Электронный каталог

86
Ш 19
Шамахай, С.
    Шыңғысхан: тәңірлік сенім мен толеранттылық [Текст] / С. Шамахай, Ғ. Есім // Вестник КазНУ им. аль-Фараби = Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетi. - Алматы, 2018. - №3(65). - Б. 53-67
ББК 86

Рубрики: Религия

Кл.слова (ненормированные):
Шыңғысхан -- тәңірлік -- шаманизм -- «Мәңгі Аспан» -- дін -- толеранттылық -- тарихи шығармасы -- Жамиғат ат тауарихы -- Түрік шежіресі -- Моңғолдың құпия шежіресі -- философия -- герменевтика
Аннотация: Мақалада көшпенділердің сонау шумерлер заманынан бері сабақтасып келе жатқан мыңдаған жылдар тарихы бар Тәңірлік дінінің ХІІІ ғасырдағы ахуалы мен Шыңғысхан ықпалымен Мәңгі Аспан (Тәңірі) ретінде даму ерекшелігі, оның жасаған діни-философиялық тұжырымы, дінге деген толерантты қатынасы жайлы талданады. Шыңғыс хан заманында моңғолдардың тәңірлік нанымына өзгерістер енгізілді. Мәселен, тәңірлік дінінде жұмақ пен тозақ ұғымдары болмады. Алайда олардың сауап жинауға талпынысы тек Шыңғыс ханның арнайы шақыртуымен келген Әулие Чан Чунның үгіттеуімен құдайлық іліммен байланысты туындады. Бұл кезеңде моңғолдардың діни көзқарасы өзінің биік шыңына жетіп, мәңгі аспанның монотеистік сенімін құрды. Шыңғыс хан тәңірлікті негізге ала отырып, Мәңгі Аспан (Тәңір) идеясын теория дәрежесінде қорытып, қолдана білді. Ол Көкте – Мәңгі Аспан (Тәңірі), Жерде – Қаған қағидасын қалыптастырды. Қағида бойынша Аспан (Тәңір) әлемдегі шексіз ерік, биліктің жалғыз Құдайы. Ол өзінің шапағатымен Қағанды қолдайды. Қаған тәңір атынан билік етіп, аспан жарлығын жер бетіне жүзеге асыруға міндетті. Қаған өз парасатының, харизмасының көмегімен аспан қалауына, шапағатына бөлене алады. Жоғарыда бір аспан тәңірі болса, жерде бір ғана қаған болуға тиіс. Яғни, моңғол ханы «Күн шығыстан күн батысқа дейінгі аспан астындағы барша елді басқаруға тиіс» – еді. Сонымен қатар, Шыңғысхан діни толеранттылықты ұстанды. Ол либералды заң нормаларын қалыптастырды. «Барлық діндер бірдей құрметке лайық, бірақ олардың бірде-бірі үстемдік ете алмайды» деген талап болды. Бұл талап Шыңғыс хан дүниеден өткен соң да, ұрпақтан-ұрпаққа сабақтасып, жалғасын тапты. Шыңғыс ханның кіші ұлы Толуйдың жұбайы ақын, мемлекеттің ірі саясаткері Сорқақтани бегім, Мөңке хан бұл ережені өз өмірінің қағидасы етеді. Мақалада Шыңғыс ханның тұжырымдары мен қағидаларын дәлелдеу үшін дереккөздер ретінде «Моңғолдың құпия шежіресі» атты тарихи шығармасы, Рашид ад диннің «Жамиғат ат тауарихы», Әбілғазы ханның «Түрік шежіресі», Шығыс және Батыс елдерінен Шыңғыс ханның арнайы шақыртуымен келген, оның көзі тірісінде кездесіп, жүздескен және кейінгі тақ мұрагерлерімен тікелей қарым-қатынаста болған әулие, ойшыл, қайраткер, саяхатшылардың (даостық монах Чан Чун, Елуй Чуцай, Пэн Дай мен Сюй Тин, монах Джовани дель Плано Карпини, елші Гильом де Рубрук, венециялық көпес Марко Поло) жол жазбалары алынды. Мақаланың мақсаты тәңірлік діннің Шыңғыс хан заманындағы дамуы мен өзгерісі, Шыңғыс ханның діни ұстанымы, сабақтастығы туралы деректер бойынша компаративистикалық, мәдени-философиялық талдау жасау. Талдау барысында Мәңгі Аспан (Тәңір) сеніміне қатысты тың ойлар мен пікірлер ұсынылды. Тақырыпты талдау барысында гуманитарлық және философиялық білімдерде кеңінен қолданылатын, тарихилық пен логикалықтың өзара байланысы, тарихи-компаративистикалық, абстрактылықтан нақтылыққа өту, жалпыдан жекеге өту, герменевтика іспетті тәсілдердің бірлігі қамтылады.
Держатели документа:
БҚМУ
Доп.точки доступа:
Есім, Ғ.

Оразбаева, А.
    НврбанХали Халидтжv " Тауарих Хамса" кжтабындаХы ертегжлжк ж_не тарихи _vгжмелер / А. Оразбаева // НазаЭ тжлж мен _дебиетж. - 2005. - _ 2.-43б.

Рубрики: гдебиеттану--НР

Кл.слова (ненормированные):
НР -- гдебиеттану -- НврбанХали Халид

83
Х 24
Хасенов, Е.
    Тарихтың түйіндерін тарқатқанда [Текст] / Е. Хасенов // ANA TILI. - 2022. - №2.-13-19қаңтар. - Б. 8
ББК 83

Рубрики: Әдебиеттану

Кл.слова (ненормированные):
шыңғыз хан кітабы -- жаңа басылым -- жамиғ ат-тауарих -- ергене қоң кітабы -- рашид ад-дин -- тарих ғылымы -- демография ғылымы -- ұлттық сана
Аннотация: Мақалада Е.Исақұлов және З.Оразбайдың "Шыңғыз хан" кітабы туралы айтылған.
Держатели документа:
БҚУ

84
К 18
Қами, Нұрлан.
    Хан Кененің арманы. Драма [Текст] / Нұрлан. Қами // Жұлдыз. - 2022. - №8. 08. - С. 3-31.
ББК 84

Рубрики: Художественная литература

Кл.слова (ненормированные):
Қами Нұрлан -- кенесары хан - 220 жыл -- драма -- "Хан Кененің арманы" -- Кенесары Қасымұлы
Аннотация: Адамзат жаралғаннан бері әр халықтың жүріп өткен жолы - оның өмір тарыхы: тауарихтың тегершігін айналдыратын қуат көзі қалың бұқара болғанымен, оларды бастайтын, алға жетелейтін қозғаушы күш - жеке тұлғалар, ел басшылары, халық қаһармандары. Солардың соңғыларының бірі һәм бірегейі - жарық дүниеге келгеніне биыл 220 жыл, халқының намысын жанып, абыройын асқақтатамын деп жүріп ат үстінде мерт болғаныны 175 жыл толып отырған Кенесары Қасымұлы. Халқымыздың өзі сайлап қойған соңғы ханымыз.
Держатели документа:
ЗКУ

63
А 13
Әбжанов , Х.
    Ұлттық идея және тарихи деректер [Текст] / Х. Әбжанов // Егемен Қазақстан . - 2022. - 31 қазан. - № 207. - Б. 9
ББК 63

Рубрики: Тарих

Кл.слова (ненормированные):
тағдыры мен тарихы -- М.Х.Дулати -- түркілер -- Тарихи Рашиди -- ұлттық идея
Аннотация: Ұлтымыздың өзін өзі танып-білуге талпынысы – байырғы түркілерден бері жалғасып келе жатқан үрдіс. Арғы бабаларымыз шыққан тегін, тағдыры мен тарихын, қуанышы мен қасіретін «мәңгі тасқа» қашап жазса, беріде шежіре тарқата сөйлеу дәстүрі орнықты. Орта ғасырлардан жеткен «Қорқыт ата кітабы», «Оғыз-наме» дастаны, Ж.Баласағұнидің «Құтты білік», М.Қашқаридің «Түркі тілдерінің сөздігі», М.Х.Дулатидің «Тарихи Рашиди», Қ.Жалайыридің «Жами ат-тауарих», З.Бабырдың «Бабыр-наме» кітаптары қазақтану жолындағы асқаралы белестер екені сөзсіз.
Держатели документа:
БҚУ

71
И 86
Исақұлов, Е.
    Ежелгі тарихтың ескерілмеген парығы [Текст] / Е. Исақұлов // EGEMEN QAZAQSTAN . - 2022. - 7 желтоқсан. - №234. - Б. 10.
ББК 71

Рубрики: Культура

Кл.слова (ненормированные):
Аbai baspasy -- Зәріпбай Ораз­бай -- Ұлы тарих және Ұлы әулиелер -- қолжазбада – Шыңғыз -- тарих -- Ра­шид ад-дин Фа­зуллах Хамадани -- пайғамбарлардың та­­рихы -- кітап
Аннотация: Жақында Алматыдағы «Аbai baspasy» Зәріпбай Ораз­бай әзірлеген «Ұлы тарих және Ұлы әулиелер» атты жи­нақты жариялады. Ол Ақтан сопы Құтбтың «Біздің тарихымыз» (1730) деп аталатын шағатай қарпіндегі қол­жазбасы негізінде даярланған. Онда Шың­ғыс ханның (қолжазбада – Шыңғыз) ең сенімді қолбасшысының бірі Ноқта (кей деректе Бұқыршын) ноян мен оның ағасы Орақты ұрпақтарының XVIII ғасырдың басына дейінгі тарихы баяндалған. Аталған кітаптағы түркілер мен Шыңғыс ханға қатысты мәліметтер Ра­шид ад-дин Фа­зуллах Хамаданидің «Жамиғ ат-тауарих» (1316) және Шараф ад-дин Әли Йаздидің «Зафарнама» (1425) еңбектеріндегі деректерге сәйкес ке­леді. Жинаққа Бекасыл әулиенің «Зикзал» мұрасы туралы деректер мен Мәшһүр Жүсіптің естеліктері, сондай-ақ академик Ғарифолла Есімнің «Шыңғыз хан туралы тосын пікір» атты мақаласы енген. «Ұлы тарих және Ұлы әулие­лер» көне заманнан осы күнге дейінгі ел тарихын дұрыс байыптауға жәрдемін тигізеді. 7 желтоқсан күні сағ. 15.00-де елордадағы Академиялық кітапханада көне тарихтан мағлұмат беретін «Ұлы тарих және Ұлы әу­лиелер» атты жинақтың тұсаукесері өтеді.
Держатели документа:
БҚУ

63(5каз)
М 12
Мағауин , М.
    Алтын орда. Танымдық тауарих. XIII-XIV-XV ғасырлар [Текст] / М. Мағауин // Jujdyz. - 2024. - №2. - Б. 20-99
ББК 63(5каз)

Рубрики: Тарих

Кл.слова (ненормированные):
Танымдық тауарих -- Алтын орда -- Юань дәуірі -- Шыңғыс хан -- Шағатай иеліктері -- Жазғы жайлау -- Жәнібек хан -- Ұлыстың құрылымы
Аннотация: Мақалада Алтын орда. Танымдық тауарих. XIII-XIV-XV ғасырлар кезеңдері берілген.
Держатели документа:
БҚУ

71
К 93
Курпякова, Н.
    Какие тайны знал Рашид ад-дин? [Текст] / Н. Курпякова // Казахстанская правда. - 2024. - 2 августа. - №148. - С. 9.
ББК 71

Рубрики: Культура

Кл.слова (ненормированные):
известнейший трактат -- Жамиг ат-тауарих -- Рашид ад-дин -- Энциклопедия средневековья -- Рашид ад-дин Фазуллах Хамадани -- известный персидский государственный деятель -- врач -- ученый-энциклопедист
Аннотация: В Казахстане на русском языке издан известнейший трактат XIV века «Жамиг ат-тауарих»
Держатели документа:
ЗКУ

63
И 85
Есім, Ғ.
    Шыңғыз хан ата жқртына оралды [Текст] / Ғ. Есім // EGEMEN QAZAQSTAN. - 2024. - 25 қыркүйек қазан. - №185. - Б. 11
ББК 63

Рубрики: тарих

MeSH-не главная:

Кл.слова (ненормированные):
Ермұхан Бекмаханов -- Шыңғыс хан -- тарихи жазбалар -- «Жамиғ ат-тауарих» кітабі
Аннотация: Қазақ халқының тарихы түгенделмеген, үзік-үзік, тіптен бір парасы өзгелер әңгімелеген шала-шарпы түсініктерден құралған. Оның басты себебі, қазақ тарихы ниеттері бөтен, әркімнің қолында кетті.
Держатели документа:
БҚУ

63
И 85
Исақұлов, Е.
    Алқакөл ме, Алакөл ме? [Текст] / Е. Исақұлов // Егемен Қазақстан. - 2024. - 1 қараша. - №212. - Б. 10.
ББК 63

Рубрики: История

Кл.слова (ненормированные):
тарих -- Елім-ай -- Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама -- Жазушы -- Нәбиден Әбуталиев -- Жамиғ ат-тауарих -- Рашид ад-дин -- Шыңғыз хан
Аннотация: Халқымыз өз жерінде талай соғыс пен шайқасты бастан кешіргені белгілі. Олардың ішінде жоңғарлар мен қалмақтардың 1723 жылы қазақ жеріне жасаған шапқыншылығының зардабы өте ауыр болды. Сол кездеұлт ретінде жойылып кету қаупі тұрды. Бұл тарихта «Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама» деген атпен қалған. Ол бүгінге «Елім-ай» жыры арқылы жеткені мәлім.
Держатели документа:
ЗКУ