Электронный каталог

63.3 (5Каз)
К 12
Қайыржанов, Т. Ө.
    Қазақ мемлекеттілігінің қалыптасуы кезеңдері: ғылыми сараптама [Текст] / Т. Ө. Қайыржанов // Ұлы Даланың бесінші қыры - Түркі әлемінің бесігі атты ғылыми-тәжірибелік конференция жинағы . - Орал, 2019. - 20 қараша. - Б. 80-83
ББК 63.3 (5Каз)

Рубрики: История Казахстана

Кл.слова (ненормированные):
Қазақ хандығы -- Қазақ мемлекет -- Қазақ хандығының генезисі -- Ұлы Жібек жолы -- Жеті Жарғы -- Орталық Азия -- Шығыс Дешті Қыпшақ -- сақ -- ғұн -- Қазақ елі
Аннотация: Қазақ хандығы біртұтас, бір орталықтан басқарылатын мемлекеттік құрылым ретінде 1465 жылдан бастап 1847 жылы ең соңғы қазақ ханы Кенесары өмірден озғанға дейін төрт ғасыр бойы өмір сүріп, тарих сахнасында мәңгіге өз еншісін алды. Қазақ хандығының генезисін, яғни қалыптасу, даму кезеңдерін сараптағанда дамыған шаруашылық формаларының орныққанын, яғни көшпенді және жартылай көшпенді өмір салтын ұстанып, жер өңдеу ісінің, кәріздік суару жүйесінің, кен өндірісінің болғанына көз жеткіземіз.
Держатели документа:
ЗКУ

63
У 47
Ұлықбек, Б.
    Шыңғыс хан кім? [Текст] / Б. Ұлықбек // Жас алаш. - 2020. - №21. - Б. 6
ББК 63

Рубрики: тарих

Кл.слова (ненормированные):
Шыңғыс хан -- Моңғолия -- қытай -- қыпшақтар
Аннотация: Мақала Ұлы даланың алмас қылыштай жарқылдаған ру, тайпаларының басын қосып , ашса алақанында, жұмса жұдырығында ұстаған әрі аспанасты империясын бағындырған , Орта Азия және басқа да көптеген елдердің тізесін бүктірген Шыңғыс хан туралы .
Держатели документа:
М. Өтемісов атындағы БҚУ

63
У 34
Ұзақов, А. А.
    Кіші жүз шежіресі орыс зерттеушілерінің еңбектерінде [Текст] / А. А. Ұзақов // «Тәуелсіздік тағылымы: келешек көкжиегі» атты республикалық ғылыми-тәжірибелік конференция жинағы. - Орал, 2023. - 10 желтоқсан. - Б. 99-102.
ББК 63

Рубрики: История

Кл.слова (ненормированные):
Кіші жүз -- тарих -- көне дәуір -- Батыс Қазақстан облысы -- Жалпы қазақ ауыз әдебиеті
Аннотация: Кіші жүздің тарихында көне дәуірден басталатыны тарихи шындық. Қазіргі таңдағы тың ізденістер бұл өңірді сонау Дон, Еділ, Жайық бойын мекендеген ежелгі далалықтар – сақ тайпаларының мекені екенін дәлелдейді. Тарихи дамудың тоқтаусыз екпіні Кіші жүзде біздің дәуірімізде Оғыз мемлекетінің (ІХ-ХІ ғғ.), Дешті –Қыпшақ, Алтын Орда, Ноғай ордалары мемлекеттерінің құрылып, нығаюына себепкер болды. Ал ХҮ-ХҮІ ғасырларда бұл мемлекеттер негізін құраған ру-тайпалар енді Батыс Қазақстан аймағында қазақ болып бірігіп, қазақтың Кіші жүзін құрап, олар өздеріне ортақ Алтын атауымен Алаш ұранының астына жиналды немесе қазақтың тұңғыш ғалымы Шоқан Уәлиханов жазғандай, «Қазақ болып еркіндікке жеткен тайпалар одағы өмірінде өзіндік әр берген бастапқы батырлардың ұрпағы Кіші жүзді қастер тұтады...»[
Держатели документа:
ЗКУ

63
К 11
Қыдыршаев, А. С.
    Қазақстан – Ұлы Дала өркениетінің мұрагері [Текст] / А. С. Қыдыршаев, Д. Талғатқызы, А. Жасқайратқызы // Өркен. - 2024. - 31 қазан. - №9. - Б. 12.
ББК 63

Рубрики: История

Кл.слова (ненормированные):
тарих -- Қазақстан -- Ұлы Дала -- Жошы Ұлысы -- Дешті Қыпшақ
Аннотация: Қазақстан Республикасы Президенті Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаевтың Атырау қаласында өткен III Ұлттық құрылтайда қабылданған «Адал адам – адал еңбек – адал табыс» атты Елдік тұжырымдамасында: «Біз болашаққа сеніммен қадам басу үшін төл тарихымыздың ауқымы кең екенін толық сезініп, мəдени мұрамызды сақтап, оны дəріптеуіміз қажет. Қазақстан – Ұлы Даладағы көшпенділер өркениетінің тікелей мұрагері. Жер жүзіне Алтын Орда атымен танылған əйгілі Жошы Ұлысы Орталық Еуразияның байтақ даласындағы ең қуатты мемлекет ретінде мойындалған
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Талғатқызы, Д.
Жасқайратқызы, А.

83
К 11
Қыдыршаев, А. С.
    Махамбет поэзиясының тілі – XIV ғасырдағы көне қыпшақ тілінің ұлттық сипаттағы заңды жалғасы [Текст] / А. С. Қыдыршаев, М. Б. Сабыр // А.С. Қыдыршаевтың 60 жас мерейтойына арналған «Қазіргі қоғамдағы және білім беру саласындағы шешендіктанудың өзекті мәселелері» атты халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференцияның материалдары. - Орал, 2023. - Т.1. - 17 қараша. - Б. 77-79.
ББК 83

Рубрики: Литературоведение

Кл.слова (ненормированные):
Қазақ ауыз әдебиеті -- ақын -- Махамбет -- Доспамбет -- Қазтуған -- Ақтамберді -- Махамбет поэзиясы -- әдеби
Аннотация: Қазақ ауыз әдебиетінің төрінен орын алатын жыр дүлдүлі, жауынгер ақын Махамбеттің өлеңдерін оқысаңыз, көз алдыңа қан майданда алдаспандары жарқылдап, сақсыры қанға толса да, ереуіл аттарының үстінен түспей, жауға өліспей беріспейтін ерлер елес береді. Қазақ әдебиетіндегі жауынгерлік дәстүр «түркі елі үшін, түн ұйықтамаған, күндіз отырмаған, қара терін төгіп, қызыл қанын жүгірткен» сонау Күлтегін заманынан бастау алып, Доспамбет, Қазтуған, Ақтамберді жыраулармен жалғасып, жаңа ұлттық бағытта дамып, XIX ғасырда Махамбет ақынның кеудесінен от болып төгіліп, ұран болып өріліп, елім деп егіліп, қалың қазақты азаттық үшін күреске шақырды
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Сабыр, М.Б.

63
З-12
Заңәділұлы, Н.
    Алтын орданың мемлекеттік идеологиясы ретінде ясауи ілімі (Қытай зерттеулері негізінде) [Текст] / Н. Заңәділұлы, Б. Сайфунов // БҚУ хабаршысы. - 2025. - №1. - Б. 285-302.
ББК 63

Рубрики: История

Кл.слова (ненормированные):
Алтын Орда -- Ислам діні -- Берке хан -- Өзбек хан -- Кубравийа тариқаты -- Ясауи тариқаты -- Ұлы жосық (Ұлы заң)
Аннотация: Алтын Орда - Жошы ұлысы негізінде құрылған мемлекет. Алтын Орда мемлекетінің хандарынан алғашқы болып Берке хан Ислам дінін қабылдады. Өзбек хан тұсында Ислам діні мемлекеттік дінге айналды. Тарихи тұрғыдан қарасақ, Алтын Орда мемлекетінің исламдану үдерісі мемлекеттік деңгейде өте жүйелі түрде жүзеге асырылды. Бұл үдерісте сопылық бағытты ұстанатын Хорезм мұсылмандарының рөлі ерекше болған. Алайда Қожа Ахмет Ясауи (1041-1166) [1; 2; 3] негізін қалаған Ясауи тариқаты маңызды рөл атқарды. Алтын Орда хандары Ислам дінін мемлекеттік дін етіп, Ясауи мектебінің ұстанымдарын мемлекеттік идеологияға айналдыру арқылы тұтас Жошы ұлысының бірлігін қамтамасыз ете алды. Ясауи ілімін ұстану арқылы көшпелі тұрмыс-салт Исламмен үндесіп ұлыстың негізін құрайтын моңғол-қыпшақ руларының қолдауына ие болды. Алтын Орда мемлекетінің ұзақ уақыт өмір сүруінің және Жошы әулеті билігінің Алтын Ордадан тарған хандықтарда да Ясауи ілімі сәулесін шашып тұрды. Көркейген ислам мәдениетімен Ясауи жолын ұстануының арқасында Алтын Орда мемлекеті парсы, орыс және тағы басқа мәдениеттерге жұтылмай түркілік реңін сақтап қалды. Мақалада Берке хан мен Өзбек хан дәуіріндегі тарихи үдерістер кеңінен қарастырылып, олардың билігі тұсында қалыптасқан саяси, діни және мәдени жетістіктерге назар аударылады. Әсіресе, Ясауи ілімін ұстану Алтын Орда мемлекетінің дамуына тигізген ықпалы ерекше атап өтіледі. Мақалада тақырыбымызға қатысты қытай зерттеулеріне айрықша мән беріліп, осы тақырыпқа қатысты қытай тарихшыларының еңбектері егжей-тегжейлі талданған. Сонымен қатар, салыстырмалы талдау әдісі қолданылып, Берке хан мен Өзбек хан дәуіріндегі исламның таралуы, құқықтық жүйенің өзгеруі және мәдени алмасу үдерістері салыстырылып сипатталады. Бұл тәсіл тарихи деректердің объективтілігін қамтамасыз етіп, Алтын Орда тарихын тереңірек түсінуде жаңа ғылыми көзқарас қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Сайфунов, Б.

63
Т 11
Тұяқбаев, М. Қ.
    Түркістан өңірінің байырғы жер-су атаулары [Текст] / М. Қ. Тұяқбаев, Ә. Ж. Шоқпаров, Б. С. Сиздиков // БҚУ хабаршысы. - 2025. - №3. - Б. 294-311.
ББК 63

Рубрики: История

Кл.слова (ненормированные):
Түркістан -- Ұлы Жiбек жолы -- топонимика -- тарихи-мәдени мұра -- тарих -- туризм
Аннотация: Тарих қойнауында жатқан, отандық тарихымыздың құндылығы мен маңыздылығын одан әрі арттырған, өз заманында тек отандық тарихта ғана емес, күллі түркі халықтарының тарихында маңызды орынға ие, түркі дүниесінің рухани астанасы Түркістан өңірінің байырғы жер-су атауларын зерттеу, талдау және ғылыми айналымға енгізу қәзіргі таңдағы өзекті мәселелердің бірі болып табылуда. Бұл мақалада Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев қол қойған «Түркістан қаласының ерекше мәртебесі туралы» заңның маңыздылығы қарастырылады. Түркістан қаласы – қазақ мемлекеттігінің қалыптасуында және дамуы барысында маңызды рөл атқарған тарихи әрі рухани орталық. Оның ежелгі және ортағасырлық Қазақстан тарихындағы алар орны ерекше, себебі қала Ұлы Жібек жолының бойында орналасқан, бұл қаланы экономикалық, саяси-әкімшілік және мәдени орталыққа айналдырды. Мақалада Түркістан өңіріндегі байырғы жер-су атауларының этнонимиялық ерекшеліктері мен олардың тарихи тамырлары зерттеледі. Өңірдегі жер-су атауларының көбін халық, ел, тайпа және ру атауларынан тұратынын атап көрсетілді. Зерттеу барысында сақ, үйсін, ғұн, түркі, оғыз және қыпшақ кезеңдерінен бастау алатын, араб, парсы, қазақ және өзбек тілдеріндегі атаулардың араласуы қарастырылады. Сонымен қатар мақалада Түркістан қаласының тарихи-мәдени мұраларын сақтау мен дамыту жолдары талқыланып, Қазақстанның стратегиялық даму бағыттарының бірі ретінде мәдени туризмді өркендету қажеттілігі атап өтіледі. Зерттеу нәтижелері тарихи-этнонимиялық және топонимикалық материалдардың өңірдің этникалық құрылымын және тарихи көші-қондар жолдарын түсінуге мүмкіндік беретінін көрсетеді. Мақала Түркістан өңірінің тарихи-мәдени мұрасын терең зерттеуде этнонимияның маңызды рөлін айқындайды. Түркістанның ерекше мәртебеге ие болуы – оның тарихи мұрасын сақтауға және оны әлемдік деңгейде танытуға үлкен мүмкіндік береді
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Шоқпаров, Ә.Ж.
Сиздиков, Б.С.

63
У 50

    Ұлы Даланың тарихи – мәдени ландшафтары [Текст] / О. Б. МазбаевМақсат Алпысбес, Г. Табулдин [и др.] // БҚУ хабаршысы. - 2025. - №3. - Б. 325-341.
ББК 63

Рубрики: История

Кл.слова (ненормированные):
Ұлы дала -- Шағатай ұлысы -- қазақтар -- Жетісу -- Шығыс Түркістан -- моғол -- Қазақ хандығы -- Дешті Қыпшақ -- Моғолстан
Аннотация: Мақалада Ұлы Даланың тарихи-мәдени ландшафттарына шолу жасалады. Ұлы Дала – Еуразияның шөл, дала, орманды дала және таулы аймақтарын қамтитын кең табиғи-географиялық кеңістік. Жылқыны қолға үйрету мен көшпелі мал шаруашылығы осы кеңістікте өркениет дамуына негіз болды. Көшпелі мәдениет түрлі этностар мен мәдениеттердің байланысын күшейтіп, бұл үрдіс ғұн, түрік және Шыңғыс хан империялары дәуірінде жалғасын тапты. Ұлы Даланың бай табиғи және мәдени мұрасы Қазақ хандығының құрылуына тікелей ықпал етіп, халықтың тұрмыс-тіршілігі мен саяси дамуын айқындады. Түрік қағанаты, Жошы Ұлысы (Алтын Орда) және Қазақ хандығы дәуірлеріндегі тарихи сабақтастық осы аймақтың саяси-мәдени рөлін арттыра түсті. Тарихи деректер мен археологиялық зерттеулер Ұлы Дала қоғамдарының әлеуметтік-экономикалық дамуы мен этно-мәдени бірлігінің қалыптасуын түсіндіруге мүмкіндік береді
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Мазбаев, О.Б.
Мақсат Алпысбес
Табулдин, Г.
Абдулхайров, А.
Изенбаев, Б.