Электронный каталог

83
Б 43
Белдеубай, Д.
    Абыз немесе сөздің обалы туралы [Текст] / Д. Белдеубай // Ana tili. - 2022. - №47.- 24-30 қараша. - Б. 3
ББК 83

Рубрики: Әдебиеттану

Кл.слова (ненормированные):
абыз -- түрколог -- Лазарь Будагов -- Қазан татарларының тілінде оқымысты -- білгір -- сауатты адам -- Этимология -- Рабиға Сыздық -- Сөздер сөйлейді -- Мыңбай Ысқақов -- Халық календары -- абыз дегеніміз
Аннотация: Осы бір ауыз толтырып айтуға ыңғайлы атауды біреу біліп, біреу білмей қолданады. Әңгіме – абыз атап отырған адамы сол бағаға лайық па, жоқ па, сонда болуы тиіс. Оны білу үшін, алдымен түркілердің жадында бәлен мың жылдан бері келе жатқан абыз сөзінің мән-маңызына бойлау қажет. Бірден айту керек, бұл сөздің төркіні араб не парсыдан емес, түркілердің төл сөзі. Сондықтан түрлі түсіндірме сөздіктерден дәлел келтірейік. Белгілі түрколог Лазарь Будаговтың (1812–1879) жазуынша: «Қазан татарларының тілінде «оқымысты, білгір, сауатты адам», тобыл наречиесінде абзи «аға», абыз тотай, одан қысқарған абыстай, «апай, дін басы болған адамның әйелі, мұғалім әйел», башқұртша абсай «ана, шеше», абыз етмек, абызламақ «оқыту, ағарту», абызмақ «оқу, сауаттану» («Сравнительный словарь турецко-татарских наречий»).

83
А 50
Әлімақын, Д.
    Қазақшаға аударылуға тиіс он кітап [Текст] / Д. Әлімақын // EGEMEN QAZAQSTAN . - 2023. - 13 қаңтар. - №8. - Б. 11.
ББК 83

Рубрики: Әдебиеттану

Кл.слова (ненормированные):
кітап -- оқымыстылар -- әлемнің ардақты данышпандары -- әлемдік әдебиет -- романдар -- шығарма -- қазақша -- оқиғалар -- Нобель
Аннотация: Шыны керек, біздің қоғамның қазіргі жетістіктерінің басында кітап тұр. Сол үшін де әлемнің ардақты данышпандары мен оқымыстылары бар білгенін ақ қағаз бетінде жазып қалдырып кетті. Заңғар жазушы Әбіш Кекілбайұлының «Адамды адам еткен – кітап, адамзат еткен – кітапхана» деген өрелі сөзі биік парасаттылықтың, терең ойдың көзқарасы екенін аңдайтын кез келді. Қай заманда да оқырманның қалауы жақсы кітап болған. Біз бүгін әлемдік әдебиетте орны бар, бірақ әлі күнге дейін қазақшаға аударылмаған романдар туралы сөйлемекпіз.
Держатели документа:
БҚУ

83(5каз)
Н 41
Негимов , С.
    Мыңжылдықтар шырақшысы [Текст] / С. Негимов // Ana tili. - 2023. - №9.- 2-8 наурыз. - Б. 1,9
ББК 83(5каз)

Рубрики: Әдебиеттану

Кл.слова (ненормированные):
Әлкей Хақанұлы Марғұлан -- академик -- шығармашылық өмірбаяны -- Мұхтар Әуезов -- Сәлем хат -- Құрметті Әлкей
Аннотация: Ықылымдардың, есте жоқ ерте дәуірлердің тылсым жұмбағын, құмығыңқы дауысын, жаңғырығын, сырын мейір-ілтипатпен, кең өрісті тұңғиық терең білімдарлықпен үздік деректермен дәйектеп, тү­бегейлі түсіндірген, көне қыпшақ тіліндегі жазба ескерткіштерін, кос­могониялық, геометриялық, зооморфтық, өсімдік тұрпаттас ою-өрнектердің яки халықтың көр­кемдік-фәлсафалық дәстүрлерін, металл қорыту тәсілдері мен өрнектеу өнерін, қазақтың эпикалық аңыздарының терихи негіздерін саралаған қайсар рухты көріпкел, көреген оқымысты академик Әлкей Хақанұлы Марғұлан еді.
Держатели документа:
БҚУ

83(5каз)
Ж 91
Жұртбай , Т.
    Ғұсалы ғұмыр кешкен тұлға [Текст] / Т. Жұртбай // Qazaq adebieti. - 2023. - №31.- 4 тамыз. - Б. 1,8-9,21
ББК 83(5каз)

Рубрики: Әдебиеттану

Кл.слова (ненормированные):
Абай күні -- Абай болыс болған адам -- Ұқпайды өз сөзінен басқа сөзді -- Покровский -- Долголполов -- Орыс әдебиеті -- Путь Абая
Аннотация: Міне, биыл да оныншы тамызда дәстүрге айналған Абай күнін мемлекеттік деңгейде атап өтеміз. Бірақ қаншама сенгім келмегенімен де: «Абай – ата-анасынан тумаған адам, ол туралы дерек жоқ, демек, оның алғыр боп өсуі, ойының оқымыстылық деңгейге жетуі, шет тілдегі кітаптарды оқуы, надан қоғамда ондай тұлғаның жетілуі мүмкін емес. Ол – қолдан жасалған қуыршақ бейне», – деген З.Батаеваның мақаласы санама инедей қадалып тұрып алды. Онда өзінің ілгерідегі «елітпесін» қорыта келіп: «Существовал ли казахский поэт и философ «Абай Кунанбаев», выучивший русский язык за три месяца в приходской школе, а потом, будучи, как и все его соплеменники, сезонным кочевником, без какого-либо формального образования самостоятельно углубившийся в труды западных мыслителей и русских классиков? Мой ответ: нет, не существовал и не мог существовать (!)», – деп қорытынды жасайды.
Держатели документа:
БҚУ

83
Ж 91
Жұртбай, Т.
    Сезімдік әлем: бақи мен фәни [Текст] / Т. Жұртбай // EGEMEN QAZAQSTAN. - 2023. - 4 тамыз. - №146. - С. 9.
ББК 83

Рубрики: Әдебиеттану

Кл.слова (ненормированные):
Абайдың жұмбағы -- Абай шығар­ма­лары -- философия -- Бастаудың рухани əлемі
Аннотация: «Абайдың жұмбағының» шешуі қазіргі дүниеауи ғылымның барлық саласы үшін «жұмбақ» болып саналатын Хақ пен Бірлік, Әуелгі себеп, Әуелгі Қозғалыс, Мәңгілік (Бақи), Уақыт (Фәни), Кулли ақыл мен Кулли Жан, Сезімдік әлем, затиялық, субутиялық және фиғыли себеп сияқты тағы да басқа аса тылсым ұғымдардан және ол туралы тарқатыла тарамдалған сан қилы қисындардан тамыр тартады. Хасс әл-хасс дейгейлі даналардың ой ұшқындарына назар салсақ, зады Алланың Жаратуы мен Хикметін (міндетін) бөлісуі туралы оқымыстылардың арасында ілгері дәуірде әлдебір пікір сызаты болған сияқты. Сондай күрделі бақастыққа барған (пікір таласы, дискуссия) пікірдің ұшығы Абайдың шығармаларынан да аңғарылып қалады. Ол Хақ туралы қағидаларды ойында екшей келе, сырттай қарағанда Жаратушының хикметіне күмәндәнғандай күфірлік боп көрінетін: «Алла Тағала – өлшеусіз, біздің ақылымыз – өлшеулі. Өлшеулі мен өлшеусізді білерге мүмкін болмайды. Біз Алла Тағала «Бір» дейміз, «Бар» дейміз, ол «Бір» демектік те – ақылымызға ұғымның бір тиянағы үшін айтылған сөз. Болмаса, ол: «Бір» демектік те Алла Тағалаға лайықты келмейді» деген, немесе: «Жә, енді ақылды еркіне жібермесек, Құдай Тағаланың: «Ақылы бар кісіге иман парыз» дегені қайда қалады? Дініміздің бір жасырын тұрған жалғаны жоқ болса, ақылды(ға) оны ойлама дегенімізге, пенде бола ма (көне ме)? Ақыл тоқтамаған соң, діннің өзі неден болады?» деген тосын сұрақтар қояды.
Держатели документа:
БҚУ

63
К 11
Кәртен, Б.
    Ақтабан Шұбырынды оқиғасы 1723 жылы емес, 1722 жылы болған [Текст] / Б. Кәртен // TURKISTAN. - 2023. - 20 қазан. - №42. - Б. 7.
ББК 63

Рубрики: тарих

Кл.слова (ненормированные):
Ақтабан шұбырынды -- СССР заманы -- Жоңғар қонтайшысы Қалдан-Серен -- 1723 жылы
Аннотация: Қазақ оқымыстыларының деректері туралы жазылған.
Держатели документа:
ЗКУ

74
К 93
Құрманәлиев, К.
    Тіл ғылымының тұлғасы [Текст] / К. Құрманәлиев // EGEMEN QAZAQSTAN. - 2023. - 4 желтоқсан. - №229. - Б. 12.
ББК 74

Рубрики: образование

Кл.слова (ненормированные):
Қазақ тіл білімі -- қазақ тіл -- Нұржамал Оралбайқызы -- 95 жас -- ғылыми шығармашылығы -- графика, орфография мәселелері
Аннотация: Қазақ тіл білімінің аға буын өкілдерінен бір керемет қасиетті байқауға болады. Ол оқымыстыларымыздың сан қырлылығы, ғылыми зерттеулердегі жан-жақтылығы дер едік. Міне, сондай ғылыми шығармашылығының ауқымы кең, әралуан салаларға тармақталған, атап айтқанда, қазақ тілі білімінің тарихы, графика, орфография мәселелерін, сондай-ақ қазақ тілінің морфология және сөзжасам салаларын зерттеумен қатар, қазақ тілін оқыту әдістемесін де зерделеп, елеулі табыстарға қол жеткізген көрнекті ғалым Қазақстан еңбек сіңірген ғылым қайраткері, педагогикалық ғылымдар академиясының академигі, филология ғылымдарының докторы, профессор Нұржамал Оралбайқызы көзі тірі болғанда 95 жасқа толар еді.
Держатели документа:
БҚУ

63.3-8
Ж 27
Жанаева, Ш.
    Қазыналы әулеттің үш өкілі [Текст] / Ш. Жанаева // EGEMEN QAZAQSTAN. - 2024. - 2 ақпан. - №23. - Б. 15.
ББК 63.3-8

Рубрики: Персоналии государственных и общественно-политических деятелей

Кл.слова (ненормированные):
Семейдің мұғалімдер семинария -- Қ.Сәтбаев -- оқымысты жастар -- Сәтбаевтар әулетінің тарихи
Аннотация: Қара Ертіс бойындағы қалың елдің өскелең ұрпағы оқыған білім ұясы – Семейдің мұғалімдер семинариясы мен шалғай мекен – Баянауылдағы Сәтбаевтар әулетінің тарихи байланысы әріден басталады. Семей мұғалімдер семинариясы ашылған жылдары Семей – губерния орталығы, Павлодар уездік қала болатын. Өмірбаяндық дерегінің бірінде Қ.Сәтбаев: «...білім жолына жүйелі түскенім үшін туысым, ескі зиялы Әбікей Зейінұлы Сәтбаевқа қарыздармын», деп жазады. Академик Ә.Марғұлан да естелігінде: «Ағасы Әбікей Сәтбаев – Қаныштың аса жақсы көріп, қадірлеген адамының бірі. Қаныштың есеюіне, білім алып, маман болуына ол кісінің сіңірген еңбегі аз болмаған. Бүгінгі Шығыс Қазақстан, Семей, Павлодар облыстарынан шыққан оқымысты жастардың Әбікейден оқымағаны кемде-кем», дейді. Қаныштың Семейге келуіне себепкер немере ағасы Әбікей Сәтбаев еді.
Держатели документа:
БҚУ

68
Б 86
Ботақанов, Е.
    Ел тыныштығының алдаспандары [Текст] / Е. Ботақанов // EGEMEN QAZAQSTAN. - 2024. - 10 қаңтар. - №6. - Б. 1, 6.
ББК 68

Рубрики: Военное дело

Кл.слова (ненормированные):
Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы -- Мемлекеттің қауіпсіздігі -- елдік реформалары -- әскерлер -- Ұлттық ұлан -- ішкі істер органдары -- күрделі оқиғалар мен олқылықтар -- Қарулы Күштердің Жоғарғы Бас қолбасшысы
Аннотация: Қара Ертіс бойындағы қалың елдің өскелең ұрпағы оқыған білім ұясы – Семейдің мұғалімдер семинариясы мен шалғай мекен – Баянауылдағы Сәтбаевтар әулетінің тарихи байланысы әріден басталады. Семей мұғалімдер семинариясы ашылған жылдары Семей – губерния орталығы, Павлодар уездік қала болатын. Өмірбаяндық дерегінің бірінде Қ.Сәтбаев: «...білім жолына жүйелі түскенім үшін туысым, ескі зиялы Әбікей Зейінұлы Сәтбаевқа қарыздармын», деп жазады. Академик Ә.Марғұлан да естелігінде: «Ағасы Әбікей Сәтбаев – Қаныштың аса жақсы көріп, қадірлеген адамының бірі. Қаныштың есеюіне, білім алып, маман болуына ол кісінің сіңірген еңбегі аз болмаған. Бүгінгі Шығыс Қазақстан, Семей, Павлодар облыстарынан шыққан оқымысты жастардың Әбікейден оқымағаны кемде-кем», дейді. Қаныштың Семейге келуіне себепкер немере ағасы Әбікей Сәтбаев еді.
Держатели документа:
БҚУ

63.3-8
Н 41
Негимов, С.
    Ғылымның алтын жебелі сардары [Текст] / С. Негимов // EGEMEN QAZAQSTAN. - 2024. -7 қыркүйек. - №173. - Б. 11.
ББК 63.3-8

Рубрики: Персоналии государственных и общественно-политических деятелей

MeSH-не главная:

Кл.слова (ненормированные):
Әлкей Хақанұлы Марғұлан -- ғылым -- көне ғұн -- үйсіндер -- Орхон -- арамей -- араб жазулары -- А.Х. Марғұланның зерттеулері ұлттық тарихымызды жан-жақты көрсеткен
Аннотация: Әлкей Хақанұлы Марғұлан – сан-салалы ғылымның тарауын жүйрік білетін, араб-парсы, түрік тілдеріне жетік, латынша, ағылшынша, немісше, французша танитын, екі тілде еркін көсілетін, әр құбылысты егжей-тегжейлі ұшан-теңіз мысал-деректермен тексеретін білімі телегей-теңіз айтулы оқымысты. Жастайынан туған халқымыздың таңғажайып тамаша көркем мұраларынан нәр алып, Фирдоуси, Сағди, Хафиз, Науаи сынды Шығыстың ойшыл алыптарының туындыларын түпнұсқадан оқыған көкірегі нұрлы жан.
Держатели документа:
ЗКУ