QR-код документа
С 30
Семиотикалық редукционизм: философиялық аспект [Текст] / Г. Б. Мулдашева, А. Б. Абдешев, М. Т. Отаров, А. М. Муратова // БҚУ хабаршысы. - 2026. - №2. - Б. 222-231
Рубрики: Мəдениет
Кл.слова (ненормированные):
мəдениет -- семиосфера -- семиотика -- таңба -- символ -- мəн -- редукционизм -- жүйе -- адам -- киіз үй
Аннотация: Мақалада семиосфера (таңбалық құралдар жүйесі) ұғымы мəдениеттің феномені əрі атрибуты ретінде қарастырылады. Мəдениет көптеген гуманитарлық ғылымдардың зерттеу нысаны екені, алайда əрқайсысы оны өзіндік ерекшелігі мен əдіснамасы тұрғысынан зерделейтіні атап өтіледі. Бұл тұрғыда мəдениет философиясы, мəдениеттану жəне семиотика өзара барынша жақын ғылым салалары ретінде айқындалады. Автор таңбалық жүйелердің əлеуметтік-онтологиялық мəртебесін айқындауға талпыныс жасайды. Семиотиканы жүйелі зерттеудің іргелі еңбегі Тарту–Мəскеу семиотикалық мектебі өкілдеріне, əсіресе оның жетекшісі Юрий Михайлович Лотман есімімен байланысты екені көрсетіледі. Ол мəдениеттің семиотикалық қырын бөліп көрсете отырып, тұтас мəдени мазмұнды таңбалық жүйе ретінде редукциялады. Бұл ұстаным мəні жағынан семиотикалық редукционизм болып табылады. Сонымен қатар, Ю.М. Лотман мəдениетті ақпарат теориясы мен жасанды интеллект тұжырымдамалары негізінде түсіндірген ақпараттық-кибернетикалық семиотика моделін ұсынғаны талданады. Автор мəдени немесе табиғи феномендерге мағына, мəнділік немесе мазмұн беру арқылы олардың семиотикалық мəртебеге ие болуын талдайды. Аталған феноменнің семиотикалылығы, яғни таңбалық сипаты айқындалады. Нақты жəне идеал ұғымдарына талдау жасалып, нақты объектінің шынайы болмыста болмағанымен, идеалдық түрде өмір сүре алатыны көрсетіледі. Мақалада мəн, мəнділік жəне мазмұн ұғымдарын таңбаның немесе символдың эмпирикалық-заттық сипаттарынан шығарып алу мүмкін еместігі дəлелденеді. Қазақтың дəстүрлі тұрғын үйі – киіз үйдің таңбалық жүйесіне талдау жасалып, оның құрылымдық элементтерінің əрқайсысы семиотикалық мəнге ие екені көрсетіледі. Автор семиосфера құбылысын мəдениеттің негізгі өлшемдерінің бірі ретінде қарастыру қажет деген қорытындыға келеді, өйткені ол адамның əлемдегі таңбалық болмысының ерекшелігін бейнелейді.
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Мулдашева, Г. Б.
Абдешев, А.Б.
Отаров, М.Т.
Муратова, А.М.
Похожие издания по классификации