Электронный каталог

22
Э 11
Ыдырысов, Ж.
    Басқа әлемдіктердің ұшағы неге тарелка пішінде? [Текст] / Ж. Ыдырысов // Үркер. - 2013. - №2. - Б. 11-12
ББК 22

Рубрики: физика

Кл.слова (ненормированные):
тарелка -- физика -- жер беті -- ракета -- ұшақ
Аннотация: аспан әлеміндегі ұшақтар жөніңде айтылған
Держатели документа:
БҚМУ М.Өтемісов

63.
Б 18
Байғазиева., Н.
    14 рет Ұшақтан құлаған. [Текст] / Н. Байғазиева. // Жайық үні. - 2017. - №5. - Б. 9. - 2 ақпан.
ББК 63.

Рубрики: Тарих.

Кл.слова (ненормированные):
қазақтың қаһарманқызы -- ерлік -- хиуаз -- Доспанова -- қызыл жұлдыз -- II дәрежелі Отан соғысы -- әскери ұшқыш -- Кеңес Одағының батыры
Аннотация: 20 жасында теңдессіз ерлік көрсетіп, "Қанатты қыз" атанған Хиуаз Доспанованың дүниеге келгеніне биыл-95 жыл.
Держатели документа:
М.Өтемісов атындағы БҚМУ.

83
Д 70
Досанов, С.
    Үндемей жүріп, үлкен іс тындырған Бақтұғыл Ойшыбаев жайлы бір үздік сыр [Текст] / С. Досанов // Орал өңірі. - 2017. - №97. - 12 тамыз. - Б. 8
ББК 83

Рубрики: Әдебиеттану

Кл.слова (ненормированные):
жазушы -- бақтығұл -- бақтығұл ойшыбаев -- қайраткер -- бір үздік сыр -- алматы
Аннотация: Бұл өткен ғасырдың жетпісінші жылдары болып еді. Алматыда болған алапат ұшақ апатынан Алланың әмірімен аман қалып, бір жыл бойы емделіп, ақсаңдап жұмыссыз жүрген мені Сәбең - "Советтік сөзге қаламы әсте мұқалып көрмеген кәдімгі Сәбит Мұқанов" жетелеп "Жазушы" баспасының сол кездегі директоры Еркінбек Дүйсенбековке алып барды
Держатели документа:
БҚМУ

Жақсылықов, Р.
    Бейбітшілік - бесігі, қауіпсіздік - қалқаны [Текст] / Р. Жақсылықов // EGEMEN QAZAQSTAN. - 10 қаңтар. - 2019. - №5. - Б. 4.
ББК 68(5каз)

Рубрики: Военное дело

Кл.слова (ненормированные):
Бейбітшілік - бесігі, қауіпсіздік - қалқаны -- Жақсылықов.Р -- Жастар -- Батырлық баспалдағы -- мамандық мәртебесі маңызды -- ынтымақтастық - еңбекті еселейді -- жаңа ұшақ - бағындырған бір белес -- ұлттық ұлан -- түркия
Аннотация: Ұлттық ұлан ұйытқы болған әрбір іс-қимыл немесе кез-келген жоспар-жобалар Мемлекет басшысы айқындап берген мақсат - міндеттермен ұштасып жатыр. Бүгінгі таңда Мемлекет басшысының қолдауымен Ұлттық ұлан үздік офицерлердің білім мен біліктілігін Ресей мен Беларусь және Түркия елдерінде жетілдіруге мүмкіндік алды.
Держатели документа:
БҚМУ

63.3(5каз)
А 38
Әйтімов , А.
    Генералдардың генералы еді [Текст] / А. Әйтімов // Oral oniri. - 2020. - 28 ақпан. - №16. - Б. 12
ББК 63.3(5каз)

Рубрики: История

Кл.слова (ненормированные):
Рүстем Есімханұлы Қайдаров -- естелік -- Бек эйр ұшағы -- генералдар кеңесі -- КСРО
Аннотация: Ағайдың студент кезінде танысып, шаңырақ көтеріп, отау құрған өмірлік серігі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор Қайдарова Аймен Жексенбайқызы біздің университеттің магистрларына ақпараттық жүйе курсы бойынша әлі күнге дейін дәріс оқиды. Талай жыл бір шаңырақтың аясында тату-тәтті ғұмыр кешкен жұбайлар ұл да сүйіп, қызда сүйіп, ұлын ұяға, қызын қияға қондырып, немерелерінің қызығына кенелуде еді. Әттең, ұшақ апатының кесірінен Рүстем ағаның өнегелі өмірікілт үзілді. Генерал Қайдаров алдағы мамыр айында 80 жасқа толатын еді.
Держатели документа:
БҚМУ

Сімәділ, Қ.
    Елбасы ұшақтың штурвалына отырған емес [Текст] / Қ. Сімәділ // ANA TILI. - 2020. - №26.- 2-8 шілде . - Б. 3
ББК 83

Рубрики: Әдебиеттану

Кл.слова (ненормированные):
Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев -- Тұңғыш президенттің бірінші шеф - пилоты -- Ербол Оспанов -- Өмірбаяны -- Ұшқыш болу қиын ба? -- Ең алғашқы сапар -- Ұшқыштардың кәсіби наным - сенімі
Аннотация: Мақалада тұңғыш Президенттің бірінші шеф - пилоты Ербол Оспановтың өмірбаяны мен қызметі туралы сұхбат.
Держатели документа:
БҚМУ

28.89
И 50
Иманқұл , Ж.
    Браконьерлермен күрес-жаңа серпін алуда [Текст] / Ж. Иманқұл // Жалын . - 2020. - №4. - Б. 76-93
ББК 28.89

Рубрики: Краеведение

Кл.слова (ненормированные):
мемлекет саясаты -- ұлттық қауіпсіздік -- табиғат -- айнала -- қор -- мұхит -- су -- жер -- күн энергиясы -- атмосфера -- таза ауа -- таза су -- құнарлы топырақ -- өсімдіктер әлемі -- жануарлар дүниесі -- байлық
Аннотация: Табиғаттың қандай қоры болсын адамзаттың игілігіне арналған, сан алуан қажетін қамтамасыз етеді. Табиғат бізді айналада қоршап тұрған барлық нәрсе: ауа, су, топырақ, тау, орман, қазба байлықтары, өсімдіктер әлемі, жануарлар дүниесі, т.б. Сан мыңдаған жылдар бабалар мұра етіп қалдырған табиғат пен оның шексіз байлығын қорғау, оларды тиімді пайдалану мәселесі бұл күндері дүниежүзілік аса маңызды мәселелердің біріне айналды. Адамзат қалауынша пайдаланып келе жатқан барлық табиғи қорлар сарқылмайтын және сарқылатындар екі топқа бөлінеді. Сарқылатын қорлар қайта қалпына келмейтіндер және қалпына келетіндер деп бөлінеді. Сарқылмайтын қорларға: Күн энергиясы, атмосфера ауасы, теңіздер мен мұхиттардың сулары, жер, т.б. жатады. Бұлардың кейбіреулері адам-ның теріс іс-әрекетінен бүлініп немесе ластанып, сарқылатын қорларға айналып кетуі мүмкін. Мысалы, Арал теңізін алайық. Теңіздің тартылып, тұзы аспанға көтеріліп, климат өзгеріп, экологиялық аймаққа айналуы – тікелей адам баласының әсерінен орын алды. Сарқылатын қорларға таза ауа, таза су, құнарлы топырақ, өсімдіктер әлемі мен жануарлар дүниесі, қазба байлықтар, т.б. жатады. Табиғат қорларының кейбіреулеріне тоқталып өтейік. Судың негізгі қорын Дүниежүзілік мұхиттар мен теңіздер құрап, айналымы заңдылығы бойынша құрлықтағы өзендер мен көлдер үнемі қоректеніп отыратындықтан, су сарқылмайтын қорға жатады. Арал теңізінің тартылуы сияқты басқа да өзендер мен көлдердің құрғауы, тікелей адамның әрекетінен болған және сол аймаққа ғана тән құбылыс болып табылады. Ауа құрамы мен сапасы да улы газдар мен түтіндер өзгерген. Ауаны лас-тайтын – миллиондаған автокөліктер, ұшақтар, өнеркәсіп, зауыт, жылу стансалары, полигондар, зымырандар т.б. Ауыр өнеркәсіп шоғырланған қалалар мен елдімекендер халқының денсаулығы да төмендеген. Өскемен, Риддер, Зырян, Қарағанды, Екібастұз сынды қалалар маңындағы ауа сапасы талай айтылып келе жатқан мәселе. Еліміздің топырақ қорлары да жылдан-жылға сапасы төмендеп немесе құнарсызданып барады. Соңғы деректер республика жерінің 60 пайызы жарамсыз жерлерге немесе шөлге айналып кеткен. Солтүстік облыстарда тың игеру науқанына байланысты топырақ қарашірігінің 25-30 пайызын жоғалтқан. Еліміздің батыс өңірінде мұнай-газ игеру қарқынды дамуы есебінен топырақ қорлары ластанып, бүлініп жатыр. Топырақтың мұнаймен ластануы, топырақтың техногендік бүлінуі 2,5 млн. га жер аумаққа жайылған. Сұмдық көрсеткіш! Сондай-ақ жайылым қоры да бұл аймақта жарамсызданып барады. Азғыр, Тайсойған сынақ полигондарының салдарынан 1,4 млн га жер бүлінген. Республиканың өзге аймақта-рындағы жер қорларының да күйі мәз емес. Егін егіп, көкөніс отырғызып, тез өнім ала салу үшін тыңайтқыштарды мөлшерден артық қосу топырақтың ластауына, тозуына әкелген. Адамның қамқорлығы азайған сайын, табиғаттың «өзді-гінен қалпына келу» құбылысы жүріп жатыр. Ұшы-қиыры жоқ даланың қойнауы қазба байлықтарының барлық дерлік түріне бай. Өкініштісі, байлық жеке компаниялар арқылы шет елдерге ағылып жатыр. Әлі күнге қазба байлықтарды игеру ысырыапшылдық, пайдақұмарлық есебінен, жоспарсыз жүргізілуде. Қазбаларды елімізде өңдеу технологияларын жабдықтай алмай, есепсіз шетке айдап, қазір сарқылтуға жақын қалдық. Табиғаттың өкпесі орман қоры елімізде тек 21,8 млн га жер қамтиды. Бұл өлкеміздің барлық жерінің 3,35 пайызын ғана құрайтын, өте аз көрсеткіш. Осы аз қордың өзі жыл сайын азайып жатыр. Басты себеп – қаскерлік жолмен орман ағаштарын отау, орманға демалысқа шығып, өрт шығару, жалынды дер кезінде тоқтата алмау, зиянды заттармен ластау, қоқыс тастау т.б. Орман – ауа сүзгісі, ауа жаңартқыш, дәрілік өсімдіктердің сан түрі өсетін асыл қойма, аң мен құстың мекені. Орманға қаскерлік – тіршілік тынысына қаскерлік болып табылады. Орманды қорғау әркімге міндет. Көшеттерді қала маңындағы елді мекендерге, қала саябақтарына, гүл-зарларына отырғызып, игі істер де атқарылып жатыр. Республикамызда өсімдіктердің 6 мыңға жуық түрі бар екен, Олардың 50 пайызы тікелей адамның қамқорлығын қажет етеді. Халқымыз ежелден-ақ мал шаруа-шылығымен айналысқан, табиғаттың төл баласы. Төрт түлік малдан бөлек жортқан жабайы аңдардың әрбірін халқымыз ерекше бағалаған. Сондықтан түз тағыларының өсіп-өнуі, сақталуы тоқталмаған. Сүтқоректілердің – 155, құстардың – 481, бауырымен жорғалаушылардың – 48, қосмекенділердің – 33, балықтардың – 140 түрі тіршілік етеді. Өкінішке орай, қаскерлік пен пайдақұмарлық осы ен байлықтың басты жауы болып отыр. Сәкен Сейфуллиннің «Киікті қазақ және дейді бөкен, мың-мыңдап баяғыда жүрген екен» деп сайын далада еркін жүрген бөкендерді суреттеген керемет жыры бары. Ақбөкендер, қарақұйрықтар, арқарлар, тау ешкілері, жолбарыстар, қабыландар мен құландар қатары қазір сиреп кеткен. Ал дала сұсы жолбарыстар біржола құрып кетті. Іле бойындағы соңғы жолбарысты 1947 жылы атылған деген дерек бар. Шексіз кеңістікте үздіксіз айналған алып ғаламшарлардың көпшілігінен кішкене болғанымен, жұмыр жеріміз де қайнаған тіршілікке толы алып шар. Бірақ адам баласының қарқынды өсуі мен, ғылым прогресі, жылдам көлік түрлері адам аяғы баспаған жер қалдырмады. Ауа, су, топырақ ластанып, өсімдік пен жануарлар дүниесі дабыл қаға бастады. ХХ ғасырдың бас кезінде жануарларды қорғау мәселелері туралы сөз қозғала бастайды. 1902 жылы Париж қаласында алғаш Құстарды қорғаудың Халықаралық Конвенциясына қол қойылды. 1948 жылы БҰҰ-ның білім беру, ғылым және мәдениет мәселелері жөніндегі ұйымы (ЮНЕСКО) Халықаралық табиғат қорғау одағын (IUCN) ұйымдастыру туралы арнайы шешім қабылдады. Бұдан жарты ғасыр уақыт бұрын, дәлірек 54 жыл бұрын, ғылымда «Қызыл кітап» деген ұғым қалыптасты. Кітаптың қызыл сөзімен тіркесі, кез-келген ұлт пен мемлекет үшін түсінікті еді. Қызыл – қауіп, ескерту, қан, соғыс сынды түсініктерді астарлап тұратын түс екені айтпаса да ұғынықты. Бұл кітапты шығару туралы пікірді алғаш рет ұсынған ағылшын ғалымы – Питер Скотт. «Қызыл кітаптарға» жер бетінде жойылу қаупі бар және бұрыннан өте аз кездесетін өсімдіктер мен жануарлардың түрлері тіркеледі. Оларды сақтап қалудың және қорғаудың қажеттігі айқындалып жазылады. Әр мемлекеттің «Қызыл кітабы» мемлекеттік заңдық күші бар құжат болып саналады. Халықаралық «Қызыл кітап» (Red Data Book) – Халықаралық Табиғат Қорғау Одағының (ХТҚО-МСОП-IUCN) – халықаралық деңгейдегі құжаты болып саналады. «Қызыл кітапқа» жойылып кету қаупі төнген, сирек кездесетін, ғылыми тұрғыдан әлі толық зерттелмеген, жылдан-жылға саны күрт азайып бара жатқан, қорғауды қажет ететін өсімдіктер мен жануарлардың түрлері тіркеледі. Қазіргі уақытта «Қызыл кітаптардың» түрлі нұсқалары бар: Халықаралық Табиғат Қорғау Одағының (IUCN) Қызыл кітабы, әр мемлекеттің (республикалық) «Қызыл кітаптары», аймақтың (облыстық) «Қызыл кітаптары» деп аталады. Жалпы ережеге сәйкес мемлекеттік «Қызыл кітаптар» әрбір 10 жылда өзгертіліп әрі толықтырылып отырылуы қажет. Қазақстанда алғашқы «Қызыл кітап» Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің 1978 жылғы 16 қаңтардағы №20 арнайы қаулысына сәйкес жарық көре бастады. Қазақстанда шыққан алғашқы «Қызыл кітаптың» 1-бөлімі омыртқалы жануарларға арналды және оған 87 түр (балықтардың – 4, қосмекенділердің – 1, жорғалаушылардың – 8, құстардың – 43 және сүтқоректілердің – 31 түрі) тіркелді. Өсімдіктерге арналған «Қызыл кітап» 1981 жылы жарық көріп, ондағы түрлер 1-ші жойылып кету қаупі төнген түрлер болса, 2-шісі сирек кездесетін түрлер. Қазақстанның өсімдіктерге арналған «Қызыл кітабына» (1981) еліміздің аумағында өсетін 307 түрі тіркелген. Онда жабық тұқымдылардың (гүлді өсімдіктердің) – 288 түрі, ашықтұқымдылардың – 2 түрі, қырықжапырақтардың – 3 түрі, саңырауқұлақтардың – 10 түрі және қыналардың – 1 түрі тіркелді. Олардың 20 түріне жойылып кету қаупі төнген, ал 287 түрі сирек кездесетін түрлерге жатады. Жоғарыда айтып өткендей, Қазақстанның омыртқалы жануарларға арналған «Қызыл кітаптары» (1978, 1991, 1996, 2010), омыртқасыз жануарларға арналған «Қызыл кітабы» (2006) және өсімдіктерге арналған «Қызыл кітабы» (1981) жарық көрді. Алматы облысының «Қызыл кітабы» 2006 жылы жарияланды. Бұл кітаптар – ел аумағында жоғалу қаупі жоғары табиғат байлықтарын сақтау мен қорғауға негіз болатын құжаттар. Қазақстанның омыртқасыз жануарларына арналған «Қызыл кітабын» даярлау өте қиынға соқты. Себебі, елімізде кездесетін омыртқасыз жануарлардың түрлерінің саны және олардың биологиялық әрі экологиялық ерекшеліктері толық зерттелмеген. Сондықтан да омыртқасыз жануарларға арналған Қазақстанның «Қызыл кітабының» алғашқы 1 және 2-басылымдарына тіркелген түрлер мұқият талдап саралауды қажет етті. Сонымен, 2006 жылы Қазақстанның омыртқасыз жануарларға арналған «Қызыл кітабының» нақтыланған 3-басылымы жарық көрді. Бұл басылымға омыртқасыз жануарлардың 96 түрі тіркелді. Олардың ішінде буылтық құрттардың – 2, ұлулардың (моллюскалар) – 6, шаянтектестердің – 1, өрмекшітектестердің – 2 және жәндіктердің – 85 түрі тіркелді. Қазақстанның омыртқалы жануарларға арналған «Қызыл кітабының» толықтырылған және өңделген 4-басылымы 2010 жылы жарық көрді. Онда омыртқалы жануарлардың 128 түрі тіркелген. Олардың бір түрі – дөңгелекауыздыларға, 17 түрі – сүйекті балықтарға, 3 түрі – қосмекенділерге, 10 түрі – жорғалаушыларға, 57 түрі – құстарға және 40 түрі – сүтқоректілерге жатады. Бұл «Қызыл кітапта» Халықаралық табиғат қорғау одағының (IUCN) «Қызыл кітабына» тіркелген 20 түр бар. Мұндай түрлерді сақтап қалу үшін Қазақстан бүкіл адамзат алдында аса зор жауапкершілікті сезінуі тиіс. Кітапқа тіркелген түрлердің таби-ғатта сақталу деңгейіне сәйкес 5 санатқа бөлініп берілген: 1.Жойылып кету қаупі төнген түрлер. Мұндай түрлерді сақтап қалу үшін міндетті түрде арнайы шаралар (табиғи қорықтар, ұлттық табиғи саябақтар, табиғи резерваттар және т.б.) ұйымдастыру қажет. 2. Саны күрт азайып бара жатқан түрлер. Ондай түрлердің саны әзірше мол, бірақ қарқынды түрде азаюына жол берілмеуі қажет. 3. Сирек кездесетін түрлер. Ондай түрлердің санының азаюын қадағалап отыру қажет. 4. Толық зерттелмеген түрлер. Ондай түрлер туралы ғылыми-зерттеу жұмыстары мұқият түрде жүргізілуі қажет 5. Қалпына келтірілген түрлер. Табиғатты қорғаудың басты шарты – оның ресурстарын тиімді пайдалану және сақтау. Жабайы жануардың біраз бөлігінің жер бетінен жойылып кету қаупі бар екенін ескертіп, жануарлар мен өсімдіктер дүниесін сақтап қалу үшін қанша дабыл қағылып, айтылып жатса да, жойылып кету қауіпі бар жабайы аңдарды қаскерлік жолмен аулау әрекеті тоқталар емес. Мемлекет тарапынан қаскерлікке тоқтау салу үшін әртүрлі іс-шаралар ұйымдастырылып келеді. 2004 жылы 9-шы шілдеде «Жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту және пайдалану» туралы заң қабылданды. Осы заң киік аңын 2020 жылға дейін аулауға қатаң тиым салған. Аң аулауға қатысты талаптар мен ережелер жаңадан бекітілді. Бірақ бұған қарамастан қаскөйлер броконьерлікті жалғастыруда. Сол себепті ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігі жануарлар дүниесін қорғау, сақтау, пайдалану, өсімін молайту және саласына келтірілген зиянды әрекеттің орнын толтыру мөлшерін бекіту туралы бұйрықтар мен заңдық күшке ие шешімдерді де шығарып, іске асырып жатыр. Маңғыстау өңірінің табиғатты қорғау инспекторы С.Байталасов: «Сөзіміз дәлелді болу үшін мысал келтіре кетейік. Жабайы аңдардың басым бөлігі қорық аумағы не ерекше қорғалатын аумақта болатындығын ескеріп, заңсыз аң аулау фактісі аталған аймақтардың бірінде болса деп алайық. 1 (бас арқар) х2405х1500 х1,5х3х3=48 701 250 теңге. 1 (бас қарақұйрық)х2405х400х1,5х3х3=12 987 000 теңге. 1 (бас қоян) х 2405х5 х1,5 х3 =54 112 теңге. 1 (бас үйрек) х2405 х5 х1,5 х 3 = 54 112 теңге. 1 (бас киік) х 2405 х500 х1,5 х3 х3= 16 233 750 теңге. Шығын мөлшерінің есептелуіне түсінік бере кетейік, 2405 (АЕК) айлық есептік көрсеткіш, 1,5 заңсыз ауланған аңға қосылатын коэффицент, 3 ерекше қорғалатын аймақта болған үшін қосылатын коэффицент, 3 жойылып кету қаупі бар не «Қызыл кітапқа» енген аң үшін қосылатын коэффицент. 1500, 400, 5, 500 сандары – әрбір дараққа АЕК ретінде салынатын шығын мөлшерінің сандық көрсеткіші. Мүмкін осыншама шығын мөлшерін халық арасында екінің-бірі біле бермеуі мүмкін. Жоғарыда көрсетілген қыруар соманы төлеу кез-келген адам қолынан келе бермейтіні белгілі, мүмкін қаскерлер осыдан сескеніп, қылмыстан аяғын тартар ма екен деген ойдамыз» деп, халықтың табиғатқа келтірілген зиян үшін қанша айыппұл салынатынын нақты сандар мөлшерімен таныстырып өткен. Естіген, оқыған жан тым болмаса, осындай көп мөлшердегі айыппұлдан сескенер.
Держатели документа:
БҚУ

63
Б 82
Боранбаева, Б.
    "Капустин яр" әкелген қасірет [Текст] / Б. Боранбаева // AQIQAT . - 2020. - №2. - Ст. 72-78. - Б.
ББК 63

Рубрики: История

Кл.слова (ненормированные):
тарих -- капустин яр -- Қырғи қабақ -- Азғыр -- сынақ полигон -- әскери техника -- ракета -- астрахан -- волгоград -- атырау -- батыс қазақстан
Аннотация: АҚШ пен ҚСРО арасындағы "Қырғи қабақ" соғыс кезінде Қеңес өкіметінің территориясында құрылған әскери нысандардың бірі Қазақстанның батыс аймағындағы "Капустин Яр" және "Азғыр" полигондары болып табылады. Бұл екі полигонда ядролық қарумен бірге, ұшақтар мен зымырандар сынақтан өткізілді. 1945 жылы Ұлы Отан соғысты аяқталғаннан кейін немістің кейбір әскери техникалық құжаттарын қолға түсірген кеңестік ғалымдар, ФАУ 1 және ФАУ 2 ракетасын жаңадан шығару ісін бастайды.
Держатели документа:
БҚМУ

83
Н 28
Нәріков, А
    Атамандықтан бас тартқан Мұқағали [Текст] / А Нәріков // ANA TILI . - 2021. - №38.- 23-29 қыркүйек. - Б. 4
ББК 83

Рубрики: Әдебиеттану

Кл.слова (ненормированные):
Мұқағали Мақатаев -- Ақын -- Атамандықтан бас тартқа -- Орал -- Берқайыр Аманшин -- Оралдан ән оздырған
Аннотация: Қазақ өлеңінің хас шебері Мұқағали Мақатаевтың жолы Орал өңіріне екі рет қана түскен еді. 1968 жылдың жайсаң жазы болатын. Алматыдан ақындар Хамит Ерғалиев, Мұқағали Мақатаев, Берқайыр Аманшин келіп, бірден Жымпиты (қазір Сырым), Қаратөбе аудандары бағытына жүріп кетті. Оларға Оралдан ақын Жанғали Набиуллин қосылды. Ақындар екі-үш күннен кейін Оралға қайтып оралды. Мұқағали Мақатаев Алматыға ұшақпен аттанып кетті де, Хамит Ерғалиев пен Берқайыр Аманшин Оралда екі-үш күндей аялдап, облыс басшысы Шәпет Қоспановпен жүздесіп, қаланы аралап, Жайық пен Шағанға шомылып, біраз мауқын басты.
Держатели документа:
БҚУ

33
А 45
Алдамжаров, К.
    Ротордың сапалы жиналу критерийі бар турбиналық қозғалтқыштардың дірілі және олардың техникалық жәй-күйі [Текст] / К. Алдамжаров, К. Кошеков, И. Пирманов // Қазақстан Республикасы Ұлттық инженерлік академиясының хабаршысы. - 2021. - №2. - б. 17
ББК 33

Рубрики: Горное дело

Кл.слова (ненормированные):
ұшақтың корпусы -- қозғалтқыш тербелісінің амплитудасы -- қозғалтқыш тербелісінің жиілігі -- динамикалық деформация -- турбиналық қозғалтқыштар -- ротор -- компрессор роторы -- икемді штепсельдер -- барабан дискісі -- amplitude and freguency of engine vibration -- dynamic deformation -- turbine engines -- rotor -- compressor rotor -- flexible plugs -- drum disc
Аннотация: Бұл мақалада ротор сатыларының теңгерімсіздігін ескере отырып, авиациялық турбиналық қозғалтқыштардың дірілдеу мәселесі қарастырылады. Қозғалтқыштардың көлденең дірілінің амплитудасы мен жиілігін тұрақты өлшеу кезінде алынған мәліметтердегі ақпараттың мөлшері артық болмайтыны көрсетілген. Бұл параметрлердің роторлардың құрылымдық формасымен өзара байланысы, оларды орындау және құрастыру сапасы, мойынтіректердегі саңылауларға әсері және қозғалтқыштың апаттық жағдайларын анықтау мүмкіндіктері келтірілген.
Держатели документа:
М. Өтемісов атындағы БҚУ
Доп.точки доступа:
Кошеков, К.
Пирманов, И.