Электронный каталог

66.3
С 95

    Сындарлы қоғамдық диалог - Қазақстанның тұрақтылығы мен өркендеуінің негізі [Текст] // Oral oniri. - 2019. - 3 қыркүйек. - №71. - Б. 1-6
ББК 66.3

Рубрики: Внутренняя политика

Кл.слова (ненормированные):
Жолдау - 2019 -- халық пен биліки -- Президент -- Қасым-Жомарт Тоқаев -- заман талабына сай тиімді мемлекет -- үкімет мүшелері -- депутаттар -- азаматтардың құқықтары мен қауіпсіздігін қамтамасыз ету -- қарқынды дамыған және инклюзивті экономика -- әлеуметтік жаңғырудың жаңа кезеңі -- қуатты өңірлер - қуатты ел
Аннотация: Мен уәде еткен саяси жаңғыруды үдерісі азаматтарымыз бен мемлекетіміздің мүдделеріне сәйкес, біртіндеп үздіксіз жүзеге асырылатын болады. Негізсіз, жүйесіз саяси ырықтандыру елдің ішкі саяси ахуалының тұрақсыздығына, тіпті мемлекеттіліктен айырылуға әкеліп соғатынын әлем елдерінің тәжірибесінен көріп отырмыз. Сондықтан біз саяси реформаларды "асығыстыққа салынбай", керісінше, кезең-кезеңімен, табанды табанды түрде және жан-жақты ойластырып жүзеге асыратын боламыз. Еліміздің қоғамдық-саяси өмірін жаңғыртпай, табысты экономикалық реформаларды іске асыру мүмкін емес. Бұл - біздің ұстанатын басты қағидатымыз. "Күшті Президент - ықпалды Парламент - есеп беретін үкімет". Біз бұл мақсатқа әлі де жете қойған жоқпыз. Сондықтан осы бағыттағы жұмысқа бар күш-жігерімізді салуымыз қажет. Саяси жүйенің бұл формуласы мемлекет тұрақтылығының негізі саналады.
Держатели документа:
БҚМУ

66.3
С 95

    Сындарлы қоғамдық диалог - Қазақстанның тұрақтылығы мен өркендеуінің негізі [Текст] // EGEMEN QAZAQSTAN. - 2019. - 3 қыркүйек . - №169. - Б. 1-3
ББК 66.3

Рубрики: Внутрення политика

Кл.слова (ненормированные):
заман талабына сай тиімді мемлекет -- азаматттардың құқықтары мен қауіпсіздігін қамтамасыз ету -- қарқынды дамыған және инклюзивті экономика -- әлеуметтік жаңғырудың жаңа кезеңі -- қуатты өңірлер - қуатты ел -- жолдау - 2019 -- Президент Қасым-Жомарт Тоқаев
Аннотация: Мен уәде еткен саяси жаңғыруды үдерісі азаматтарымыз бен мемлекетіміздің мүдделеріне сәйкес, біртіндеп үздіксіз жүзеге асырылатын болады. Негізсіз, жүйесіз саяси ырықтандыру елдің ішкі саяси ахуалының тұрақсыздығына, тіпті мемлекеттіліктен айырылуға әкеліп соғатынын әлем елдерінің тәжірибесінен көріп отырмыз. Сондықтан біз саяси реформаларды "асығыстыққа салынбай", керісінше, кезең-кезеңімен, табанды табанды түрде және жан-жақты ойластырып жүзеге асыратын боламыз. Еліміздің қоғамдық-саяси өмірін жаңғыртпай, табысты экономикалық реформаларды іске асыру мүмкін емес. Бұл - біздің ұстанатын басты қағидатымыз. "Күшті Президент - ықпалды Парламент - есеп беретін үкімет". Біз бұл мақсатқа әлі де жете қойған жоқпыз. Сондықтан осы бағыттағы жұмысқа бар күш-жігерімізді салуымыз қажет. Саяси жүйенің бұл формуласы мемлекет тұрақтылығының негізі саналады.
Держатели документа:
БҚМУ

82(5каз)
Ж 11
Жұмабай , Н.
    Фариза... Фариза - жыр... Фариза - тағдыр... [Текст] / Н. Жұмабай // EGEMEN QAZAQSTAN. - 2019. - 17 қыркүйек. - №179. - Б. . 1-10
ББК 82(5каз)

Рубрики: Фольклор

Кл.слова (ненормированные):
Фариза Оңғарсынова -- Фариза спектаклінің премьера -- театр -- руханиат -- Фаризаның тағдыры - оқшау тағдыр -- Драматургиядағы сеңді бұзды -- көрермен лебізі
Аннотация: Ең бастысы, М.Әуезов театры сахнасында 18 жыл бойы репертуардан түспей, үзіліссіз қойылған "Мәңгілік бала бейне" (режиссері Болат Атабаев) шығармасын сүйіп тамашалаған алматылық көрермен сүйікті авторымен тура 22 жылдан кейін киелі сахнада қайта қауышты. Тек бұл жолы сахнаға "Мәңгілік бала бейнені" жазған балғын автор емес, "Фаризаны" тудырып, ақын жанымен тең отырып сырласқан, өлең әлемінен өзі таныған Фаризасын іздеген шығармашылық бабындағы , толысқан, толған Роза Мұқанова көтерілді. Алматы ақынын да, авторын да сағыныпты. Үздіксіз соғылған шапалақ. Толастар емес...
Держатели документа:
БҚМУ
Доп.точки доступа:
Жаманқұлов, Т.
Мұқан , А.
Елубай , С.

66.1(0)
М 50

    Менталитет ұлттың ұлылығының белгісі [Текст] // Тіл. - 2019. - №1. - Б. 36-41
ББК 66.1(0)

Рубрики: Национализм — направление политической мысли

Кл.слова (ненормированные):
мемлекет -- тарих -- саясат -- менталитет -- Үндістан мен Қытай -- Германия -- Жапония -- сан мен сапа -- ірі державалар -- Миямото -- рух жайлылығы -- самурайлар -- Миямото Мусаши -- үздіксіз жақсару -- конституция
Аннотация: Адамзат тарихынан белгілі, ұлттың менталитеті - дүниені қабылдау және ақыл-ой шабыты бұрын да, бүгін де мемлекеттің жетістігінің шарты болып саналады
Держатели документа:
БҚМУ

63
К 11
Кәрібаев, Б.
    Есімнің ұлы Жәнібек хан [Текст] / Б. Кәрібаев // TURKISTAN . - 2019. - 5 желтоқсан. - №48. - Б. 7
ББК 63

Рубрики: История

Кл.слова (ненормированные):
жәнібек хан -- есімнің ұлы -- қазақ хандығының тарихы -- мәдени мұра -- жәнібек сұлтан -- жоңғар мемлекеті
Аннотация: ғасырдағы Қазақ хандығының тарихында ең аз зерттелген ғасырға - ғасыр жатып, осы ғасырдағы тарихымыздың әр мәселесін толық шешілген деуге ауызымыз бармайды. Тіпті, жекелеген хандарымыздың билік құрған жылдары мен олардың қатысуымен өткен маңызды оқиғалар туралы толық біле алмай жатырмыз. Мысалы, ғасырдың екінші жартысында, яғни 1652-1680 жылдары билікте болған хандарымыз жөнінде әлі толық біліміміз жеткіліксіз. Тек үздіксіз ғылыми ізденістердің арқасында ғана ғасырдағы тарихымыздың жекеленген тұстарының беймәлім құпиялары ашыла түсуде, жекелеген тарихи тұлғаларымыз анықталып, олардың тарихи рөлдері енді ғана отандық тарихнамамызда анықталып жатыр. Сондай тұлғаларымыздың қатарына Есімханұлы Жәнібек хан жатады
Держатели документа:
БҚМУ

74.58(5каз)
Г 15
Галиева, А.Х.
    Білім және ғылым инновациялық экономиканы дамыту факторы ретінде [Текст] / А.Х. Галиева // ҚР ҰҒА баяндамалары . - 2018. - №6. - Б. 62-67
ББК 74.58(5каз)

Рубрики: Высшее образование

Кл.слова (ненормированные):
инновациялық экономика -- зерттеу институттары -- адам капиталы -- үздіксіз білім беру
Аннотация: Жұмыстың мақсаты білім мен ғылымның рөліне инновациялық экономиканы қалыптастырудағы құрылымдық элементтер жиынтығы ретінде талдау жасау болып табылады. Міндеттер ретінде мыналар қойылды: білім мен ғылым ұғымын ашып көрсетіп, олардың құрамдас бөліктері мен инновациялық экономиканың өндіріс процесіндегі орнына, олардың өзара байланысына құрылымдық негіздік элементтер ретінде талдау жасау. Табысты инновациялық экономика қалыптастыру үшін білім арқылы жұмыс дағдыларын оқытуға практикалық білімді барынша төмен икемді бере отырып көшу қажет деген қорытындыға келеді.
Держатели документа:
БҚМУ
Доп.точки доступа:
Саду , Ж.Н.
Кулубеков, М.Т.
Казбекова , Л.А.

82(5Каз)
И 92
Итемирова, А.
    Саналы ұрпақ тәрбиелеу - уақыт талабы [Текст] / А. Итемирова // Қазақ тілі мен әдебиеті орыс мектебінде = Казахский язык и литература в русской школе. - 2020. - №2. - Б. 47-54
ББК 82(5Каз)

Рубрики: Фольклор Казахстана

Кл.слова (ненормированные):
тәрбиелеу -- ұрпақ -- қазақ фольклоры -- қазақ әндері -- бата -- мақал-мәтел -- бала тәрбиесі
Аннотация: Бала тәрбиесі қай заманның, қай қоғамның болсын зерделі зиялылары мен ойшылдарын толассыз толғанысқа, үздіксіз ізденіске түсірген ізгі мұрат, игі арманы.
Держатели документа:
БҚМУ

74
А 51
Алмағамбетова , Л.
    "Ұстаздық ғұмырды жалғағанда" [Текст] / Л. Алмағамбетова // Қазақстан мектебі . - 2020. – сәуір. - №4. - Б. 19-21
ББК 74

Рубрики: Образование

Кл.слова (ненормированные):
мектептегі әдістемелік жұмыс -- нәтижелі, нәтижесіз істер -- ұстаз -- оқушы -- Т.Рысқұлов атындағы орта мектеп -- коучинг -- семинар -- мұғалім -- тренинг
Аннотация: Мектептегі әдістемелік жұмыс сан қырлы саладан құралады. Олар бір-бірімен сабақтас, бірін-бірі толықтыратын, бірін-бірісіз нәтиже бермейтін жұмыстар. Сондықтан ұстазды кәсіби шеберлікке жетелеу білім сапасына, шығармашылыққа көтеру дарынды баланы жетелеуге, жас маманмен жұмыс мектептің болашағын жасауға, үлкен идеяларды жүзеге асыру бүкіл ұжымның кәсіби деңгейін үздіксіз ізденісте ұстау деген сөз.
Держатели документа:
БҚУ

74
Б 30
Бахтиярова , Г.
    Ұстаз, ғалым, құрбы Салтанат Қуатқызының тұлғалық келбеті [Текст] / Г. Бахтиярова // Қазақстан мектебі . - 2020. – сәуір. - №4. - Б. 29-32
ББК 74

Рубрики: Педагогика

Кл.слова (ненормированные):
Абильдина Салтанат Қуатқызы -- мерейтой -- қазақ педагогика ғылымы -- ЖОО үздік оқытушысы - 2008 -- ЖОО үздік оқытушысы - 2014 -- үздіксіз еңбек -- ұстаз -- мектеп
Аннотация: Абильдина Салтанат Қуатқызы-ғалым, ұстаз, шебер ұйымдастырушы, білікті басшы, рухани жан дүниесі ерекше жаратылған тұлға екенін бүгінгі өзі өсіп-өнген ортасы, көзі қарақты зиялы қоғам жақсы біледі. Қазақ педагогика ғылымында өзіндік ғылыми жолы мен бағытын айқындап алған, сол жолда ғылыми мектебін қалыптастыруға бар күшін салып, білім нәрін жас ұрпаққа меңгертуде талмай еңбек етіп жүрген адал құрбы-дос, ұстаз-ғалым, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, РЖА корреспондент мүшесі және Конкорд академиясының (Франция) корреспондент мүшесі академиялық атақтарының иесі, екі мәрте "ҚРБжҒМ "ЖОО үздік оқытушысы-2008", "ЖОО үздік оқытушысы-2014" мемлекеттік грантының иегері - Салтанат Қуатқызы Абильдина бүгінде мерейлі 50 жасқа толып отыр.
Держатели документа:
БҚУ

28.89
И 50
Иманқұл , Ж.
    Браконьерлермен күрес-жаңа серпін алуда [Текст] / Ж. Иманқұл // Жалын . - 2020. - №4. - Б. 76-93
ББК 28.89

Рубрики: Краеведение

Кл.слова (ненормированные):
мемлекет саясаты -- ұлттық қауіпсіздік -- табиғат -- айнала -- қор -- мұхит -- су -- жер -- күн энергиясы -- атмосфера -- таза ауа -- таза су -- құнарлы топырақ -- өсімдіктер әлемі -- жануарлар дүниесі -- байлық
Аннотация: Табиғаттың қандай қоры болсын адамзаттың игілігіне арналған, сан алуан қажетін қамтамасыз етеді. Табиғат бізді айналада қоршап тұрған барлық нәрсе: ауа, су, топырақ, тау, орман, қазба байлықтары, өсімдіктер әлемі, жануарлар дүниесі, т.б. Сан мыңдаған жылдар бабалар мұра етіп қалдырған табиғат пен оның шексіз байлығын қорғау, оларды тиімді пайдалану мәселесі бұл күндері дүниежүзілік аса маңызды мәселелердің біріне айналды. Адамзат қалауынша пайдаланып келе жатқан барлық табиғи қорлар сарқылмайтын және сарқылатындар екі топқа бөлінеді. Сарқылатын қорлар қайта қалпына келмейтіндер және қалпына келетіндер деп бөлінеді. Сарқылмайтын қорларға: Күн энергиясы, атмосфера ауасы, теңіздер мен мұхиттардың сулары, жер, т.б. жатады. Бұлардың кейбіреулері адам-ның теріс іс-әрекетінен бүлініп немесе ластанып, сарқылатын қорларға айналып кетуі мүмкін. Мысалы, Арал теңізін алайық. Теңіздің тартылып, тұзы аспанға көтеріліп, климат өзгеріп, экологиялық аймаққа айналуы – тікелей адам баласының әсерінен орын алды. Сарқылатын қорларға таза ауа, таза су, құнарлы топырақ, өсімдіктер әлемі мен жануарлар дүниесі, қазба байлықтар, т.б. жатады. Табиғат қорларының кейбіреулеріне тоқталып өтейік. Судың негізгі қорын Дүниежүзілік мұхиттар мен теңіздер құрап, айналымы заңдылығы бойынша құрлықтағы өзендер мен көлдер үнемі қоректеніп отыратындықтан, су сарқылмайтын қорға жатады. Арал теңізінің тартылуы сияқты басқа да өзендер мен көлдердің құрғауы, тікелей адамның әрекетінен болған және сол аймаққа ғана тән құбылыс болып табылады. Ауа құрамы мен сапасы да улы газдар мен түтіндер өзгерген. Ауаны лас-тайтын – миллиондаған автокөліктер, ұшақтар, өнеркәсіп, зауыт, жылу стансалары, полигондар, зымырандар т.б. Ауыр өнеркәсіп шоғырланған қалалар мен елдімекендер халқының денсаулығы да төмендеген. Өскемен, Риддер, Зырян, Қарағанды, Екібастұз сынды қалалар маңындағы ауа сапасы талай айтылып келе жатқан мәселе. Еліміздің топырақ қорлары да жылдан-жылға сапасы төмендеп немесе құнарсызданып барады. Соңғы деректер республика жерінің 60 пайызы жарамсыз жерлерге немесе шөлге айналып кеткен. Солтүстік облыстарда тың игеру науқанына байланысты топырақ қарашірігінің 25-30 пайызын жоғалтқан. Еліміздің батыс өңірінде мұнай-газ игеру қарқынды дамуы есебінен топырақ қорлары ластанып, бүлініп жатыр. Топырақтың мұнаймен ластануы, топырақтың техногендік бүлінуі 2,5 млн. га жер аумаққа жайылған. Сұмдық көрсеткіш! Сондай-ақ жайылым қоры да бұл аймақта жарамсызданып барады. Азғыр, Тайсойған сынақ полигондарының салдарынан 1,4 млн га жер бүлінген. Республиканың өзге аймақта-рындағы жер қорларының да күйі мәз емес. Егін егіп, көкөніс отырғызып, тез өнім ала салу үшін тыңайтқыштарды мөлшерден артық қосу топырақтың ластауына, тозуына әкелген. Адамның қамқорлығы азайған сайын, табиғаттың «өзді-гінен қалпына келу» құбылысы жүріп жатыр. Ұшы-қиыры жоқ даланың қойнауы қазба байлықтарының барлық дерлік түріне бай. Өкініштісі, байлық жеке компаниялар арқылы шет елдерге ағылып жатыр. Әлі күнге қазба байлықтарды игеру ысырыапшылдық, пайдақұмарлық есебінен, жоспарсыз жүргізілуде. Қазбаларды елімізде өңдеу технологияларын жабдықтай алмай, есепсіз шетке айдап, қазір сарқылтуға жақын қалдық. Табиғаттың өкпесі орман қоры елімізде тек 21,8 млн га жер қамтиды. Бұл өлкеміздің барлық жерінің 3,35 пайызын ғана құрайтын, өте аз көрсеткіш. Осы аз қордың өзі жыл сайын азайып жатыр. Басты себеп – қаскерлік жолмен орман ағаштарын отау, орманға демалысқа шығып, өрт шығару, жалынды дер кезінде тоқтата алмау, зиянды заттармен ластау, қоқыс тастау т.б. Орман – ауа сүзгісі, ауа жаңартқыш, дәрілік өсімдіктердің сан түрі өсетін асыл қойма, аң мен құстың мекені. Орманға қаскерлік – тіршілік тынысына қаскерлік болып табылады. Орманды қорғау әркімге міндет. Көшеттерді қала маңындағы елді мекендерге, қала саябақтарына, гүл-зарларына отырғызып, игі істер де атқарылып жатыр. Республикамызда өсімдіктердің 6 мыңға жуық түрі бар екен, Олардың 50 пайызы тікелей адамның қамқорлығын қажет етеді. Халқымыз ежелден-ақ мал шаруа-шылығымен айналысқан, табиғаттың төл баласы. Төрт түлік малдан бөлек жортқан жабайы аңдардың әрбірін халқымыз ерекше бағалаған. Сондықтан түз тағыларының өсіп-өнуі, сақталуы тоқталмаған. Сүтқоректілердің – 155, құстардың – 481, бауырымен жорғалаушылардың – 48, қосмекенділердің – 33, балықтардың – 140 түрі тіршілік етеді. Өкінішке орай, қаскерлік пен пайдақұмарлық осы ен байлықтың басты жауы болып отыр. Сәкен Сейфуллиннің «Киікті қазақ және дейді бөкен, мың-мыңдап баяғыда жүрген екен» деп сайын далада еркін жүрген бөкендерді суреттеген керемет жыры бары. Ақбөкендер, қарақұйрықтар, арқарлар, тау ешкілері, жолбарыстар, қабыландар мен құландар қатары қазір сиреп кеткен. Ал дала сұсы жолбарыстар біржола құрып кетті. Іле бойындағы соңғы жолбарысты 1947 жылы атылған деген дерек бар. Шексіз кеңістікте үздіксіз айналған алып ғаламшарлардың көпшілігінен кішкене болғанымен, жұмыр жеріміз де қайнаған тіршілікке толы алып шар. Бірақ адам баласының қарқынды өсуі мен, ғылым прогресі, жылдам көлік түрлері адам аяғы баспаған жер қалдырмады. Ауа, су, топырақ ластанып, өсімдік пен жануарлар дүниесі дабыл қаға бастады. ХХ ғасырдың бас кезінде жануарларды қорғау мәселелері туралы сөз қозғала бастайды. 1902 жылы Париж қаласында алғаш Құстарды қорғаудың Халықаралық Конвенциясына қол қойылды. 1948 жылы БҰҰ-ның білім беру, ғылым және мәдениет мәселелері жөніндегі ұйымы (ЮНЕСКО) Халықаралық табиғат қорғау одағын (IUCN) ұйымдастыру туралы арнайы шешім қабылдады. Бұдан жарты ғасыр уақыт бұрын, дәлірек 54 жыл бұрын, ғылымда «Қызыл кітап» деген ұғым қалыптасты. Кітаптың қызыл сөзімен тіркесі, кез-келген ұлт пен мемлекет үшін түсінікті еді. Қызыл – қауіп, ескерту, қан, соғыс сынды түсініктерді астарлап тұратын түс екені айтпаса да ұғынықты. Бұл кітапты шығару туралы пікірді алғаш рет ұсынған ағылшын ғалымы – Питер Скотт. «Қызыл кітаптарға» жер бетінде жойылу қаупі бар және бұрыннан өте аз кездесетін өсімдіктер мен жануарлардың түрлері тіркеледі. Оларды сақтап қалудың және қорғаудың қажеттігі айқындалып жазылады. Әр мемлекеттің «Қызыл кітабы» мемлекеттік заңдық күші бар құжат болып саналады. Халықаралық «Қызыл кітап» (Red Data Book) – Халықаралық Табиғат Қорғау Одағының (ХТҚО-МСОП-IUCN) – халықаралық деңгейдегі құжаты болып саналады. «Қызыл кітапқа» жойылып кету қаупі төнген, сирек кездесетін, ғылыми тұрғыдан әлі толық зерттелмеген, жылдан-жылға саны күрт азайып бара жатқан, қорғауды қажет ететін өсімдіктер мен жануарлардың түрлері тіркеледі. Қазіргі уақытта «Қызыл кітаптардың» түрлі нұсқалары бар: Халықаралық Табиғат Қорғау Одағының (IUCN) Қызыл кітабы, әр мемлекеттің (республикалық) «Қызыл кітаптары», аймақтың (облыстық) «Қызыл кітаптары» деп аталады. Жалпы ережеге сәйкес мемлекеттік «Қызыл кітаптар» әрбір 10 жылда өзгертіліп әрі толықтырылып отырылуы қажет. Қазақстанда алғашқы «Қызыл кітап» Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің 1978 жылғы 16 қаңтардағы №20 арнайы қаулысына сәйкес жарық көре бастады. Қазақстанда шыққан алғашқы «Қызыл кітаптың» 1-бөлімі омыртқалы жануарларға арналды және оған 87 түр (балықтардың – 4, қосмекенділердің – 1, жорғалаушылардың – 8, құстардың – 43 және сүтқоректілердің – 31 түрі) тіркелді. Өсімдіктерге арналған «Қызыл кітап» 1981 жылы жарық көріп, ондағы түрлер 1-ші жойылып кету қаупі төнген түрлер болса, 2-шісі сирек кездесетін түрлер. Қазақстанның өсімдіктерге арналған «Қызыл кітабына» (1981) еліміздің аумағында өсетін 307 түрі тіркелген. Онда жабық тұқымдылардың (гүлді өсімдіктердің) – 288 түрі, ашықтұқымдылардың – 2 түрі, қырықжапырақтардың – 3 түрі, саңырауқұлақтардың – 10 түрі және қыналардың – 1 түрі тіркелді. Олардың 20 түріне жойылып кету қаупі төнген, ал 287 түрі сирек кездесетін түрлерге жатады. Жоғарыда айтып өткендей, Қазақстанның омыртқалы жануарларға арналған «Қызыл кітаптары» (1978, 1991, 1996, 2010), омыртқасыз жануарларға арналған «Қызыл кітабы» (2006) және өсімдіктерге арналған «Қызыл кітабы» (1981) жарық көрді. Алматы облысының «Қызыл кітабы» 2006 жылы жарияланды. Бұл кітаптар – ел аумағында жоғалу қаупі жоғары табиғат байлықтарын сақтау мен қорғауға негіз болатын құжаттар. Қазақстанның омыртқасыз жануарларына арналған «Қызыл кітабын» даярлау өте қиынға соқты. Себебі, елімізде кездесетін омыртқасыз жануарлардың түрлерінің саны және олардың биологиялық әрі экологиялық ерекшеліктері толық зерттелмеген. Сондықтан да омыртқасыз жануарларға арналған Қазақстанның «Қызыл кітабының» алғашқы 1 және 2-басылымдарына тіркелген түрлер мұқият талдап саралауды қажет етті. Сонымен, 2006 жылы Қазақстанның омыртқасыз жануарларға арналған «Қызыл кітабының» нақтыланған 3-басылымы жарық көрді. Бұл басылымға омыртқасыз жануарлардың 96 түрі тіркелді. Олардың ішінде буылтық құрттардың – 2, ұлулардың (моллюскалар) – 6, шаянтектестердің – 1, өрмекшітектестердің – 2 және жәндіктердің – 85 түрі тіркелді. Қазақстанның омыртқалы жануарларға арналған «Қызыл кітабының» толықтырылған және өңделген 4-басылымы 2010 жылы жарық көрді. Онда омыртқалы жануарлардың 128 түрі тіркелген. Олардың бір түрі – дөңгелекауыздыларға, 17 түрі – сүйекті балықтарға, 3 түрі – қосмекенділерге, 10 түрі – жорғалаушыларға, 57 түрі – құстарға және 40 түрі – сүтқоректілерге жатады. Бұл «Қызыл кітапта» Халықаралық табиғат қорғау одағының (IUCN) «Қызыл кітабына» тіркелген 20 түр бар. Мұндай түрлерді сақтап қалу үшін Қазақстан бүкіл адамзат алдында аса зор жауапкершілікті сезінуі тиіс. Кітапқа тіркелген түрлердің таби-ғатта сақталу деңгейіне сәйкес 5 санатқа бөлініп берілген: 1.Жойылып кету қаупі төнген түрлер. Мұндай түрлерді сақтап қалу үшін міндетті түрде арнайы шаралар (табиғи қорықтар, ұлттық табиғи саябақтар, табиғи резерваттар және т.б.) ұйымдастыру қажет. 2. Саны күрт азайып бара жатқан түрлер. Ондай түрлердің саны әзірше мол, бірақ қарқынды түрде азаюына жол берілмеуі қажет. 3. Сирек кездесетін түрлер. Ондай түрлердің санының азаюын қадағалап отыру қажет. 4. Толық зерттелмеген түрлер. Ондай түрлер туралы ғылыми-зерттеу жұмыстары мұқият түрде жүргізілуі қажет 5. Қалпына келтірілген түрлер. Табиғатты қорғаудың басты шарты – оның ресурстарын тиімді пайдалану және сақтау. Жабайы жануардың біраз бөлігінің жер бетінен жойылып кету қаупі бар екенін ескертіп, жануарлар мен өсімдіктер дүниесін сақтап қалу үшін қанша дабыл қағылып, айтылып жатса да, жойылып кету қауіпі бар жабайы аңдарды қаскерлік жолмен аулау әрекеті тоқталар емес. Мемлекет тарапынан қаскерлікке тоқтау салу үшін әртүрлі іс-шаралар ұйымдастырылып келеді. 2004 жылы 9-шы шілдеде «Жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту және пайдалану» туралы заң қабылданды. Осы заң киік аңын 2020 жылға дейін аулауға қатаң тиым салған. Аң аулауға қатысты талаптар мен ережелер жаңадан бекітілді. Бірақ бұған қарамастан қаскөйлер броконьерлікті жалғастыруда. Сол себепті ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігі жануарлар дүниесін қорғау, сақтау, пайдалану, өсімін молайту және саласына келтірілген зиянды әрекеттің орнын толтыру мөлшерін бекіту туралы бұйрықтар мен заңдық күшке ие шешімдерді де шығарып, іске асырып жатыр. Маңғыстау өңірінің табиғатты қорғау инспекторы С.Байталасов: «Сөзіміз дәлелді болу үшін мысал келтіре кетейік. Жабайы аңдардың басым бөлігі қорық аумағы не ерекше қорғалатын аумақта болатындығын ескеріп, заңсыз аң аулау фактісі аталған аймақтардың бірінде болса деп алайық. 1 (бас арқар) х2405х1500 х1,5х3х3=48 701 250 теңге. 1 (бас қарақұйрық)х2405х400х1,5х3х3=12 987 000 теңге. 1 (бас қоян) х 2405х5 х1,5 х3 =54 112 теңге. 1 (бас үйрек) х2405 х5 х1,5 х 3 = 54 112 теңге. 1 (бас киік) х 2405 х500 х1,5 х3 х3= 16 233 750 теңге. Шығын мөлшерінің есептелуіне түсінік бере кетейік, 2405 (АЕК) айлық есептік көрсеткіш, 1,5 заңсыз ауланған аңға қосылатын коэффицент, 3 ерекше қорғалатын аймақта болған үшін қосылатын коэффицент, 3 жойылып кету қаупі бар не «Қызыл кітапқа» енген аң үшін қосылатын коэффицент. 1500, 400, 5, 500 сандары – әрбір дараққа АЕК ретінде салынатын шығын мөлшерінің сандық көрсеткіші. Мүмкін осыншама шығын мөлшерін халық арасында екінің-бірі біле бермеуі мүмкін. Жоғарыда көрсетілген қыруар соманы төлеу кез-келген адам қолынан келе бермейтіні белгілі, мүмкін қаскерлер осыдан сескеніп, қылмыстан аяғын тартар ма екен деген ойдамыз» деп, халықтың табиғатқа келтірілген зиян үшін қанша айыппұл салынатынын нақты сандар мөлшерімен таныстырып өткен. Естіген, оқыған жан тым болмаса, осындай көп мөлшердегі айыппұлдан сескенер.
Держатели документа:
БҚУ