Электронный каталог

63.3(5каз)
Т 50
Тоғызбаев , Е.
    Бөрібай батыр кім еді? [Текст] / Е. Тоғызбаев // Үш қоңыр . - 2020. - 28 ақпан . - №9. - Б. . 6
ББК 63.3(5каз)

Рубрики: История

Кл.слова (ненормированные):
Бөрібай батыр -- Керей хан -- Жәнібек хан -- қазақ хандығы атауы -- Кене хан -- Мұхаммеджан Тынышбаев -- проза
Аннотация: Қазақ хандығы атауымен құрылған, Керей мен Жәнібек хандар негізін қалаған, ұлттық мемлкетіміз, хан Кене қаза тапқанға дейінгі - 412 жылдық тарихында елінің тәуелсіздігі мен жерінің тұтастығыүшін өзіне қауіп төндірген жаулардың бәріне қарсы табанды түрде күрес жүргізіп келді. Басқасына бармай-ақ қазақ-қалмақ соғыстары туралы айтсақ, бұл қарулы қақтығыстар Алаш ардақтысы Мұхаммеджан Тынышбаевтың жазуынша: "қалмақтардың бір одаққа бірігуінен (1399-1400) басталып, қалмақ түгел жойылған 1757 жылға дейін ұласқан" екен.
Держатели документа:
БҚМУ

80
О-53
Олжабай , С.
    Жемқорлық - жегі құрт [Текст] / С. Олжабай // Жалын . - 2020. - №3. - Б. 14-20
ББК 80

Рубрики: Филологические науки

Кл.слова (ненормированные):
мемлекет саясаты-ұлттық қауіпсіздік -- өмір -- ақиқат -- Алматы қаласы -- Аркен Әбдіғани
Аннотация: (Ел бұзылса, құрады шайтан өрмек…) Өмірдің ақиқатын шарқ ұрып іздегенде хакім Абайға соқпай өте алмаймыз. Жан жарасы жазылмай кеткен ұлы ақын бойымыздағы барлық мінді қаз-қалпында бүкпесіз айтып кеткен ғой. Сондықтан ба, кезінде ащы шындықты шімірікпей айтқан абыз ақынды айналасындағылар, айналасында болғанда жақындары жабылып жұдырықтады. Данышпан сонда да айтарынан қайтқан жоқ. Сонда ол өз халқың жек көргеннен осыны айтты ғой деймісіз. Жо-жоқ, қателесесіз, «қайтсем, халқымның бойындағы қыңыр мінезді, жалқаулығын, арамдығын, өсекқұмарлығын, бекерден бекер мал шашатын шайпау әдетін, маңғаз мақтанқорлығын, сарыжамбас жа-тыпішерлігін бойларынан сылып тастаймын» деп жанталаспады ма? Сонда түзелген қазақ қайда? Ғұламаның ғибаратты өсиеттерін құп көріп, дұрыс, таза жолға түскені қайда? Жамандар қыла алмай жүр адал еңбек, Ұрлық, қулық қылдым деп қағар көлбек. Арамдықтан жамандық көрмей қалмас, Мың күн сынбас, бір күні сынар шөлмек,- деп аһ ұрды ары тыныш таптырмаған ақын. Иә, шөлмек мың күнде емес, бір-ақ күнде сынып, жайрап қалмақ. Біздің сырты бүтін, іші түтін кейбір шенеуніктеріміз былайғы жұртқа сырбаз, салмақты көрінуге тырысып баққанымен, қалтарыстағы қойыртпақтары ақтарылып қалып, ел-жұртқа масқара болып жатыр. Осылай бетпердесі сыпырылып, өздерінің шынайы өмірдегі шындығын әйгілеп, бір-ақ күнде қасықтап жинаған абыройларын шелектеп төгіп алады. Сөзуарлығымыз ұстап кетіп немесе әлдекімге қыр көрсеткіміз кеп қыжыртып отырғанымыз жоқ. Абай атаға сүйеніп сөз сабақтағанда санаға салмақ түсірген сорақылықтар көзге шалынған соң шарасыздықтан шырылдап отырған жай бар. Енді сөзіміз шындықтан шығандап кетпеу үшін әңгімемізге тұздық іздеп көрелік. Күні кеше Ұлттық Қауіпсіздік Комитеті ҚР Жоғарғы Сотының Ішкі қауіпсіздік бөлімімен бірлесіп, Түркістан облыстық сотының қылмыстық істер жөніндегі аппе-ляциялық сот алқасының судьясы Әшірбек Рақымбаевтың сыбайлас жемқорлық әрекетінің жолын кесті. Бұл жөнінде ҰҚК ресми өкілі Аркен Әбдіғани мәлімдеді. Күдікті сотталушының жазасын жеңілдететуге көмектескені үшін елеулі мөлшерде пара алған. Бүгінде оның үстінен ҚР Қылмыстық Кодексінің 366 бабы 2 бөлімі бойынша сотқа дейінгі тергеу амалдары жүргізілуде. Былтырғы 11 желтоқсан күні Сарыағаш ауданындағы мамандан-дырылған әкімшілік сотының судьясы көші-қон заңнамасын өрескел бұзып, шетел азаматтарына жағдай жасағаны әшкереленді. Алматы қаласында аудандық соттың төрағасына қатысты іс қозғалғаны белгілі болып отыр. Халықтың соңғы үміті сот деген тұжырым қалыптасқан. Ал, сол соңғы үміттің жалғанар жері былғанышты болса шағымданушылар, жәбір-жапа көрушілер енді кімге барады? Мұндайда дана қазақ «Ет сасыса тұз себесіз, тұз сасыса не себесіз?» деп түңілмей ме? Расында, бұл түңілетін-ақ жағдай. Түңілдіретін, толғандыратын, ті-тіркендіретін түйткілдер тасқындай түсуде. Айталық, адам жанының арашашысы деп ардақтап, Алладан кейінгі құтқарушымыз деп сеніп жүрген ақ желеңді «абзалдарымыз» өміріңізді саудаға салса, кімнен үміт күткендейсіз? Шымкент қаласындағы №1 клиникалық ауруханасының бас дәрігері Абылай Доңбаев мақтаулы-ақ жан еді. «Алтын қолды дәрігер» атанып жүрген бұл азамат халықаралық қылмыстық топқа қосылып, адам-дардың бүйрек, бауырын алмастырып келген деген күдікке ілікті. Бұл жөнінде ҚР Ішкі істер министрлігінің департамент бастығы Санжар Әділов хабарлады. Ал, Шымкенттегі балалар ауруханасының бұрынғы бас дәрігері мемлекет қаржысын (20 миллион) жымқырды деген айыппен үйқамақта отыр. Кешегі Кеңес үкіметі тұсында «милиция-қорғаным» деп ұранда-тушы едік. Бүгінде «полиция-парақорым» деп тіліміз күрмеліп тұр. Мәселен, осыдан бірер жыл бұрын Түлкібас аудандық ішкі істер бөлімі бастығының тергеу жөніндегі орынбасары ауызбастырыққа 200 мың теңге алып жатқаны үстінде қолға түсіп, оқасына дақ түсіріп алды. Осы іспен сыбайлас учаскелік инспектор қашып кеткен. Ал Шымкент қаласындағы Қаратау аудандық ішкі істер бөлімінің үш бірдей капитаны есірткі бизнесімен айналысып жүрген қылмыскерді құрықтап, оны жауапкершіліктен құтқарып жіберу үшін 5 мың АҚШ долларын сұраған. Әл-Фараби аудандық ішкі істер бөлімінің майоры 10 мың теңге алып жатқаны үстінде қолға түсті. Шымкент қалалық полиция департамені өзіндік қауіпсіздік басқармасының жедел уәкілі сотталды. Оған сот шешімімен 8 миллион теңге айыппұл салынған. Оның азаматтық патрульдік бекетте жұмыс істейтін сержанттан тиісті «қамқорлық» жасау үшін ааляқтық жолмен 400 мың теңге пара алғаны және газ тапаншасын заңсыз ұстағаны туралы айтылады. Ал, Атырау қаласы полиция басқармасы бастығының орынбасары Қайралдапов ұсталған. Әскерилердің де құлқыны жаман болмай тұр. Мәселен, жуырда Қорғаныс министрлігінің жоғары шенді генералы ұсталды. Оны Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес агенттігі мен аталған министрліктің қызметкерлері қол-ға түсірген. Ол қарамағындағы қызметкерлердің лауазымын өсіріп, қамқорлық жасап отыруы үшін елеулі көлемде пара алған көрінеді. Ақтөбе облыстық қорғаныс жөніндегі департамент басшысы, полковник Ғалымжан Жантөрин әскери-техникалық мектепке курсанттар қабылдауда көз қысты, бармақ бастыға барғаны үшін күдікті ретінде қолға түсті. Әскери прокурор Мейіржан Қашымжанов осы мектептің үш қызметкері бұдан бұрынырақ істі болғанын айтып отыр. Былтыр ҚР Ішкі істер министр-лігінің орталық әскери-дәрігерлік комиссиясының төрағасы, полковник Исабеков қолға түскен. Батыс Қазақстан облыстық қорғаныс істері жөніндегі департаментінің басшысы да құрықталған деседі. Жемсауы жыбырлап тұратын жебірлер арасында әкімдердің, басқа да лауазым иелерінің жиі кездесетіні ойландырмай қоймайды. ҚР Энер-гетика министрінің орынбасары Ғани Сәдібеков курортты қалалардағы көлдерді тазартуға бөлінген қаржыны үптегені үшін сотты болғаны белгілі. Павлодар облысының әкімі Ерлан Арынов туралы жайсыз хабар тарады. Оның көмекшісі Төлеген Бәстенов 9 миллион теңге пара алып жатқан жерінде құрықталған. Көп уақыт ұзамай Павлодар облысының әкімі Болат Бақауов құрықталды. Оның не бүлдіргенін тергеу қорытындысынан соң білеміз. Былтыр Атырау облысы әкімінің орынбасары Нұрсәуле Саулауоваға қатысты шу шықты. Ол мектеп асханаларына жеткізілуі тиіс жиһаздарды саудаға салған. Осы жиһаздарға 34 миллион теңге қаралған екен. Соның 5 миллион теңгесіне орынбасардың көзі түскен ғой. 2016-2019 жылдарға арналған білім мен ғылымды дамыту мемлекеттік бағдарламасына бөлінген қаражаттан 10 миллион теңгені қымқырған білім басқармасының басшысы Қайырғали Кенжеғалиев пен оның орынбасары Роза Қабдулова ұсталғаннан кейін Нұрсәуле ханым өз еркімен қызметінен кетіп еді. Жуырда Нұрсәуле Сайлауова 2 жылға, Роза Қабдулова 4 жылға шартты түрде сотталды. Маңғыстау облысы әкімінің бірінші орынбасары да алдыңғы жылы ұятқа қалып еді. Енді Алматы және Нұр-Сұлтан қалаларында аудан әкімі ұсталды деген хабар тарады. Былтырғы қазан айында Жетісай ауданы Қызылқұм ауылдық округінің әкімі үй құрылысына жер телімін бергені үшін 500 мың теңге аламын деп құрықталды. Ал, Шымкент қаласындағы әл-Фараби аудандық әкімдігі кәсіпкерлік бөлімінің басшысы сауда жасауға рұқсат беру және кәсіпкерлік қызметке қолдау көрсету үшін бір азаматтан 65 мың теңге аламын деп от басып қалды. Павлодар облысы Қалқаман ауыл-дық округінің әкімі бас маманмен бірігіп, әкімдік ғимаратына төлем терминалдарын қою бойынша келісім-шарт жасасу кезінде 50 мың теңге пара алған. Алматы облысы Байсерке ауылдық округі әкімінің бұрынғы орынбасары қызметін асыра пайдаланған. Атырау облысында аудан әкімінің орынбасары мен құрылыс бөлімінің басшысы мердігерді бопсалап, пара алғаны үшін сотты болды. Ақмола облысы Аршалы ауданы Жібек жолы ауылдық округінің әкімі 300 мың теңге пара алғаны үшін 23,4 миллион теңге айыппұл төлеп құтылған. «Казпошта» АҚ Жамбыл облыстық филиалының басшысы Б.Пірәлі біреуді жұмысқа орналастырамын деп басы бәлеге қалды. Оны Тараз қаласы №2 соты мемлекеттік қызметте лауазым иелену құқығынан айырып, 7,5 миллион теңге айыппұл салды. Таяуда Шығыс Қазақстан облысында агроөнеркәсіптік кешенді табысты етеміз деген шенеуніктер 35 миллион теңге парамен ұсталды. Олар мол қаражатты сүт арасына жасырған. Флягтан сарылдап төгілген сүт арасынан кленкаларға мұқият оралған бума-бума теңге түскенде аспаннан шұға жауғандай таңырқамаған пенде қалмады. Ақтау қаласында Ауыл шаруашылығы министрлігінің ветеринарлық қадағалау жөніндегі комитеті қалалық инспекциясы басшысы да нысанға алынып отыр. Оның көп мөлшерде пара алғаны белгілі болған. Былтыр Түркістан облысы бойынша сыбайлас жемқорлық фактілерімен 73 адам ұсталған. Оның 15-і жымқыру, біреуі қызметін асыра пайдалану, 57-сі парақорлық дерегі ретінде тіркелген. Осы сияқты мысалдарды тізе беруге қалам ұшы да шыдамай бара жатқандықтан, осы жерден үзуге тура келеді. 2019 жылдың 20 мамырында Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев-тың төрағалығымен сыбайлас жем-қорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері жөнінде кеңес өткені белгілі. Осы кеңесте Президент: -Жыл сайын Қазақстанда орташа есеппен екі мыңнан астам сыбайлас жемқорлыққа қатысты қылмыстық іс тіркеледі. Мыңнан астам адам жауапқа тартылады. Бұл-батпандап кіріп, мысқылдап шығатын кесел. Осы ауруды шұғыл түрде емдемесек, ертең кеш болуы мүмкін, – деп жебірлер мен жегіштердің жолын кесу жөнінде бірқатар тапсырмалар берді. Қоғам дертіне айналған бұл кеселдің жолын кесу оңай болмай тұр. Қазір оған қарсы шаралардың бірі ретінде жемқорлық жайлы хабарлаған адамдарды ынталандыру шаралары көзделініп отыр. Мәселен, сіз біреудің сыбайлас жемқорлыққа қарсы әрекетін байқасаңыз және оның ұсталуына көмек берсеңіз соттың айыптау қорытындысынан соң сыйақы ретінде пара сомасының 10 пайызын аласыз. Бірақ, жуаннан жонып , жіңішкеден жырымдап жеген жырыңдылар сізге оңайлықпен жан алдырар ма? Жемсауы жалмауыз жандарды ұстап берем деп жүріп, құрдымға жұтылып кетпейсіз бе? Өйткені, берерменнің қашан да беделі басым, құрығы ұзын. Сыбайлас жемқорлықпен күрестің бір жолы ретінде шенеуніктерді түрме тынысымен таныстыру басталып та кетті. Мұндай шаралар Шымкент және Нұр-Сұлтан қалаларында көрініс тапты. Десек те, түрменің тыныс-тіршілігімен танысқандардың ішкі тыйымы қаншалықты нәтижелі болатыны алдағы күндердің енші-сінде. Еліміздің экономикалық және қоғамдық ахуалына жемқорлық көп мөлшерде залалын тигізеді. Сондықтан онымен күрестің бұдан да басқа тиімді, ықпалды жолдарын қарастыруымыз керек-ақ. Жебірлердің күздің күні ағаштардан құлаған жапырақтай тым көбейіп кетуін оларға қолданылатын жазаның тым осалдығынан көретіндер де бар. Мысалы, Мәжіліс алдында сөз алған ҚР Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі төрағасының орынбасары Олжас Бектенов жемқорлыққа қолданатын жазаның жеңіл екенін айтып, дабыл қақты. Олар түрлі жолдармен жазаларын мерзімінен бұрын өтеп шығады. Екіншіден, алған парасының елу еселенген көлемінде айып төлеп, түрме табалдырығын аттамай-ақ тайраңдап шыға келеді. Осыдан барып жемесе жұтқыншақтары жыбырлап тұратын жебірлер «е, ұстап алса, құтылудың жолы оңай екен ғой» деп арқаны кеңге салады. Мемлекеттік қызметке қайта орала алмаса, жымқырғандарының бір бөлігіне бизнес ашып алады. Біріккен Ұлттар Ұйымы 2003 жылдан бері 9 қаңтарды халықаралық сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес күні деп белгілеп, атап өтіп келеді. Әлем болып парақорлыққа қарсы күресті күшейтуге күш салып жатқанда Румыния үкіметі Қылмыстық кодекске түзетулер енгізіп, Айды аспанға бірақ шығарды. Министрлер Кабинетінің осы өзгерістерді мақұлдағаны тұрғындардың ашу-ызасын тудырған. Өйткені, қабылданған нормативтік құжат алаяқтық пен жемқорлық әрекеті үшін жауаптылардың бос-тандыққа шығуына жол ашады. Қабылданған құжатқа зейін салайық. 48 мың доллардан төмен пара алған азаматтарды бас бостандығынан айырудың қажеті шамалы екен. Бухарест қаласында 50 мыңға жуық адам рақымшылық шарасы мен заңға өзгеріс енгізуге қарсылық ретінде шеруге шыққанымен, Румыния үкіметі заңды қабылдап жіберген. Олар бұл әрекетін сыбайластықпен түрмеге түскендердің шамадан тыс артып кетуімен түсіндірген. Ақырында, жұртшылықтың жаппай ереуінен қаймыққан үкімет өзгерістер енгізуден бас тартып барып, елді тыныштандырған. Біздің елде де парақорлармен пәрменді күрес жалғасып келеді. Бұл жөнінде тиісті Заңдар да қабылданды. Бірақ, Президент Қасым-Жомарт Тоқаев атап көрсеткендей, жең ұшынан жалғасатындар көбеймесе, азаймай отыр. Шенділердің алдына мәселесін шештіріп алу үшін баратындар көп. Бүгінде қызметке «көкесіз» кіре алмайсыз. Жұмысқа тұрудың басқа да кедергілері көп. Әлемде сыбайлас жемқорлықпен күресудің бірнеше жолдары бар. Мәселен, Грузияда шенеуніктердің санын 3 есеге азайта отырып, жалақысын 3 есеге көбейткен. Ал, Сингапур билеушілері 1952 жылдан бері сыбайлас жемқорлық жағдайларын тергеу Бюросы арқылы жұмыс істеп келеді. Бюро мемлекеттік шенеуніктер арасындағы жемқорлыққа қатысты жағдайларды тексеріп, тиісті органдарға қажетті шараларды қолдану үшін хабарлап отырады. Қытай мемлекеті парадан бас тарту бойынша «тай-цзи» сабақтарын енгізген. Әрине, әр елдің салты басқа. Бәлкім, олардың тәжірибелері бізде оң жамбасқа келе қоймайтын да шығар. Ең бастысы Сананың тазалығында. Сана тазармай-қоғам тазармайды. Сондықтан, сыбайлас жемқорлықтың зияны мен зардабы туралы отбасыдан бастап мемлекеттік қызметкерлерге дейін саналарына сіңдіре сабақ өту керек шығар. Тағы да данышпан Абайға жүгінуге тура келеді. Абыз ақын не деп еді? Тыңдайық. Ел бұзылса, құрады шайтан өрмек, Періште төменшіктеп, қайғы жемек. Өзімнің иттігімнен болды демей, Жеңді ғой деп шайтанға болар көмек,–деп ойлы ақын бекер күйінді ғой деймісіз. «Өзімнің иттігімнен болды» деп бармақ тістейтін ұяты барлар көбейгенде ғана жұлындағы жегіқұрт жұлынып түспек. Ар, Намыс, Ұят ұялаған жер қашанда асылзат күйінде таза тұрмақ. Ендеше бізге Ар сабағы, Намыс сабағы, Ұят сабағы керек-ақ. Бұл сабақтарды ешбір дана, ұлағатты ұстаз адамдардың кеудесіне күштеп ендіре алмайды. Әр адам өзіне-өзі ұстаз бола білгенде, жүрегін таза ұстағанда ғана, ұят оянады. Ендеше, әр кеудеде шындық шамы, намыс оты сөнбесін деп тілейік. Сонда бізді ешбір шайтан жеңе алмайды…
Держатели документа:
БҚУ

63(5каз)
Ж 88
Жұмағұл, С
    Еліи деп өткен ер Баукең [Текст] / С Жұмағұл // Qazaq adebieti. - 2020. - №15-16.- 8 мамыр. - Б. 4-5
ББК 63(5каз)

Рубрики: Әдебиеттану

Кл.слова (ненормированные):
Бауыржан Момыншұлы -- Батыр -- Ерлік -- Қаныш Сәтбаевқа хаты -- Майдан хаттары
Аннотация: Бауыржан Момышұлының ана тілі мен ата тарихын қастерлеу, ұлттық құндылықтарды көздің қарашығындай сақтау хақындағы саф ойлары бүгіндері де өзектілігін жоймай отыр. Қаһарман тұлғаның елдік қасиеттерді сақтауға шақырған өсиеті мен аманатына адал ел ғана қазіргі жаһандану үрдісіндегі жасампаздық құқығына ие болып қалмақ.
Держатели документа:
БҚУ

Мұсаев, З.
    Қазақы түйе iнгенiн қалмақ тұқымы бурасымен тұқымаралық будандастыру нәтижелерi / З. Мүсаев // Жаршы. - 1999. - #11-12.-28-34бет

Рубрики: Түйе шаруашылығы--ҚР

Кл.слова (ненормированные):
Түйе шаруашылығы -- Будандастыру -- ҚР

83.3(5Каз)
С 95
Сыдықов, Т.
    Абай өлеңдерінің философиялық астарындағы қазақ заңнамасының қағидаттары [Текст] / Т. Сыдықов // AQIQAT. - 2021. - №12. - б. 43-47
ББК 83.3(5Каз)

Рубрики: Әлем әдебиетінің сыны мен тарихы және бөлек елдер әдебиеттері

Кл.слова (ненормированные):
Абай -- Абай өлеңдері
Аннотация: Абай қазақ халқының бойындағы ең асыл, озық қасиеттер, ата-бабаларымыздан бізге сүзіліп жеткен ұлттық құндылықтарды насихаттап, қанына дарытып, жүрегіне берік орнықтыру мақсатымен интеллектуалды және қуатты Қазақ Заңнамасының генезисіне жырларында кеңінен шұрайлы өріс ашуы осы ұлы мұраттардың талабынан туған. Асылы, "Абай десек, біздің есімізге қазақ халқының бойындағы ең асыл, ең озық қасиеттер елестейді", "Абай даналығы - ұлттық рухтың негізі" дейтін ел аузынан кең тараған афористік пікірлер сол поэзиясындағы түбірлі революцияға қатысты дер едік. Ол да - жанкешті еңбек, білім мен ғылыми ізденістердің нәтижесі. Осип Мандельштам: "Өнердегі революция сөзсіз классицизмге алып келеді", - деуі орынды. Абай - классик шыңына шыққан тұңғыш қазақ ақыны, бәлкім онан кейін де классиктер шығар, ал олар адамзат Абайы шыңының төңірегіндегі сілемдер болып қалмақ.
Держатели документа:
М. Өтемісов атындағы БҚУ

63.3(5Қаз)
Т 11
Тұрсынхан, Қ.
    Қазыбек Сәменбетұлы және оның заманы [Текст] / Қ. Тұрсынхан // Қазақ тарихы. - 2021. - №5. - б. 5-12
ББК 63.3(5Қаз)

Рубрики: Тарих

Кл.слова (ненормированные):
Сәменбеттің сары үкісі -- сарысу өзені -- Қазыбек Сәменбетұлы -- ойраттар -- еділ қалмақтары -- ақтабан шұбырынды -- манжуша -- қытайша деректер -- жылқы саудасы -- үрімжі -- қашқар -- абылай ханның мөр-жүзігі -- қазыбектің қабірі
Аннотация: Мақалада 1758 жылдан кейін Жоңғарияға қоныс аударған қазақтардың тарихына қатысты тұлғалардың бірі Қазыбек Сәменбетұлы және оның жасаған дәуірі зерттелген. Ол үшін Г. Н. Потанин секілді ғалымдардың назарына іліккен "Сәменбеттің Сары Үкісі" туралы аңыздан бастап, Қазыбектің өскен ортасы, ата тек шежіресі, Жоңғар шапқыншылығы кезіндегі ауылының көшіп-қонған жерлері, оның қазақ батырларымен, Абылай ханмен қарым-қатынасы, Ман-Цин империясының Үрімжі және Қашқардағы ұлықтарымен сауда жасасуы, т.б. жағдайлар талданған. Шежіре мен тарихи деректерге сүйеніп Қ. Сәменбетұлының туған және қайтыс болған жылына талдау жасалады. Омскі әскери-топографиялық картасына негізделіп, оның қабірінің Шығыс Қазақстан облысы, Көкпекті ауданындағы Көкпекті өзенінің бойында жатқандығы дәлелденеді. Сондай-ақ, мақалада Қазыбек Сәменбетұлының зергерлік және ұсталық қырына да тоқталып, оның жолын қуған саясаткер, би және өнерлі ұрпақтары туралы бірнеше дерек ұсынылады.
Держатели документа:
М. Өтемісов атындағы БҚУ

63.3(5Қаз)
Е 71
Еркін, А.
    Соқыр Жалаңтөс батырдың қалмақтармен шайқасы [Текст] / А. Еркін // Қазақ тарихы. - 2021. - №5. - б. 13-15
ББК 63.3(5Қаз)

Рубрики: Тарих

Кл.слова (ненормированные):
жалаңтөс -- батыр -- соқыр -- қалмақтар -- қазақтар -- қазақ жері -- павлодар облысы -- баянауыл -- жорықтар -- соғыс -- әскер -- қолбасшы -- шежіре -- қолжазбалар
Аннотация: Бұл мақалада қазақ жерін қалмақтардан қорғаған Соқыр Жалаңтөс батырдың қазіргі Павлодар облысындағы жерлердегі әскери жорықтары сөз болады. Әсіресе, 18-ғасырдың 20-30 жылдары Баянауыл өңірінде қалмақ шапқыншылығы күшейген кезеңде Соқыр Жалаңтөс батыр қазақ жерінің тәуелсіздігін қорғау үшін қалмақтармен үздіксіз соғысқаны әрі бірнеше әскери жорықтар ұйымдастырғаны кеңінен айтылған. Осы батырдың Баянауыл өңіріндегі әскери жорықтары туралы шежіреші Зейнешов Кәрімжанның жазып қалдырған тарихи қолжазбаларында кеңінен баяндалған. Сондай-ақ осы жазбада Соқыр Жалаңтөс батырдың қазақ жеріне келген жаулардан қазақ елін, жерін қорғау үшін қазақ халқын бір тудың астына қалай біріктіргені талданып берілген. Қалмақтармен соғыста қазақтың оны әскери қолбасшы-сардар сайлап, елі үшін шайқаста көзсіз батыр атанғаны туралы және қалмақ мергенінің оғы тиіп, соқыр Жалаңтөс батыр атанғаны баяндалған. Осы жасалған жорықта соқыр Жалаңтөс батыр жеңіске жетіп, қалмақ қонтайшысы келісімге келіп, Жалаңтөс батырдың соқыр көзінің құнын төлеу үшін өз қызын бергені туралы айтылады.
Держатели документа:
М. Өтемісов атындағы БҚУ

63.3
А 86
Артықбаев, Ж.
    "Тотының әңгімесі" [Текст] / Ж. Артықбаев // Ақиқат. - 2022. - №3. - б. 72-77
ББК 63.3

Рубрики: Тарих

Кл.слова (ненормированные):
тотының әңгімесі -- қарқаралы қалмақтары туралы -- қызыл - кеніш сарайы -- Ақжан Жақсыбекұлы әл-Машани
Аннотация: Мақалада Ақжан Жақсыбекұлы әл-Машанидың шыққан тегі туралы баяндалған.
Держатели документа:
М. Өтемісов атындағы БҚУ

63.3(0)5
М 92
Мұхатова, О.
    ХІХ ғасырдың екінші жартысындағы Қазақстандағы православиелік миссионерлердің қызметі [Текст] / О. Мұхатова // Отан тарихы. - 2022. - №1. - б. 89-100
ББК 63.3(0)5

Рубрики: Жаңа тарих (1640-1918)

Кл.слова (ненормированные):
қалмақтар -- Жетісу -- Сарқан -- миссионер -- қызмет -- православие -- мектеп -- казак -- насихат -- шоқындыру
Аннотация: Мақалада Қазақстандағы ХІХ ғасырдың екінші жартысындағы орыс православие шіркеуінің қазақ даласындағы қызметі ҚР Орталық мемлекеттік архивіндегі 64 және 44 - қор құжаттары бойынша талданады.
Держатели документа:
М. Өтемісов атындағы БҚУ

63
Б 42
Бектұр, А.
    Қиратып жатыр Ахметтің үйін... [Текст] / А. Бектұр // AIQYN . - 2022. - 21 маусым. - №89. - Б. 6
ББК 63

Рубрики: История

Кл.слова (ненормированные):
Ахметтің үй -- Ахмет Бай­тұрсынұлының үйін -- Ерлан Қалмақов -- тарихи -- Жаңа музей үйі -- Жүсіпбек Аймауытов -- Керім Ті­лен­шеұлы -- рес­таврация -- журналист -- Техникалық пас­порты -- Санжар Асфендияров
Аннотация: Қостанай облысындағы Ахмет Байтұрсынұлының үйін мердігерлер бұзып тастағаны туралы ақпарат тарады. Бұған дейін үйдің іргетасы тұрған, енді оның ізі де қалмапты. Ал жергілікті билік ұлт ұстазының осы үйде дүниеге келмегенін алға тартады.
Держатели документа:
ЗКУ