Электронный каталог

74
G10
Görgeç, Celâl
    Yabancılara Türkçe Öğretiminde Diller Arası Homonim Sözcüklerin Öğretim Sürecine Etkileri: Türkçe-Rusça Örneği [Текст] / Celâl Görgeç // Bilim. - 2024. - №2. - Р. 23-32.
ББК 74

Рубрики: Образование

Кл.слова (ненормированные):
шетелдіктерге түрік тілін үйрету -- гомофондық құрылымдар -- қос тілді оқыту -- орыс тілі -- тіл үйрету -- тіларалық омонимдер
Аннотация: Тіл үйрету процесінде омонимдер шет тілін үйренушілерге айтарлықтай әсер етеді. Омоним сөздердің пайда болу себептері сан алуан. Бұл жағдай көбіне- се тілдердің күрделі даму процестеріне байланысты болса да, бұл жағдай кейде тілдердің бір-бірінен өзара әсерінен немесе өздерінің даму үрдісінен туындай- ды. Бұл мақалада түрік пен орыс тіліндегі мағынасы әртүрлі, бірақ жазылуы мен айтылуы бірдей сөздердің шетелдіктерге түрік тілін үйретуге қалай әсер еткені қарастырылады. Мұндай сөздер оқушылардың оқу процесінде түсінбеушіліктері мен қателіктерін тудыруы мүмкін. Әсіресе Түркияның Ыстамбұл, Анталья сияқты қалаларында орыс студенттері ұлттық білім жүйесіне енгізілген. Бұл жағдай орыс студенттерінің түрік тілін үйренуін қажет етеді. Бұл зерттеу орыс студенттерінің түрік тілін үйренуде осы сөздермен кездескен кездегі қиындықтарын, бұл сөз- дердің оларды оқыту стратегияларына тигізетін әсерін және бұл қиындықтарды жеңу жолдарын қарастыруды мақсат етеді. Сондай-ақ тіл үйретуде гомофондық құрылымдардың қандай артықшылық немесе кемшілік тудыратынын анықтау қа- жет. Бұл зерттеуде сапалы зерттеу әдістері қолданылды. Зерттеу жұмысында салы- стырмалы лингвистика әдісі арқылы грамматикалық және лексика талдаулары жа- салып, оқыту үрдісінде қолдануға болатын стратегиялар да сөз болды. Түрік тілін үйренетін және ана тілі орысша оқитын студенттермен жүргізілген бақылаулар мен әдебиеттерді шолудан алынған мәліметтер талданды. Зерттеудің шектеулері арасында тек ана тілі орыс тілінде оқитын студенттер бағаланып, түрік және орыс тілдерінің омоним сөздері талқыланды.
Держатели документа:
ЗКУ

74
Z62
Zhumabekov, A. S.
    Research of Professional Preferences of Teachers in Kazakhstan: Analysis of Teaching Methods and Training Courses [Текст] / A. S. Zhumabekov, O. V. Pak, A. I. Tasmagambetova // Білім=Образование. - 2024. - №2. - Р. 120-129.
ББК 74

Рубрики: Образование

Кл.слова (ненормированные):
біліктілікті арттыру -- педагогтер -- оқыту әдістері -- оқу курстары -- сандық талдау -- педагогикалық практика
Аннотация: Осы зерттеу Қазақстандағы мұғалімдердің оқыту әдістемесі мен оқыту курстары саласындағы кәсіби таңдаулары мен қажеттіліктерін анықтауға бағыт- талған. Зерттеуге еліміздің әр өңірінен 41 231 мұғалім қатысты, бұл көрсеткіш де- ректерді алуға мүмкіндік берді. Зерттеудің негізгі мақсаты – мұғалімдер арасын- да біліктілікті арттырудың қай бағыттары көбірек сұранысқа ие екенін және бұл таңдаулардың аймаққа, еңбек өтіліне және оқытылатын пәндерге байланысты қалай бөлінетінін анықтау болды. Зерттеу әдістері сауалнамалар арқылы жүргізіл- ген сандық талдауды қамтыды. Талдау көрсеткендей, мұғалімдердің басым бөлігі өз пәнін оқыту әдістемесі бойынша курстарға, сондай-ақ оқытудың интерактивті және инновациялық әдістерін қолдануға, цифрлық технологияларды интеграци- ялауға және оқушыларды олимпиадаға дайындауға байланысты курстарға қы- зығушылық танытады. Мұғалімдердің қалауы олардың тәжірибесіне байланысты өзгеретіні анықталды: жаңадан келген мұғалімдер жалпы біліктілікті арттыру кур- старына көбірек қызығушылық танытса, тәжірибелі мұғалімдер өздерінің кәсіби деңгейін арттыру үшін арнайы курстарды қалайды. Алынған мәліметтер негізінде әдістемелік дайындыққа, заманауи білім беру технологияларына және оқытудың инновациялық тәсілдеріне баса назар аударылған педагогтардың біліктілігін арт- тырудың білім беру бағдарламаларын әзірлеу бойынша ұсыныстар тұжырымдал- ды. Бұл нәтижелер Қазақстандағы оқытудың сапасын және жалпы білім беру үдерісінің нәтижелілігін арттыруға көмектесуі мүмкін
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Pak, O. V.
Tasmagambetova, A. I.

74
S12
Sadvakasova, K.
    Using of virtual reality and artificial intelligence in education: literature review [Текст] / K. Sadvakasova, A. I. Kydyrbekova, Oguz Chetin // Білім=Образование. - 2024. - №3. - Р. 10-18.
ББК 74

Рубрики: Образование

Кл.слова (ненормированные):
виртуалды шынайылық -- жасанды интеллект -- білім беру ресурстары -- оқу үдерісі -- білім беру технологиясы
Аннотация: Көпшілік жаңа технологиялар білім беруді өзгертуші күшке айналды деп санайды. Оқушылардың оқу тәжірибесін жақсарту мүмкіндіктерін анықтау мақсатында оқу процесіне әртүрлі технологиялар кіріктірілді. Соңғы зерттеулер- ге сәйкес, жасанды интеллект (AI) және виртуалды шындық (VR) сияқты жаңадан әзірленген кейбір технологиялар оқыту мен оқу процестерін айтарлықтай жақсар- туға мүмкіндік береді. Мақалада білім беруде виртуалды шындық пен жасанды ин- теллект ресурстарын пайдаланудың өзектілігі талқыланады. Жүйелі әдебиеттерді шолуды пайдалана отырып, бұл мақалада VR және AI қосымшаларының студент- тердің оқу тәжірибесіне әсерін зерттеген бірқатар ғалымдардың жұмысының жи- нақталған мета-талдауы ұсынылған. Авторлар бұл технологияларды оқу үдерісіне енгізудің артықшылықтары оқушылардың пәнге деген қызығушылығын арттыруға, күрделі тақырыптарды тиімді түсіндіруге, жаңа технологияларға ашықтық мәде- ниетін қалыптастыруға негізделгенін анықтады. Мақаланың қорытындылары осы тақырып бойынша жергілікті академиялық түсінікті кеңейтуге ықпал етеді және сонымен қатар білім беру технологияларын біріктіретін орта білім мен жоғары оқу орындарындағы шешім қабылдаушылар үшін пайдалы.
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Kydyrbekova, A. I.
Oguz Chetin

74
U51

    Understanding EMI and CLIL: Literature review [Текст] / A. Amanova, G. Dzhumazhanova, K. Kazhimova, K. Bissekova // Білім=Образование. - 2024. - №3. - Р. 19-27.
ББК 74

Рубрики: Образование

Кл.слова (ненормированные):
EMI -- CLIL -- әдеби шолу -- ағылшын тілі
Аннотация: Білім беру контексттерін зерттей отырып, бұл әдебиет шолуында ағыл- шын тілінде сабақ беру (English Medium Instruction) және Мазмұн мен тілді біріктірілген оқыту (Content and Language Integrated Learning) арасындағы айыр- машылықтар қарастырылады. Оқытудың екі стилі де пәндік біліммен қатар тілді меңгеруді арттыруды мақсат еткенімен, оларда әртүрлі педагогикалық тәсілдер, мақсаттар және жүзеге асыру стратегиялары қолданылады. Ағылшын тілінде сабақ беру (EMI) бірінші кезекте мазмұнды жеткізуге баса назар аударып, тіл дамытуды екінші орынға қояды. Ал Content and Language Integrated Learning (CLIL) керісінше екі бағытты да бір уақытта жақсартуға ықпал ететін мазмұн мен тілдік мақсаттарды мұқият біріктіреді. Бұл шолу EMI мен CLIL арасындағы кейбір айырмашылықтары мен ұқсастықтарын жан-жақты түсіну үшін соңғы зерттеулерді мұқият талдайды. Шолудың жүйелік тәсілін қолдана отырып, Scopus, Web of Science, ERIC, Google Scholar және JSTOR сияқты әртүрлі академиялық дерекқорларда 2010-2024 жылдар аралығында жарияланған сәйкес зерттеулерді анықтау үшін мақсатты іздеу тер- миндері арқылы жан-жақты қарастырылды. Зерттеу нәтижелері мұғалімдерге, са- ясаткерлерге және зерттеушілерге құнды түсініктер ұсынатын және мұғалімдерді дайындау мен институционалдық қолдаудың салдарын көрсететін әрбір тәсілдің әртүрлі аспектілерін айғақтайды. Нақты білім беру контексттері мен мақсаттарын ескере отырып негізделген шешімдер қабылдау үшін осы оқу айырмашылықта- рын мұқият түсінудің маңыздылығын атап көрсетеді. Мұндай мәлімет әртүрлі оқу орталарында оқу нәтижелерін жақсартатын екітілді және көптілді білім беру стра- тегиялары туралы дамып келе жатқан дискурсқа үлес қосу үшін өте маңызды.
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Amanova, A.
Dzhumazhanova, G.
Kazhimova, K.
Bissekova, K.

74
T44

    The correct formulation of reading tasks and effective application of cognitive strategies in the development of functional literacy in students [Текст] / A. Z. Iskakova, K. N. Bulatbayeva, E. Alkaya, S. A. Sultanbekova // Білім=Образование. - 2024. - №3. - Р. 28-46.
ББК 74

Рубрики: Образование

Кл.слова (ненормированные):
функционалдық сауаттылық -- оқу сауаттылығы -- PISA халықаралық зерттеуі -- бағалау -- ішкі және сыртқы бағалау -- критерий -- метакогнитивтік және когнитивтік стратегиялар -- PISA үлгісіндегі оқу мәтіндері мен тапсырмалары
Аннотация: Оқу тапсырмаларын құрастыру және когнитивтік стратегияларды қолда- ну функционалдық сауаттылықты дамытуда маңызды рөл атқарады. Функционал- дық сауаттылық негізгі оқу дағдыларынан асып түседі; ол ақпаратты тиімді түсіну, талдау және синтездеу қабілетін қамтиды, бұл академиялық және кәсіби жағдай- ларда өте маңызды. Оқу тапсырмаларын нақты тұжырымдау; Когнитивтік страте- гияларды қолдану; Функционалдық сауаттылықты дамыту. Оқу тапсырмаларын дұрыс құрастыру және когнитивтік дағдыларды стратегиялық қолдану функцио- налдық сауаттылықты дамытудың негізі болып табылады. Бұл тәжірибелер білім алушыларға мәтіндермен белсенді араласуға, түсінуді жақсартуға және академи- ялық жетістікке және одан тыс өмірге қажетті өмір бойы оқу дағдыларын дамы- туға мүмкіндік береді. Осы элементтерді біріктіру арқылы педагогтар оқушыларды оқу мен оқу орталарының әртүрлі ауқымында өркендеуге тиімді дайындай алады. Мақалада қазақстандық оқушылардың функционалдық сауаттылық өлшемі бо- лып табылатын PISA зерттеуіндегі оқу сауаттылығы бойынша төмен көрсеткіштері және олардың тапсырмаларды орындаудағы қиындықтары айтылады. Бұл ретте мұғалімдердің өздері жасаған PISA тапсырмаларын қолданудың зерттеу тәжіри- бесі мен нәтижелері және оларды оқыту әдістемесі (когнитивті стратегиялар) жан- жақты талданады.
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Iskakova, A.Z.
Bulatbayeva, K.N.
Alkaya, E.
Sultanbekova, S.A.

74
S53
Shakuliyeva, A. T.
    The Parental Influence on Their Children’s Career Choices [Текст] / A. T. Shakuliyeva, K. M. Taibolatov, A. K. Tastanova // Білім=Образование. - 2024. - №3. - Р. 107-117.
ББК 74

Рубрики: Образование

Кл.слова (ненормированные):
ата-аналардың ықпалы -- мансаптық ұмтылыстар -- білім деңгейі -- қала мен ауыл арасындағы алшақтық -- кәсіби бағдарлау
Аннотация: Бұл зерттеу ата-аналардың балаларының мансаптық ұмтылыстарын қа- лыптастырудағы рөлін зерттейді, ата-аналардың білім деңгейі мен тұрғылықты жерінің (қала-ауыл) кәсіби бағдарға қатысуына әсері ерекше назарға алынған. Деректер еліміздің 17 өңірі мен республикалық маңызы бар 3 қаласындағы 200 мектептен 5000 ата-анадан қолайлы іріктеу әдістері арқылы жиналды. Респон- денттердің демографиялық және академиялық шығу тегі сипаттамалық статисти- ка арқылы талданды. Нәтижелер орта білім алған ата-аналардың кәсіби бағдар жұмыстарына жоғары білімді ата-аналарға қарағанда белсендірек қатысатынын көрсетеді. Сонымен қатар, қала мен ауыл арасындағы елеулі алшақтық анықтал- ды, ауылдық жерлердегі ата-аналар кәсіби бағдар қызметіне хабарлығы төмендеу және аз қатысқандығын көрсетеді, бұл ауылдық аймақтардағы оқушылардың ман- саптық ұмтылыстарын шектеуі мүмкін. Ата-аналардың қатысуы орта мектепте ең жоғары деңгейге жетіп, оқушылар жоғары білімге жақындаған сайын азаяды. Бұл тұжырымдар барлық оқушыларға қолдау көрсету үшін кәсіби бағдарлауға бағыт- талған шаралардың қажеттілігін, әсіресе ауылдық аймақтарда ерекше назар ау- даруды талап етеді. Зерттеу нәтижелері түрлі білім деңгейлері мен географиялық аймақтарда ата-аналардың қатысуын арттыру бойынша стратегияларды ұсынады
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Taibolatov, K. M.
Tastanova, A. K.

74
O-72

    Organizational and pedagogical foundations of the interaction of educational organizations at all levels: a factor of continuity and consistency in psychological and pedagogical support [Текст] / M. A. Tynybayeva, M. Zh. Temirbayeva, A. K. Zhussip, A. A. Makhmetova // Білім=Образование. - 2024. - №3. - Р. 130-146.
ББК 74

Рубрики: Образование

Кл.слова (ненормированные):
инклюзивное образование -- психолого-педагогическое сопровождение -- межведомственное взаимодействие -- системный подход -- непрерывность -- преемственность
Аннотация: В статье рассматриваются вопросы реализации организациями об- разования всех уровней процесса психолого-педагогического сопровождения обучающихся. По итогам результатов отечественных исследований состояния психолого-педагогического сопровождения, проведённых авторами, выявлена недостаточная эффективность работы служб психолого-педагогического сопрово- ждения обучающихся, трудности большинства педагогов общеобразовательных школ в работе с детьми с особыми образовательными потребностями. С целью изучения состояния психолого-педагогического сопровождения воспитанников и обучающихся при получении дошкольного, среднего, технического и профес- сионального, послесреднего образования, а также определения путей совершен- ствования деятельности организаций образования по психолого-педагогическо- му сопровождению обучающихся в условиях инклюзивного образования членами исследовательской группы проведено научное исследование в дошкольных ор- ганизациях, общеобразовательных школах, организациях технического и про- фессионального, послесреднего образования. Анализ результатов исследования, проведённый методом триангуляции качественных и количественных данных, полученных в результате изучения международного и отечественного опыта, действующих нормативных документов Казахстана по вопросам оказания пси- холого-педагогического сопровождения, результатов исследований состояния психолого-педагогического сопровождения в организациях образования страны выявил ряд проблемных вопросов в реализации процесса психолого-педагогиче- ского сопровождения обучающихся. Основными трудностями по реализации про- цесса психолого-педагогического сопровождения обучающихся, как отмечают члены исследовательской группы, является преобладание медицинской модели особых образовательных потребностей над социально-педагогической в мышле- нии педагогов; несистемность процесса психолого-педагогического сопровожде- ния; недостаточное внутреннее и внешнее взаимодействие организаций об- разования всех уровней в оказании комплексной психолого-педагогической поддержки обучающихся на всех уровнях образования. По итогам исследования членами исследовательской группы сформулирован вывод о необходимости применения системного подхода в реализации непрерывного комплексного психолого-педагогического сопровождения обучающихся на всех уровнях обра- зования; предлагаются пути реализации непрерывного комплексного психоло- го-педагогического сопровождения обучающихся на всех уровнях образования. Данные организационно-педагогические условия составят научно-методологи- ческую основу для разработки исследователями модели комплексного психоло- го-педагогического сопровождения инклюзивного образовательного процесса на основе преемственности и непрерывности.
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Tynybayeva, M. A.
Temirbayeva, M. Zh.
Zhussip, A. K.
Makhmetova, A. A.

78
Ш 85
Шрайберг, Я. Л.
    Вопросы авторского права в отношении произведений, созданных при помощи генеративного искусственного интеллекта [Текст] / Я. Л. Шрайберг, К. Ю. Волкова // Научные и технические библиотеки. - 2025. - №2. - С. 115-130.
ББК 78

Рубрики: Библиотечное дело

Кл.слова (ненормированные):
авторское право -- правосубъектность, -- интеллектуальная собственность -- генеративный искусственный интеллект -- ChatGPT -- библиотечная сфера
Аннотация: В течение нескольких последних лет, с момента появления развитых генеративных инструментов искусственного интеллекта, обсуждение авторства в отношении созданных с помощью таких инструментов произведений вызывало больше вопросов, чем ответов. Творческая деятельность, до того безраздельно принадлежащая человеку, стала претерпевать изменения. Проблемы в определении статуса созданных инструментами искусственного интеллекта работ стали приводить к неопределённости в творческих индустриях, в сферах образования, библиотечного комплектования и т. д. Одновременно возник конфликт из-за использования охраняемых авторским правом произведений в целях обучения систем генеративного искусственного интеллекта. В последние два года законодатели разных стран сделали попытки внести упорядоченность в спорную область деятельности и найти работающие решения. В статье представлен обзор новейших инициатив, рекомендаций, начавшихся судебных рассмотрений, отражающих интересы и точки зрения как создателей и пользователей систем искусственного интеллекта, так и правообладателей. Из всего спектра возникающих при использовании искусственного интеллекта вопросов авторы сосредоточились на двоякой проблеме: с одной стороны, как быть с охраняемыми авторским правом произведениями, используемыми как исходные данные для обучения инструментов искусственного интеллекта; с другой стороны, кому принадлежат права на генерируемый такими инструментами контент. Приведённые в статье аргументы и рекомендации могут быть полезны при выработке подхода к рассмотрению статуса произведений, созданных при помощи искусственного интеллекта, во многих областях деятельности, в том числе в библиотечной сфере.
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Волкова, К. Ю.

83(5каз)
Н 90
Нұршат, М.
    CHATGPT қазақ әдебиеті сабағында: жасанды интеллектпен оқыту мүмкіндіктері [Текст] / М. Нұршат // Қазақ тілі мен әдебиеті . - 2025. - №3. - Б. 12-19
ББК 83(5каз)

Рубрики: Әдебиеттану

Кл.слова (ненормированные):
Жасанды интеллект -- ChatGPT -- Қазақ әдебиеті -- білім беру -- шығармашылық қабілеттер -- сыни ойлау -- әдеби шығармаларды талдау -- нейрожелі -- дидактикалық потенциал -- этикалық сын - қатерлер
Аннотация: Мақалад білім беру сласындағы жасанды интеллектің қолданылуы сипатталған.
Держатели документа:
БҚУ

74
А 18
Авдеева, С. М.
    Доказательный дизайн для оценки универсальных компетенций в высшем образовании: преимущества и особенности [Текст] / С. М. Авдеева, К. В. Тарасова // Высшее образование в России. - 2025. - №1. - Б. 82-105
ББК 74

Рубрики: Образвование РФ

Кл.слова (ненормированные):
доказательный подход в оценивании -- метод доказательной аргументации -- универсальные компетенции -- комплексный латентный конструкт -- модель измерения -- валидный аргумент
Аннотация: Статья посвящена проблеме оценки универсальных компетенций, которые приобретают всё большее значение в условиях современных требований к выпускникам вузов. Рассматривается необходимость создания валидных и надёжных инструментов для измерения таких навыков, как критическое мышление, креативность, коммуникация и способность решать комплексные задачи. Приводится анализ доказательного дизайна, который предполагает интеграцию когнитивных теорий, инновационных образовательных технологий и психометрических моделей для достижения объективной оценки универсальных компетенций. Особое внимание уделяется методу доказательной аргументации, который опирается на использование сценарных заданий, контекстуально приближённых к реальным жизненным и профессиональным ситуациям. Метод доказательной аргументации акцентирует внимание на построении валидного аргумента, который связывает наблюдаемые действия студентов с заявляемыми выводами об уровне их компетенций. Метод позволяет не только фиксировать проявления знаний и навыков в приближённых к реальной жизни ситуациях, но и структурировать процесс разработки инструментов таким образом, чтобы полученные эмпирические результаты можно было обосновать теоретически. Важную роль в доказательном подходе играет процесс построения аргумента на основе собранных доказательств, что отличает данный подход от традиционных методов, где акцент делается на статистических и психометрических характеристиках тестов. Изложение основ метода проводится на примере инструмента по оценке критического мышления студентов вузов CT Test, который обладает доказанным психометрическим качеством. Данный инструмент прошёл апробацию более чем на 10 000 студентов российских вузов. В статье обосновывается, что внедрение инструментов, основанных на доказательном подходе, позволит значительно улучшить качество оценки универсальных компетенций у студентов, что делает данный подход перспективным для применения в образовательном процессе.
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Тарасова, К. В.