыми жұмыс жазу дағдысы теориялық біліммен қатар, тәжірибелік білімді ауадай қажет етеді. Академиялық жазу қазақ тілінің дербес саласына айналды. Бұл мақалада біз эмпирикалық зерттеулер жүргізу арқылы отандық және шетелдік ғалымдардың еңбектеріне сүйенеміз. Нәтижесінде осы саланың дамуы мен қалыптасуының тарихын ашамыз. Мақаланың мақсаты - филолог студенттердің жазылым арқылы ғылыми танымын дамыту болып саналады. Мақаланың теориялық маңыздылығы жазудың даму негіздері мен теориясының қалыптасуына, сондай-ақ қазақ ғылымындағы академиялық жазудың қалыптасу тарихына, зерттеуіне мұрындық болады. Сонымен қатар, жазылымды қалыптастырудың алғышарттарын көрсету мақсатында тіл терминологиясы зерттеледі. Мақаланың тәжірибелік маңызы орасан зор. Сәйкесінше, мақалада зерттелген зерттеу нәтижелері университеттердегі үш деңгейлі білім беру жүйесінде (бакалавр, магистр және докторантура), студенттерге жаңа интеграцияланған ортада жазбаша қарым-қатынасқа түсуді үйретуде пайдалануға болады
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Байтімбетова, П.А.
Рахметова, Р.С.
Жампейісова, Ж.М.
Нысанова, Л.А.

81
Д 11

    Діни өлеңдердің поэтикалық құбылысы [Текст] / Ә. С. Шегебай, Г. Т. Әметова, А. К. Дүйсенбі, Б. С. Имангалиев // БҚУ хабаршысы. - 2026. - №1. - Б. 81-87
ББК 81

Рубрики: Языкознание

Кл.слова (ненормированные):
діни поэзия -- Джалалуддин Руми -- Құдай ұғымы -- семиотика -- руханият
Аннотация: Бұл зерттеу діни поэзиядағы Құдай ұғымын зерттеуге бағытталған. Зерттеу барысында әлемнің әйгілі ақыны Джалалуддин Румидің поэзиясындағы құдайлық ұғымының семиотикалық тәсілі арқылы діни поэзияның құдіреті және оның постмодерндік руханият контексіндегі өзектілігі сарапталады. XIII ғасырдағы парсы сопысы және ақыны Руми махаббат (ишқ), шарап (мей) және сүйікті (ма'шуқ) сияқты тілдік белгілер арқылы имманентті және трансценденттік құдайлық туралы түсінік білдірді. Ролан Бартестің семиотикалық талдауын және Пол Рикердің герменевтикасын пайдалана отырып, бұл зерттеу Руми шығармаларындағы денотативтік, коннотативтік және мифологиялық қабаттарды қамтитын мағыналық құрылымдарды анықтайды. Зерттеу нәтижелері Руми поэзиясының қызметші мен Құдай арасындағы қарым-қатынастағы субъект-объект дихотомиясын бұзатынын және постмодерндік руханияттың ерекшеліктеріне, мысалы, діндарлық пен рухани бейімділікке, бірақ діни емес екеніне сәйкес келетін жеке рухани тәжірибелерді баса көрсететінін айшықтайды. Теориялық тұрғыдан алғанда, Руми поэзиясы ислам дәстүрі мен қазіргі заманғы философиялық дискурс арасындағы көпір қызметін атқарады, эстетикалық негізделген руханияттың балама моделін ұсынады. Бұл зерттеудің шектеуі аударылған мәтінді пайдалануда жатыр, сондықтан түсіндірмені тереңдету үшін түпнұсқа парсы мәтінімен одан әрі зерттеу ұсынылады.
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Шегебай, Ә. С.
Әметова, Г. Т.
Дүйсенбі, А.К.
Имангалиев, Б.С.

63
О-57
Омирханов, М. Е.
    Мұстақым Малдыбаевтың ағартушылық қызметі [Текст] / М. Е. Омирханов, Б. Ж. Атантаева // БҚУ хабаршысы. - 2026. - №1. - Б. 97-108.
ББК 63

Рубрики: История

Кл.слова (ненормированные):
Мұстақым Малдыбаев -- ағарту қызметі -- Ұлттық білім -- ұлт мұраты -- мәдениет -- қоғамдық даму -- Алаш -- тарих
Аннотация: Мақала ХХ ғасырдың басындағы қазақ ұлттық интеллигенциясының аз зерттелген өкілдерінің бірі – Мұстақым Малдыбаевтың (1887–1937) педагогикалық және қоғамдық-саяси мұрасын зерттеуге арналған. «Алаш» қозғалысының танымал қайраткерлерімен салыстырғанда, оның есімі жиынтық еңбектерде сирек аталады, сондықтан оның қызметін зерделеу ұлттық жаңғыру үдерістерін түсіну үшін ерекше маңызды. Жұмыста Малдыбаевтың өмірі мен қызметінің негізгі кезеңдері талданады: ұлттық мектептің қалыптасуына қатысуы, Мамания мектебі мен Семей мұғалімдер семинарындағы педагогикалық тәжірибесі, қазақ балаларына арналған алғашқы оқу құралдарын құрастыруы, сондай-ақ қоғамдық және мәдени ұйымдардағы белсенді еңбегі. Арнайы назар оның ұлттық жазудың дамуына, оқу орындарын ұйымдастыруға және мәдени бастамаларды насихаттауға қосқан үлесіне аударылады. Сонымен қатар, мақалада оның «Алаш» қозғалысындағы ағартушылық және саяси қызметі қарастырылады: съездерге қатысуы, земство мен ұлттық комитеттер құруы, Алаш-Орда қарулы күштерін ұйымдастыруы. Архивтік құжаттарды, мемуарлық деректерді, публицистиканы және жаңа историографияны талдау негізінде Малдыбаевтың қазақ қоғамын жаңғырту үдерісіндегі шығыс білім дәстүрлері мен еуропалық педагогикалық тәсілдерді ұштастырған ірі тұлға болғаны айқындалады. Алынған нәтижелер оның есімін ұлттық ағартушылық пен мәдени жаңғыру тарихының ажырамас бөлігі ретінде қарастыруға мүмкіндік береді
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Атантаева, Б.Ж.

63
К 23
Каримов, Қ. С.
    Өзбекәлі Жәнібековтің өмірі мен қоғамдық-саяси қызметі: тарихи деректерге негізделген зерттеу [Текст] / Қ. С. Каримов // БҚУ хабаршысы. - 2026. - №1. - Б. 117-125.
ББК 63

Рубрики: История

Кл.слова (ненормированные):
Өзбекәлі Жәнібеков -- тарихи тұлға -- қоғамдық-саяси қызмет -- архив құжаттары -- деректану -- естеліктер -- мемуарлық деректер -- дереккөздік талдау
Аннотация: Соңғы жылдары отандық тарих ғылымында мемлекет пен қоғамға елеулі еңбек сіңірген тұлғалардың өмір жолын зерттеу басты бағыттардың біріне айналды. Ұлттық мүдде жолында қызмет атқарған қайраткерлердің өмірі мен олардың қоғамдық-саяси қызметі бүгінгі таңда өзекті ғылыми мәселелер қатарында қарастырылуда. Қазіргі таңда Қазақстан тарихында жеке тұлғалардың деректік негізде зерттелуі арқылы жаңа тарихи мәліметтерді ғылыми айналымға енгізу жұмыстары жүйелі түрде жүргізілуде. Солардың ішінде кеңестік кезеңдегі көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері Өзбекәлі Жәнібековтің өмір жолы мен атқарған қызметін зерттеу айрықша маңызға ие. Осы ғылыми мақалада Өзбекәлі Жәнібековтің өмірі мен қоғамдық-саяси қызметіне қатысты тарихи деректер жан-жақты қарастырылады.Ғылыми зерттеудің негізгі мақсаты – Өзбекәлі Жәнібековтің өмір жолы мен қоғамдық-саяси қызметіне қатысты деректерді (мұрағаттық құжаттар, естеліктер, мемуарлар, хаттар, жеке құжаттар және т.б.) кешенді түрде жинақтап, жан-жақты ғылыми талдау жүргізу болып табылады.Материалдар мен әдістер. Негізгі дереккөздер ретінде архивтік материалдар, тұлғаның өмірі мен қызметіне қатысты естеліктер, мемуарлар, хат-хабарлар, жеке құжаттар пайдаланылды. Зерттеу барысында тарихи мәні жоғары, мазмұны терең түрлі деңгейдегі деректерге талдау жүргізілді. Нәтижелер. Зерттеу нәтижесінде Өзбекәлі Жәнібековтің өмірі мен қоғамдық-саяси қызметіне қатысты бұрын белгісіз болып келген тың мәліметтер анықталды. Сонымен қатар, тұлға туралы естеліктерден үзінділер мен архивтік құжаттар ғылыми айналымға енгізіліп, олардың негізінде Жәнібековтің адамгершілік болмысы мен қызмет ерекшеліктері жан-жақты сипатталады.Қорытынды. Бұл зерттеу жұмысында Өзбекәлі Жәнібековтің өмір жолы мен қоғамдық-саяси қызметіне байланысты тарихи деректер кешенді түрде қарастырылып, соның нәтижесінде бұрын ғылыми айналымға енбеген жаңа мәліметтер анықталды
Держатели документа:
ЗКУ

63
У 84
Утемис, Н. У.
    ХХ ғасырдың I жартысындағы Қаратөбе өңірінің әлеуметтік-экономикалық жағдайы: тарихи сабақтастықтар мен өзгерістер [Текст] / Н. У. Утемис, Б. С. Боранбаева // БҚУ хабаршысы. - 2026. - №1. - Б. 184-193
ББК 63

Рубрики: История

Кл.слова (ненормированные):
Қаратөбе өңірі -- байларды тәркілеу -- ұжымдастыру -- кеңестік аграрлық саясат -- дәстүрлі мал шаруашылығы -- ашаршылық -- әлеуметтік құрылым -- демографиялық апат -- аймақтық тарих -- қуғын-сүргін
Аннотация: Бұл мақалада ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы Қаратөбе өңірінің әлеуметтік-саяси және экономикалық даму ерекшеліктері аймақтық деректер негізінде талданады. Зерттеу барысында 1916 жылғы ұлт-азаттық қозғалыс, 1917-1920 жылдардағы қоғамдық-саяси өзгерістер, кеңестік биліктің орнығуы және 1928 жылғы әкімшілік реформалар кезеңіндегі қоғамдық үдерістер қарастырылды. Соналы болысындағы көтеріліс жергілікті халықтың отарлық саясатқа қарсылығының көрінісі ретінде бағаланып, оның өңірдің саяси белсенділігінің артуына тигізген ықпалы айқындалды. 1928 жылғы әкімшілік-аумақтық негізде қайта құру нәтижесінде Қаратөбе ауданы құрылып, кеңестік басқару жүйесіне енгізілді. Архив құжаттары мен статистикалық деректер негізінде ауданның демографиялық ахуалы, шаруашылық құрылымы, сауда айналымы мен әлеуметтік инфрақұрылымы сараланды. Мал шаруашылығының басымдығы, егіншіліктің нашар дамуы және кооперативтік жүйенің енгізілуі экономикалық трансформацияның негізгі бағыттарын көрсетті. 1928 жылғы байларды тәркілеу науқаны мен күштеп ұжымдастыру дәстүрлі шаруашылық жүйесін күйретіп, әлеуметтік жіктелуді күшейтті және ашаршылықтың алғышарттарын қалыптастырды. Сонымен қатар саяси қуғын-сүргін мен соғыс жылдарындағы демографиялық ахуал өңірдің дамуына ұзақ мерзімді зардап әкелді. Қаратөбе ауданы мысалында кеңестік аграрлық реформалардыңаймақтық деңгейдегі салдары ғылыми тұрғыда тұжырымдалды
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Боранбаева, Б.С.

63
V99

    VІІ-Х ғасырлардағы еуразияның әскери атты әскері: дереккөздер, ұйым, қару-жарақ және тактика [Текст] / Н. Қ. Молдабекова, Г. К. Кадиркулова, У. К. Оржанова, С. М. Жолымбетов // БҚУ хабаршысы. - 2026. - №1. - Б. 204-210
ББК 63

Рубрики: История

Кл.слова (ненормированные):
атқыштар -- катафрактар -- түріктер -- үзеңгі -- жалаңқат сауыт -- Хазар қағанаты -- Византия -- Араб халифаты
Аннотация: Мақала VІІ-Х ғасырлардағы Еуразияның әскери атты әскерлерінің дамуын жан-жақты талдауға арналған. Ерте орта ғасырлардағы жазбаша деректер (дала тайпалары, Византия, Араб, Батыс Еуропа және ескі орыс дереккөздері), сондай-ақ дала қағанаттарындағы, Византия империясындағы, Араб халифатындағы, франк мемлекетіндегі атты әскерлерді ұйымдастыру, қару-жарақ, қорғаныс құралдары, тактикасы мен стратегиялық әдістері. Киев Русі археологиялық және әскери-тарихи зертеулер негізінде қарастырылады. Жеңіл және ауыр атты әскердің рөлін өзгертуге, үзеңгілердің таралуына, жалаңқат және қабыршақты сауыттардың дамуына, VІІ-Х ғасырларда ерте феодалдық рыцарлықтың қалыптасуына ерекше назар аударылады. Сондай-ақ, жұмыста табиғи-географиялық жағдаулардың атты әскерді қолдану ерекшелігіне, отырықшы мемлекеттер үшін көшпелі әскери дәстүрдің мағыздылығына әсері, сондай-ақ әртүрлі мәдени –саяси орталықтар арасындағы қару-жарақ пен тактикалық модельдерді алу процестері талданады. Әскери иерархия, жауынгерлерді даярлау, атты әскерді материалдық қамтамасыз ету және оның мемлекеттік билік жүйесіндегі рөлі мәселелері қарастырылады. Кавалерия эволюциясы қоғамның әлеуметтік құрылымын өзгертуге, әскери дворяндарды нығайтуға және кейінгі ғасырлардағы ортағасырлық әскери өнердің келбетін анықтаған. Соғыс жүргізудің жаңа принциптері қалыптастыруға ықпал еткені бөлек атап өтілді
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Молдабекова, Н.Қ.
Кадиркулова, Г.К.
Оржанова, У.К.
Жолымбетов, С.М.

20.1
У 34
Ұзақбаев, М. Т.
    Батыс Қазақстан облысы аумағында таралған Jurinea kirghisorum Janisch. түзетін өсімдік қауымдастықтарының ерекшеліктері [Текст] / М. Т. Ұзақбаев // БҚУ хабаршысы. - 2026. - №1. - Б. 348-356.
ББК 20.1

Рубрики: Экология

Кл.слова (ненормированные):
Jurinea kirghisorum Janisch -- Asteraceae -- қауымдастықтар -- көпжылдық өсімдік -- борлы эндемиктері -- флористикалық талдау -- географиялық талдау -- экологиялық талдау -- ксерофиттер -- Қазақстан флорасы
Аннотация: Бұл мақалада эндемик түр – Jurinea kirghisorum Janisch. (Батыс Қазақстан облысының «Жасыл кітабына» енгізілген) түзетін үш өсімдік қауымдастығы қарастырылады. Қауымдастықтарға флористикалық, биоморфологиялық, экологиялық және географиялық талдаулар жүргізіліп, өсімдіктердің шаруашылық топтары анықталған. Зерттеу нәтижесінде қауымдастықтар құрамында астық тұқымдастар, күрделігүлділер және алабұталар тұқымдастарының басым екендігі анықталды. Тіршілік формалары бойынша көпжылдық поликарпты өсімдіктер, ал экологиялық топтар ішінде ксерофиттер басым. Зерттелген қауымдастықтардың доминантты түрі Asteraceae тұқымдасына, Jurinea туысына жататын Jurinea kirghisorum болып табылады. Аталған түрдің кальцефильді ксерофит екендігі және бор жыныстары жер бетіне шығып жатқан ашық сазды-карбонатты беткейлерде өсетіні анықталды. Түрдің табиғи ортаның өзгерістеріне жоғары сезімталдығы, сондай-ақ антропогендік жүктеменің, әсіресе мал жаюдың әсерінен популяциялар санының азаю қаупі бар екендігі көрсетілді. Осыған байланысты доминантты түр популяцияларын тұрақты мониторингтеу, оның табиғи мекен ету ортасын сақтау қажеттілігі негізделіп, түр мен оған тән қауымдастықтарды қорғаудың маңыздылығы атап өтілді.
Держатели документа:
ЗКУ

28.693.32
Ш 98

    Шығыс Қазақстан облысы Глубокое ауданындағы Церковка өзеніндегі № 1, 2 тоғандарының қазіргі жағдайы және ихтиофаунасы [Текст] / Б. К. Карменова, К. Б. Алипина, Г. Е. Садыканова [и др.] // БҚУ хабаршысы. - 2026. - №1. - Б. 366-380.
ББК 28.693.32

Рубрики: Рыбы. Ихтиология

Кл.слова (ненормированные):
Шығыс Қазақстан облысы -- Глубокое ауданы -- Церковка өзені -- №1 тоған -- №2 тоған -- ихтиофауна -- экологиялық жағдай -- биологиялық көрсеткіштер -- популяция
Аннотация: Мақалада Шығыс Қазақстан облысы, Глубокое ауданындағы Церковка өзенінде орналасқан №1 және №2 тоғандарының қазіргі жағдайы мен ихтиофаунасы терең зерттеледі. Зерттеу барысында су айдындарының экологиялық жағдайы, су ресурстарының ластануы, гидрологиялық режимнің өзгеруі, сондай-ақ антропогендік факторлардың әсері қарастырылған. Тоғандардағы балық популяцияларының биологиялық көрсеткіштері, оның ішінде ұзындық, салмақ және жас құрылымы бойынша деректер ұсынылып, өңірлер арасындағы айырмашылықтар мен өзгерістер анықталған.
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Карменова, Б.К.
Алипина, К.Б.
Садыканова, Г.Е.
Құмарбекұлы, С.
Шарипханова, А.С.