Электронный каталог

86
Ж 91
Жұртбай, Т.
    Жан және "Еуропаның жағалауы" [Текст] / Т. Жұртбай, С. Ыбырай // EGEMEN QAZAQSTAN. - 2023. - 4 желтоқсан. - №231. - Б. 9.
ББК 86

Рубрики: дін

Кл.слова (ненормированные):
Хақ (Истина) -- калам -- діни заңнамалық дәлелі -- философтар -- фиқһ-Fiqh -- дереккөз -- абайтану -- философиялық-психологиялық тақы­рып
Аннотация: Исламның ойлау жүйесі мен дүниетанымының Хақ (Истина) хақындағы қағидаттарының поэтикалық құрылымын (калам), пәлсапалық қисынын (логикасын), діни заңнамалық дәлелін (фиқһ-Fiqh) түсінбей – Абайды түсіну мүмкін емес. Ұсынылған мақалада Еуропа философтарының Жан мен Тән, Жанның тегі мен түрлері туралы пікірлері мен Абайдың философиялық ойларының арасындағы байланысы салыстырыла сараланады. Сонымен қатар Жан мен Тән және Жанның түрлері туралы неміс ғалымы Фридрих Эдуард Бенекенің әйгілі «Тәрбие мен оқытуға арналған жетекші нұсқау» атты философиялық-психологиялық тақырыпты қамтитын философиялық-психологиялық трактаттарымен Абайдың таныс болғаны осы мақала арқылы ғана ғылыми ортаға белгілі болып отыр. Бұл – абайтану ілімінде бұрын мүлдем қаперге алынбаған дерек көзі.
Держатели документа:
БҚУ
Доп.точки доступа:
Ыбырай, С.

83
К 15
Жұмағұл, С.
    Ұлттық өрлеу ұйытқысы [Текст] / С. Жұмағұл // EGEMEN QAZAQSTAN. - 2023. - 26 желтоқсан. - №247. - Б. 8.
ББК 83

Рубрики: әдебиеттану

Кл.слова (ненормированные):
Халел Досмұха­мед­­ұлы -- Алаш -- энциклопедист -- отар­шылдық -- білім -- қазақ ғылымы -- «Таби­ғаттану. І бөлім» (1922), «Жа­нуар­лар. І бөлім. Сүйектілер хақында» (1922), «Жануарлар. ІІ бөлім» (1922. 1926), «Жануарлар. ІІІ бөлім» (1926), «Зоология» (1922), «Адамның тән тірлігі» (1927), «Оқушылардың саулығын сақтау» (1925) -- «Жаңа кітаптар», «Табиғатпен танысу керек»
Аннотация: Алаш ренессансын тудырған алыптар тобының алдаспаны – Халел Досмұха­мед­­ұлының елдік қасиеттерден суарылған қазыналы мұрасынан алар тағылым толастамақ емес. «Шын азаттықты білім береді» («Мәшиненің күші»), «Мәдениеттің негізі – білім» («Қазақ-қырғыз тіліндегі сингармонизм заңы»), екенін қадап көрсеткен энциклопедист тұлғаның нақыл сөздері халқымыздың отаршылдықтан арылудағы қилы тағдырын, ояну дәуіріндегі әлеуметтік сілкінісін, мемлекеттілігін қайта жаңғыртуымен сабақтас ғылым өріндегі серпілісін, мәдениет биігіндегі өрлеу өрісін танытады.
Держатели документа:
БҚУ

83
М 11
Мұштанова, Д.
    Қанаттыға қақтырмай қабағанға қаптырмай (балалар қауіпсіздігі хақында) [Текст] / Д. Мұштанова // Орал өңірі. - 2023. - 10 қазан. - №81. - Б. 6-7.
ББК 83

Рубрики: Литературоведение

Кл.слова (ненормированные):
балалар қауіпсіздігі хақында -- Неге бұлай -- Ит қапқан -- Дариға Мұштанова -- «Үзіліс» арнайы бетінің қоғамдық редакторы -- Ы. Алтынсарин белгісінің иегері -- ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері -- ҚР Мәдениет саласының үздігі
Аннотация: Аялдама. Ағылып-төгіліп жатпағанмен, іркіліссіз келіп аялдап, жолаушыларын тиеп алып жөңкіліп жатқан автобустар... Жолға қарап қойып, телефондарына шұқшия түскен адамдар. Көктемнің жайма-шуағы көлік күткендерді жайықтырып, әдеттегі тызылдаған асығыстықтан ада қылғандай. Кенет, баж-бұж еткен дауыс! Тыныштық быт-шыт! Аялдаманың іргесінде бір топ ит бір-біріне «права качать етіп» жатыр. Төрт қара, бір сары ит алтыншы домалақтау қарааланы топыраққа аунатып-ақ тастаған. Адамдар – жым! Тормен бөлген артқы қалқаның бер жағынан үнсіз, үрейлене қарап тұр. «Кет, жоғал!» деуге, бірдеңе лақтырып, жасқап жіберуге жайлары жоқ... Иттер де адамдарды елең қылуды қойған, құйрықтары қайқиып, өздерінің ит заңымен тірліктерін жалғастырып, бүлкілдеп әрі қарай асты. Топыраққа аунап қалған қараала құйрығын қысып, солардың артынан ілесті.
Держатели документа:
ЗКУ

86
М 15
Мақаш, А.
    Мағжан мен Мансұр Халлаж [Текст] / А. Мақаш // Егемен Қазақстан. - 2023. - 24 қаңтар. - №16. - Б. 13.
ББК 86

Рубрики: дін

Кл.слова (ненормированные):
Магжаном Жумабаев -- Мансуром Халлаж -- поэзия -- Ахмет Ясауи хикметтері -- Құран -- мұсылман -- дін
Аннотация: Шығыс поэзиясының танымдық тамырына үңілсек, Жаратушымен болмыс бірлігіне ұмтылған лирикалық «менді» байқаймыз. От пен көбелек, гүл мен бұлбұл секілді канондық образдар ақын жанының абсолютті ақиқатқа талпынысын бейнелейді. Осы жолда күллі руханият сатыларын бағындырған кісі «кәмали инсан» немесе «толық адам» деп аталады. Дәл осы сатыда ол үшін пенделіктің пердесі аяқталып, адам – Құдай арасындағы шекара жойылады да, екі болмыс бір бүтінге айналады. Абайдың «әрбір хақиқатқа тырысып, иждиһатыңмен көзің жетсе, соны тұт, өлсең айырылма» деген концептуалды идеясы да осы ойды қуаттайды. Нәтижесінде ақиқатпен тұтасқан кемел рух енді тәңірлік диапазоннан үн қата бастайды. Қысқаша айтсақ, Құдайдың атынан сөйлейді. Енді аталған доктринаның ақын шығармашылығынан қалай көрініс табатынына тоқталайық. Заманында «Мен – Хақпын» деген әйгілі ұстанымы үшін опат болған мистик шайыр Мансұр Халлаж бен «Өзіме өзім табынам» деп жырлаған Мағжан Жұмабаев арасындағы рухани үндестік таңғалдырмай қоймайды.
Держатели документа:
ЗБҚУ

63(5каз)
О-82
Өтениязов , С.
    Ұлттық тарих пен ұрпақ алдында арымыз таза болсын ("Ақтбан шұбырынды"оқиғасының ақиқаты) [Текст] / С. Өтениязов // Qazaq adebieti . - 2024. - №9.- 8 наурыз. - Б. 7
ББК 63(5каз)

Рубрики: Тарих

Кл.слова (ненормированные):
Ақтабан шұбырынды -- жазушы .Нұржекеұлы -- Әбдезұлының мақаласы -- Кәрібаевтың «Аласапыран жылдар ақиқаты» -- История Киргиз кайсаков…» кітабы -- Мұхаммед Қанафия – Шоқан
Аннотация: Қазақ тарихындағы ең бір қаралы кезең «Ақтабан шұбырынды» оқиғасын өткен жылы Қазақ­стан жұртшылығы бір жыл бойы жетім қыздың тойындай етіп шала-шарпы атап өт­ті. Тарихшы деген атымыз бар, азды-көпті тарихи ғылымға сіңірген еңбегіміз бар болған соң, сол кемшін көріністерді көзімізбен көргесін үн шығармай қала алмадық. Өз басым ұлт­тық қасірет болған «Ақтабан шұбырынды» оқиғасының 300 жылдығына 10 ай, 8 ай, 6 ай, 3 ай… қалды деп 2022 жылы дабыл қағып едім, алайда ешқандай баспасөз «Ақтабан шұбырынды» оқиғасына қатысты бірде-бір мақаламды жарыққа шығармады. Неге олай болғанын аздап түсінсек те, түсінбеген болдық. Енді, міне, ұлт­тық тарихымыздың сол кезеңі хақында жарияланған мақалаларға тарихшы-ғалым ретінде біз де пікір айтып, үн қосайық, сол мақалалардың ала-құла тұстары болса соны да айтайық деген ойға келдік.
Держатели документа:
БҚУ

72
М 36
Махат, Д.
    Семейдегі "сәтбаевшылдық" [Текст] / Д. Махат // EGEMEN QAZAQSTAN. - 2024. - 7 маусым. - №109. - Б. 20.
ББК 72

Рубрики: наука

Кл.слова (ненормированные):
Академик Әлкей Хақанұлы Маргулан -- Қаныш Сәтбаев -- Әбікей Зейінұлы Сәтбаев -- танымал ағартушы-педагог -- Алаш тұлғалары
Аннотация: Академик Әлкей Хақанұлы Маргулан: «Революциядан бұрынғы қыр қазақтары арасында Сәтбаевтардан көп оқыған ауыл болған емес. Олардың ішінде Қаныштың ағасы Әбікей Сатбаев Омбының семинариясын бітіріп, сол кездің өзінде орыс тілі мен әдебиетінің бірінші маманы болып шығады. Бүгінгі Шығыс Қазақстан, Семей, Павлодар облыстарынан шыққан жастардың Әбікейден оқымағаны кемде-кем болу керек...» дейді. Әбікей Зейінұлы Сәтбаев - есімі қазаққа танымал ағартушы-педагог, Алашорда ұлт-азаттық қозғалысына қатысушы қайраткер, Семей қаласында ашылған қазақ педагогикалық техникумының алғашқы директоры. «Қазақ тілі» газетінің 1923 жылғы 1 сәуірдегі бас мақаласында: «Бұл мектепте Әбікей ағамның тырысып, тыныштық таппай істегенімен ғана ашылып, жүзге тарша шәкірт оқып жатыр» деп жазды жоғарыда аталған педтехникум директоры туралы.
Держатели документа:
БҚУ

74.200.25
А 76
Апахаев, Р.
    Көрші ақысы - Құдай хақысы [Текст] / Р. Апахаев // Oral oniri. - 2024. - 11 маусым. - №47. - Б. 6.
ББК 74.200.25

Рубрики: Традиции и их роль в воспитании

Кл.слова (ненормированные):
Көршінің ақысы -- жақсы көрші -- бала тәрбиесі -- көршілер
Аннотация: Ұрпақ тәрбиесі туралы ой.
Держатели документа:
БҚУ

83
А 50
Әліпхан, М.
    Абайдың жан сыры хақындағы ойлары [Текст] / М. Әліпхан // Ақиқат. - 2024. - №6. - Б. 81-86.
ББК 83

Рубрики: Әдебиеттану.

Кл.слова (ненормированные):
Абай -- ойлары -- сөз -- ақиқат -- адамгершілік -- абайтанушы -- ғалым -- Мырзахметұлы
Аннотация: Мақала Абайдың жан сыры хақындағы ойлары туралы.
Держатели документа:
БҚУ.

63.3-8
Н 41
Негимов, С.
    Халық мұрасын ыждағатпен хаттаған [Текст] / С. Негимов // Егемен Қазақстан. - 2024. - 25 сәуір. - №80. - Б. 14.
ББК 63.3-8

Рубрики: Персоналии государственных и общественно-политических деятелей

Кл.слова (ненормированные):
Оразгүл Нұрмағамбетова -- Ұлы дала -- тапқырлық -- шешендік өнегесін -- аманатын -- сыншылдық көзқарасын -- филология ғылымдарының докторы -- профессор -- эпостық шығармалар -- Казахский героический эпос -- Кобланды батыр -- Ұлы жыршы -- Өмір өрнектері -- Фольклортанушы -- Асыл мұра
Аннотация: Ұлы дала жыраулары мен жыршыларының даналық, тапқырлық, шешендік өнегесін, аманатын, сыншылдық көзқарасын, рухын тірілткен, бірқатар эпостық шығармаларды хатқа түсірген, қолжазбаларды жинақтап, жүйелеп зерделеген филология ғылымдарының докторы, профессор Оразгүл Нұрмағамбетова (1923-2003) есімі ғылыми ортаға жақсы таныс. Оның «Казахский героический эпос «Кобланды батыр» (1988), «Ұлы жыршы» (1972), «Өмір өрнектері» (2004) атты сүбелі еңбектерінде халық ақындарының (Жамбыл, Нұрпейіс, Үмбетәлі) шығармашылығы, айтыс өнері, фольклор мен әдебиеттің өзара байланысы зерттелінген. Әсіресе, қазақтың эпикалық мұрасы «Қобыланды батыр» хақындағы ой-тұжырымдары жаңаша таным, көзқарас, пайым тұрғысынан бағалы. Ғылым текстологиялық, типологиялық салыстырулар жасап, ауызша поэзия өкілдерінің көркемдік әдіс-тәсілдерін, жыршылық, жыраулық, орындаушылық өнер ерекшелігін, кәнігі шебер жыршылардың әлеуетін, көңіл қалауын, түпкі сырын, қызығушылықтарын көрегендікпен байқайды. Сондықтан да жырлау үдерісінде алуан қырлы тәсілдерді, сарын-мақамдарды қолданатынын жетік түсіндіреді.
Держатели документа:
ЗКУ

83(5каз)
Н 41
Негимов , С.
    Абайдың "толық адам" идеясы және Иран - Ғайыптың "Бүтін - адамы" [Текст] / С. Негимов // Ana tili . - 2024. - №30.- 1 тамыз. - Б. 6-7
ББК 83(5каз)

Рубрики: Әдебиеттану

Кл.слова (ненормированные):
Толық адам идеясы -- Иран - ғайып -- Бүтін адам -- Абайдың философиялық-риторикалық ой-тұжырымдары -- 38-қара сөзі -- Абайдың ұлылығы мен даналығы
Аннотация: Ұлыс, тайпа өмір-тіршілігінде, бүтін Алаш жұртында, ел басқару ісінде (жер дауы, жесір дауы т.с.с.) саяси-әлеу­меттік немесе адам тағдырына қатысты ауқымды, күрделі мәселелерді «Әділетті ақылмен» (Абай сипаттамасы), ізгілік іс-харекетімен, тәуекелшілдікпен, көреген көсемдікпен талдап түсіндіретін ғасырлық ойға ие халықтың арын арлаған көреген білгірді, Абайдың тілімен айтқанда, ақ жамбыдай асыл қасиеттерді болмысына сіңірген тұлғасы толық, тұрманы түгел «толық адам» дейміз. Замана сырын, ел өмірінің философиясын, халықтың көзқарасын, адамзат қауымының мыңжылдық тәжірибесін, жүйеленген рухани ілім-білімін, ұлағатты, қымбат ой-пікірлерін тереңнен толғап, қопара білген білікті де, ел жақсысында кемелдік те, тереңдік те, жүйріктік те, «кәміл хақиқат та» бар. Хакім Абайдың философиялық-риторикалық ой-тұжырымдарында халықтың ойы мен тіліндегі «жақсы», «кәмәлат», «кәмәлат-ғазимат», «кәмәлатты», «кәміл», «кемел», «толық» секілді терең сырлы ұғымдарды әр қырынан шеберлікпен жетілдіріп, ұсталықпен, сақилықпен толықтырады. Қазақ рас айтады: «Жақсы ортақ, ай ортақ, күн ортақ». Табиғаттың даналығында жақсысы да бар. Оның жарығы, мейірімі, қайырымы – елдің игілігі. Ол – елдің елдігінің, тұтастық-бірлігінің, бақ-базарының нағыз кепілі. Ақиқатында, қариялардың талаптыларға «Жақсылардың қасында, мәслихатында бол, сарқытын іш» деуінің мәнісі – осы.
Держатели документа:
БҚУ