Электронный каталог


 

База данных: Статьи

Страница 3, Результатов: 96

Отмеченные записи: 0

74.2
К 88

Кулдибаева, А. Ш.
    Шет тілін мультимедиялық құралдарды қолдана отырып оқыту. [Текст] / А. Ш. Кулдибаева // Қазақстан мектептеріндегі шетел тілдері . - 2018. - № 4. - Б. 3-11.
ББК 74.2

Рубрики: Білім беру

Кл.слова (ненормированные):
Шет тілін оқыту -- Мультимедия технологиясы -- Электрондық конференциялар -- мультимедиялық ақпараттық қорлар -- әдістемелік тәжірибелер -- оқытуды әр-түрлі формада үйрену -- экрандағы сөздердің қимыл-қозғалысы -- аудиовизуалды көрнекіліктер -- бейнеқатар,бейнефильм -- түрлі-түсті графикалық бейнелер -- бағдарламалар мен электронды оқу құралдары -- Білім алушылардың тілдік серіктестігі
Аннотация: Мультимедиялық-электронды құралдарды қолдана отырып аппараттар мен программалар арқылы адамның мәліметтерді сезім мүшелерімен қабылдауы туралы.
Держатели документа:
БҚМУ

Кулдибаева, А.Ш. Шет тілін мультимедиялық құралдарды қолдана отырып оқыту. [Текст] / А. Ш. Кулдибаева // Қазақстан мектептеріндегі шетел тілдері . - 2018. - № 4.- Б.3-11.

21.

Кулдибаева, А.Ш. Шет тілін мультимедиялық құралдарды қолдана отырып оқыту. [Текст] / А. Ш. Кулдибаева // Қазақстан мектептеріндегі шетел тілдері . - 2018. - № 4.- Б.3-11.


74.2
К 88

Кулдибаева, А. Ш.
    Шет тілін мультимедиялық құралдарды қолдана отырып оқыту. [Текст] / А. Ш. Кулдибаева // Қазақстан мектептеріндегі шетел тілдері . - 2018. - № 4. - Б. 3-11.
ББК 74.2

Рубрики: Білім беру

Кл.слова (ненормированные):
Шет тілін оқыту -- Мультимедия технологиясы -- Электрондық конференциялар -- мультимедиялық ақпараттық қорлар -- әдістемелік тәжірибелер -- оқытуды әр-түрлі формада үйрену -- экрандағы сөздердің қимыл-қозғалысы -- аудиовизуалды көрнекіліктер -- бейнеқатар,бейнефильм -- түрлі-түсті графикалық бейнелер -- бағдарламалар мен электронды оқу құралдары -- Білім алушылардың тілдік серіктестігі
Аннотация: Мультимедиялық-электронды құралдарды қолдана отырып аппараттар мен программалар арқылы адамның мәліметтерді сезім мүшелерімен қабылдауы туралы.
Держатели документа:
БҚМУ


Қабдолдина , Г.
    Жаулық және орамал: қолөнер туындысы ретінде [Текст] / Г. Қабдолдина // Отан тарихы. - 2019. - №1. - Б. 173-189
ББК 79(5каз)

Рубрики: Охрана памятников природы, истории и культуры. Музейное дело. Архивное дело

Кл.слова (ненормированные):
қазақ әйелі -- бас киім -- жаулық -- мата -- кесте -- зер таспа -- әшекейлер
Аннотация: Жаулық және орамал - көшпелі ортада қалыптасқан, экологиялық талаптарға толықтай жауап беретін қазақ әйелдерінің бас киімі. Жаулықтың қалыптасуына, біріншіден, экологиялық жағдай әсер етсе, екіншіден көшпелі қоғамның салт-дәстүрі, әйел адамға деген моральдық-этникалық нормалардың талаптарының әсері болған. Жаулықты жаздың аптап ыстығы мен қыстың қатты суығынан, қатты жел мен шаң-тозаңның әсерлерінен қорғануда пайда болған бас киімнің бірегей түрі деуге болады. Мақалада жаулықтың пішілуі, тігілуі, аймақтық ерекшеліктері және әйелдердің жас ерекшелігіне қарай қолданыстық мәні қарастырылады. Музей қорларындағы жаулық, орамал мен тарихи фотоқұжаттар, экспедициялық материалдар мақаланың деректік негізін құрайды. Қазақ халқында орамалмен байланысты ғұрыптар, ойындар қалыптасқан.
Держатели документа:
БҚМУ
Доп.точки доступа:
Қартаева , Т.

Қабдолдина , Г. Жаулық және орамал: қолөнер туындысы ретінде [Текст] / Г. Қабдолдина // Отан тарихы. - 2019. - №1.- Б.173-189

22.

Қабдолдина , Г. Жаулық және орамал: қолөнер туындысы ретінде [Текст] / Г. Қабдолдина // Отан тарихы. - 2019. - №1.- Б.173-189



Қабдолдина , Г.
    Жаулық және орамал: қолөнер туындысы ретінде [Текст] / Г. Қабдолдина // Отан тарихы. - 2019. - №1. - Б. 173-189
ББК 79(5каз)

Рубрики: Охрана памятников природы, истории и культуры. Музейное дело. Архивное дело

Кл.слова (ненормированные):
қазақ әйелі -- бас киім -- жаулық -- мата -- кесте -- зер таспа -- әшекейлер
Аннотация: Жаулық және орамал - көшпелі ортада қалыптасқан, экологиялық талаптарға толықтай жауап беретін қазақ әйелдерінің бас киімі. Жаулықтың қалыптасуына, біріншіден, экологиялық жағдай әсер етсе, екіншіден көшпелі қоғамның салт-дәстүрі, әйел адамға деген моральдық-этникалық нормалардың талаптарының әсері болған. Жаулықты жаздың аптап ыстығы мен қыстың қатты суығынан, қатты жел мен шаң-тозаңның әсерлерінен қорғануда пайда болған бас киімнің бірегей түрі деуге болады. Мақалада жаулықтың пішілуі, тігілуі, аймақтық ерекшеліктері және әйелдердің жас ерекшелігіне қарай қолданыстық мәні қарастырылады. Музей қорларындағы жаулық, орамал мен тарихи фотоқұжаттар, экспедициялық материалдар мақаланың деректік негізін құрайды. Қазақ халқында орамалмен байланысты ғұрыптар, ойындар қалыптасқан.
Держатели документа:
БҚМУ
Доп.точки доступа:
Қартаева , Т.

63.3 (5Каз)
Д 36

Дербісәлі, Ә
    Отырар мен Сайрамның саңлақтары [Текст] / Ә Дербісәлі // Ақиқат . - 2019. - №4. - Б. 22-30
ББК 63.3 (5Каз)

Рубрики: История Казахстана

Кл.слова (ненормированные):
Елбасы -- халық - тарих толқынында -- тарихшы-ғалымдар -- шығыстану институты -- Сайрам қаласы -- Отырар -- Әбу-Насыр әл-Фараби -- жаратушы -- Абд ар-Рахман ибн Йахия -- Бейбарыс медресесі -- ортағасырлық ғұламалар
Аннотация: ҚР-ның мемлекеттік хатшысы 2013 жылы Елбасының тапсырмасымен "Халық - тарих толқынында" атты бағдарламаны қолға алды. Арнайы комиссия құрды. Астанаға еліміздің бірқатар тарихшы-ғалымдарын жинап жиналыстар өткізді. Ақылдасты. Осы іске Шоқан Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институты арқылы біраз қаржы бөлінді. Біздің Шығыстану институтының ғалымдары да одан тыс қалған жоқ. Содан, шығыстанушыларымыздың бірқатары Монғолия, Қытай, Индия, Иран, Түркия, араб елдерімен қатар, Еуропа жұртына да жіберілді. 2013 жылдың жазында мен де Түркияның Стамбұлында болып, атақты Сүлеймания, Баязит, Миллет, Нури Османия және тағы басқа да кітапханалардан бірнеше мың беттей материал алып қайттым. Осы іс 2014 жылы тағы да жалғасты. Бұл жолы Марокко мен Испанияны таңдадым. Өйткені, өткен ғасырдың 1975-1976 жылдары Рабаттағы V Мұхаммед атындағы университетте біліктілік арттырудан өткенмін. Дін қызметінде, жүргенде бірнеше рет Испанияда да болғанмын. Осы жұрттардың кітапханалары мен қолжазба қорларында біздің орта ғасырлардағы тарихымызға қатысты біраз құнды дүниелер бар екендігін білгендіктен де тағы да сол елдерге барғанды жөн көрдім
Держатели документа:
БҚМУ

Дербісәлі, Ә Отырар мен Сайрамның саңлақтары [Текст] / Ә Дербісәлі // Ақиқат . - 2019. - №4.- Б.22-30

23.

Дербісәлі, Ә Отырар мен Сайрамның саңлақтары [Текст] / Ә Дербісәлі // Ақиқат . - 2019. - №4.- Б.22-30


63.3 (5Каз)
Д 36

Дербісәлі, Ә
    Отырар мен Сайрамның саңлақтары [Текст] / Ә Дербісәлі // Ақиқат . - 2019. - №4. - Б. 22-30
ББК 63.3 (5Каз)

Рубрики: История Казахстана

Кл.слова (ненормированные):
Елбасы -- халық - тарих толқынында -- тарихшы-ғалымдар -- шығыстану институты -- Сайрам қаласы -- Отырар -- Әбу-Насыр әл-Фараби -- жаратушы -- Абд ар-Рахман ибн Йахия -- Бейбарыс медресесі -- ортағасырлық ғұламалар
Аннотация: ҚР-ның мемлекеттік хатшысы 2013 жылы Елбасының тапсырмасымен "Халық - тарих толқынында" атты бағдарламаны қолға алды. Арнайы комиссия құрды. Астанаға еліміздің бірқатар тарихшы-ғалымдарын жинап жиналыстар өткізді. Ақылдасты. Осы іске Шоқан Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институты арқылы біраз қаржы бөлінді. Біздің Шығыстану институтының ғалымдары да одан тыс қалған жоқ. Содан, шығыстанушыларымыздың бірқатары Монғолия, Қытай, Индия, Иран, Түркия, араб елдерімен қатар, Еуропа жұртына да жіберілді. 2013 жылдың жазында мен де Түркияның Стамбұлында болып, атақты Сүлеймания, Баязит, Миллет, Нури Османия және тағы басқа да кітапханалардан бірнеше мың беттей материал алып қайттым. Осы іс 2014 жылы тағы да жалғасты. Бұл жолы Марокко мен Испанияны таңдадым. Өйткені, өткен ғасырдың 1975-1976 жылдары Рабаттағы V Мұхаммед атындағы университетте біліктілік арттырудан өткенмін. Дін қызметінде, жүргенде бірнеше рет Испанияда да болғанмын. Осы жұрттардың кітапханалары мен қолжазба қорларында біздің орта ғасырлардағы тарихымызға қатысты біраз құнды дүниелер бар екендігін білгендіктен де тағы да сол елдерге барғанды жөн көрдім
Держатели документа:
БҚМУ


Қарабалин, М.
    Жаумен жалғыз алысқан [Текст] / М. Қарабалин // Oral oniri. - 2019. - 11 маусым. - №46. - Б. 12.
ББК 79(5каз)

Рубрики: Музейное дело. Архивное дело

Кл.слова (ненормированные):
Батыс Қазақстан облыстық мемлекеттік архиві -- Жалпақтал филиалының директоры Миржан Қарабалин -- қаһарман -- алтын жұлдыз -- біздің жерлесіміз Ахмедияр Хұсайынов -- Мұратсай ауылының орта мектебіне аты берілді
Аннотация: Ұлы Отан соғысында көрсеткен жанкешті ерлігі үшін өңіріне "Алтын Жұлдыз" таққан аталарымыздың бірі - біздің жерлесіміз Ахмедияр Хұсайыновтың өмірге келгеніне биыл 95 жыл толды. Батыр атамыздың өмірі мен қызметіне қатысты дерек қорлары Батыс Қазақстан облыстық мемлекеттік архивінің Жалпақтал филиалындағы №340 жеке тектік қорға өте жақсы жинақталып, сақталған. Ахмедияр Дәуленұлы 1924 жылдың мамыр айында Орда ауданының Орда ауылында өмірге келген. Батыр есімін ел жадында мәңгілікке қалдыру мақсатында Казталов ауданындағы Мұратсай орта мектебіне, Орал қаласы мен Жалпақтал ауылындағы көшелерге Ахмедияр Хұсайыновтың есімі берілді. Жалпақтал ауылындағы мәдениет үйі алдындағы алаң мен орталық саябақтағы батырлар аллеясына ескерткіш бюсті қойылды.
Держатели документа:
БҚМУ

Қарабалин, М. Жаумен жалғыз алысқан [Текст] / М. Қарабалин // Oral oniri. - 2019. - 11 маусым. - №46.- Б.12.

24.

Қарабалин, М. Жаумен жалғыз алысқан [Текст] / М. Қарабалин // Oral oniri. - 2019. - 11 маусым. - №46.- Б.12.



Қарабалин, М.
    Жаумен жалғыз алысқан [Текст] / М. Қарабалин // Oral oniri. - 2019. - 11 маусым. - №46. - Б. 12.
ББК 79(5каз)

Рубрики: Музейное дело. Архивное дело

Кл.слова (ненормированные):
Батыс Қазақстан облыстық мемлекеттік архиві -- Жалпақтал филиалының директоры Миржан Қарабалин -- қаһарман -- алтын жұлдыз -- біздің жерлесіміз Ахмедияр Хұсайынов -- Мұратсай ауылының орта мектебіне аты берілді
Аннотация: Ұлы Отан соғысында көрсеткен жанкешті ерлігі үшін өңіріне "Алтын Жұлдыз" таққан аталарымыздың бірі - біздің жерлесіміз Ахмедияр Хұсайыновтың өмірге келгеніне биыл 95 жыл толды. Батыр атамыздың өмірі мен қызметіне қатысты дерек қорлары Батыс Қазақстан облыстық мемлекеттік архивінің Жалпақтал филиалындағы №340 жеке тектік қорға өте жақсы жинақталып, сақталған. Ахмедияр Дәуленұлы 1924 жылдың мамыр айында Орда ауданының Орда ауылында өмірге келген. Батыр есімін ел жадында мәңгілікке қалдыру мақсатында Казталов ауданындағы Мұратсай орта мектебіне, Орал қаласы мен Жалпақтал ауылындағы көшелерге Ахмедияр Хұсайыновтың есімі берілді. Жалпақтал ауылындағы мәдениет үйі алдындағы алаң мен орталық саябақтағы батырлар аллеясына ескерткіш бюсті қойылды.
Держатели документа:
БҚМУ

84 (5каз)
М 23

Манкеев, Н.
    Мұхамеджан Тынышбайұлы - алаштың ардақты арысы [Текст] / Н. Манкеев // Аңыз адам. - 2019. - №17. - Б. 9-19
ББК 84 (5каз)

Рубрики: Художественная литература

Кл.слова (ненормированные):
Алаш ардақтысы -- Мұхамеджан Тынышбаев -- Жетісу облысы -- Лепсі уезі -- Верный ерлер гимназиясы -- Петербург бай кітапхана қорлары -- тарихи-рухани құнды мұралар -- қоғамдық-саяси көзқарас -- қазақ билігі -- ұлттық мүдде -- қазақтар және азаттық қозғалыс
Аннотация: Мақалада Алаштың ардақты арысы, қазақтан шыққан тұңғыш инженер - Мұхамеджан Тынышбайұлы жайлы айтылған
Держатели документа:
БҚМУ

Манкеев, Н. Мұхамеджан Тынышбайұлы - алаштың ардақты арысы [Текст] / Н. Манкеев // Аңыз адам. - 2019. - №17.- Б.9-19

25.

Манкеев, Н. Мұхамеджан Тынышбайұлы - алаштың ардақты арысы [Текст] / Н. Манкеев // Аңыз адам. - 2019. - №17.- Б.9-19


84 (5каз)
М 23

Манкеев, Н.
    Мұхамеджан Тынышбайұлы - алаштың ардақты арысы [Текст] / Н. Манкеев // Аңыз адам. - 2019. - №17. - Б. 9-19
ББК 84 (5каз)

Рубрики: Художественная литература

Кл.слова (ненормированные):
Алаш ардақтысы -- Мұхамеджан Тынышбаев -- Жетісу облысы -- Лепсі уезі -- Верный ерлер гимназиясы -- Петербург бай кітапхана қорлары -- тарихи-рухани құнды мұралар -- қоғамдық-саяси көзқарас -- қазақ билігі -- ұлттық мүдде -- қазақтар және азаттық қозғалыс
Аннотация: Мақалада Алаштың ардақты арысы, қазақтан шыққан тұңғыш инженер - Мұхамеджан Тынышбайұлы жайлы айтылған
Держатели документа:
БҚМУ

22.1
М 22

Мамаева, Ж. С.
    Ондық бөлшектерді қосу [Текст] / Ж. С. Мамаева // Математика. - 2020. - №3. - Б. 17 - 21
ББК 22.1

Рубрики: Математика

Кл.слова (ненормированные):
ондық бөлшектерді қосу
Аннотация: Мақалада физика пәнінен "Ондық бөлшектерді қосу" тақырыбынан сабақ жоспары берілген. Сабақтың мақсаты : Оқушылардың ондық бөлшектерді көбейту тақырыбы бойынша есептер шығару арқылы білімдерін пысықтап, тиянақтау . Оқкушылар тақырыпты біледі, түсінеді және шығармашылық қабілеттерін дамыту арқылы сөздік қорларын дамытуға пйдаланады. Теориялық білімін практикада қолдана білу және білім - білік дағдыларын қалыптастыру.
Держатели документа:
БҚУ

Мамаева, Ж.С. Ондық бөлшектерді қосу [Текст] / Ж. С. Мамаева // Математика. - 2020. - №3.- Б.17 - 21

26.

Мамаева, Ж.С. Ондық бөлшектерді қосу [Текст] / Ж. С. Мамаева // Математика. - 2020. - №3.- Б.17 - 21


22.1
М 22

Мамаева, Ж. С.
    Ондық бөлшектерді қосу [Текст] / Ж. С. Мамаева // Математика. - 2020. - №3. - Б. 17 - 21
ББК 22.1

Рубрики: Математика

Кл.слова (ненормированные):
ондық бөлшектерді қосу
Аннотация: Мақалада физика пәнінен "Ондық бөлшектерді қосу" тақырыбынан сабақ жоспары берілген. Сабақтың мақсаты : Оқушылардың ондық бөлшектерді көбейту тақырыбы бойынша есептер шығару арқылы білімдерін пысықтап, тиянақтау . Оқкушылар тақырыпты біледі, түсінеді және шығармашылық қабілеттерін дамыту арқылы сөздік қорларын дамытуға пйдаланады. Теориялық білімін практикада қолдана білу және білім - білік дағдыларын қалыптастыру.
Держатели документа:
БҚУ

28.89
И 50

Иманқұл , Ж.
    Браконьерлермен күрес-жаңа серпін алуда [Текст] / Ж. Иманқұл // Жалын . - 2020. - №4. - Б. 76-93
ББК 28.89

Рубрики: Краеведение

Кл.слова (ненормированные):
мемлекет саясаты -- ұлттық қауіпсіздік -- табиғат -- айнала -- қор -- мұхит -- су -- жер -- күн энергиясы -- атмосфера -- таза ауа -- таза су -- құнарлы топырақ -- өсімдіктер әлемі -- жануарлар дүниесі -- байлық
Аннотация: Табиғаттың қандай қоры болсын адамзаттың игілігіне арналған, сан алуан қажетін қамтамасыз етеді. Табиғат бізді айналада қоршап тұрған барлық нәрсе: ауа, су, топырақ, тау, орман, қазба байлықтары, өсімдіктер әлемі, жануарлар дүниесі, т.б. Сан мыңдаған жылдар бабалар мұра етіп қалдырған табиғат пен оның шексіз байлығын қорғау, оларды тиімді пайдалану мәселесі бұл күндері дүниежүзілік аса маңызды мәселелердің біріне айналды. Адамзат қалауынша пайдаланып келе жатқан барлық табиғи қорлар сарқылмайтын және сарқылатындар екі топқа бөлінеді. Сарқылатын қорлар қайта қалпына келмейтіндер және қалпына келетіндер деп бөлінеді. Сарқылмайтын қорларға: Күн энергиясы, атмосфера ауасы, теңіздер мен мұхиттардың сулары, жер, т.б. жатады. Бұлардың кейбіреулері адам-ның теріс іс-әрекетінен бүлініп немесе ластанып, сарқылатын қорларға айналып кетуі мүмкін. Мысалы, Арал теңізін алайық. Теңіздің тартылып, тұзы аспанға көтеріліп, климат өзгеріп, экологиялық аймаққа айналуы – тікелей адам баласының әсерінен орын алды. Сарқылатын қорларға таза ауа, таза су, құнарлы топырақ, өсімдіктер әлемі мен жануарлар дүниесі, қазба байлықтар, т.б. жатады. Табиғат қорларының кейбіреулеріне тоқталып өтейік. Судың негізгі қорын Дүниежүзілік мұхиттар мен теңіздер құрап, айналымы заңдылығы бойынша құрлықтағы өзендер мен көлдер үнемі қоректеніп отыратындықтан, су сарқылмайтын қорға жатады. Арал теңізінің тартылуы сияқты басқа да өзендер мен көлдердің құрғауы, тікелей адамның әрекетінен болған және сол аймаққа ғана тән құбылыс болып табылады. Ауа құрамы мен сапасы да улы газдар мен түтіндер өзгерген. Ауаны лас-тайтын – миллиондаған автокөліктер, ұшақтар, өнеркәсіп, зауыт, жылу стансалары, полигондар, зымырандар т.б. Ауыр өнеркәсіп шоғырланған қалалар мен елдімекендер халқының денсаулығы да төмендеген. Өскемен, Риддер, Зырян, Қарағанды, Екібастұз сынды қалалар маңындағы ауа сапасы талай айтылып келе жатқан мәселе. Еліміздің топырақ қорлары да жылдан-жылға сапасы төмендеп немесе құнарсызданып барады. Соңғы деректер республика жерінің 60 пайызы жарамсыз жерлерге немесе шөлге айналып кеткен. Солтүстік облыстарда тың игеру науқанына байланысты топырақ қарашірігінің 25-30 пайызын жоғалтқан. Еліміздің батыс өңірінде мұнай-газ игеру қарқынды дамуы есебінен топырақ қорлары ластанып, бүлініп жатыр. Топырақтың мұнаймен ластануы, топырақтың техногендік бүлінуі 2,5 млн. га жер аумаққа жайылған. Сұмдық көрсеткіш! Сондай-ақ жайылым қоры да бұл аймақта жарамсызданып барады. Азғыр, Тайсойған сынақ полигондарының салдарынан 1,4 млн га жер бүлінген. Республиканың өзге аймақта-рындағы жер қорларының да күйі мәз емес. Егін егіп, көкөніс отырғызып, тез өнім ала салу үшін тыңайтқыштарды мөлшерден артық қосу топырақтың ластауына, тозуына әкелген. Адамның қамқорлығы азайған сайын, табиғаттың «өзді-гінен қалпына келу» құбылысы жүріп жатыр. Ұшы-қиыры жоқ даланың қойнауы қазба байлықтарының барлық дерлік түріне бай. Өкініштісі, байлық жеке компаниялар арқылы шет елдерге ағылып жатыр. Әлі күнге қазба байлықтарды игеру ысырыапшылдық, пайдақұмарлық есебінен, жоспарсыз жүргізілуде. Қазбаларды елімізде өңдеу технологияларын жабдықтай алмай, есепсіз шетке айдап, қазір сарқылтуға жақын қалдық. Табиғаттың өкпесі орман қоры елімізде тек 21,8 млн га жер қамтиды. Бұл өлкеміздің барлық жерінің 3,35 пайызын ғана құрайтын, өте аз көрсеткіш. Осы аз қордың өзі жыл сайын азайып жатыр. Басты себеп – қаскерлік жолмен орман ағаштарын отау, орманға демалысқа шығып, өрт шығару, жалынды дер кезінде тоқтата алмау, зиянды заттармен ластау, қоқыс тастау т.б. Орман – ауа сүзгісі, ауа жаңартқыш, дәрілік өсімдіктердің сан түрі өсетін асыл қойма, аң мен құстың мекені. Орманға қаскерлік – тіршілік тынысына қаскерлік болып табылады. Орманды қорғау әркімге міндет. Көшеттерді қала маңындағы елді мекендерге, қала саябақтарына, гүл-зарларына отырғызып, игі істер де атқарылып жатыр. Республикамызда өсімдіктердің 6 мыңға жуық түрі бар екен, Олардың 50 пайызы тікелей адамның қамқорлығын қажет етеді. Халқымыз ежелден-ақ мал шаруа-шылығымен айналысқан, табиғаттың төл баласы. Төрт түлік малдан бөлек жортқан жабайы аңдардың әрбірін халқымыз ерекше бағалаған. Сондықтан түз тағыларының өсіп-өнуі, сақталуы тоқталмаған. Сүтқоректілердің – 155, құстардың – 481, бауырымен жорғалаушылардың – 48, қосмекенділердің – 33, балықтардың – 140 түрі тіршілік етеді. Өкінішке орай, қаскерлік пен пайдақұмарлық осы ен байлықтың басты жауы болып отыр. Сәкен Сейфуллиннің «Киікті қазақ және дейді бөкен, мың-мыңдап баяғыда жүрген екен» деп сайын далада еркін жүрген бөкендерді суреттеген керемет жыры бары. Ақбөкендер, қарақұйрықтар, арқарлар, тау ешкілері, жолбарыстар, қабыландар мен құландар қатары қазір сиреп кеткен. Ал дала сұсы жолбарыстар біржола құрып кетті. Іле бойындағы соңғы жолбарысты 1947 жылы атылған деген дерек бар. Шексіз кеңістікте үздіксіз айналған алып ғаламшарлардың көпшілігінен кішкене болғанымен, жұмыр жеріміз де қайнаған тіршілікке толы алып шар. Бірақ адам баласының қарқынды өсуі мен, ғылым прогресі, жылдам көлік түрлері адам аяғы баспаған жер қалдырмады. Ауа, су, топырақ ластанып, өсімдік пен жануарлар дүниесі дабыл қаға бастады. ХХ ғасырдың бас кезінде жануарларды қорғау мәселелері туралы сөз қозғала бастайды. 1902 жылы Париж қаласында алғаш Құстарды қорғаудың Халықаралық Конвенциясына қол қойылды. 1948 жылы БҰҰ-ның білім беру, ғылым және мәдениет мәселелері жөніндегі ұйымы (ЮНЕСКО) Халықаралық табиғат қорғау одағын (IUCN) ұйымдастыру туралы арнайы шешім қабылдады. Бұдан жарты ғасыр уақыт бұрын, дәлірек 54 жыл бұрын, ғылымда «Қызыл кітап» деген ұғым қалыптасты. Кітаптың қызыл сөзімен тіркесі, кез-келген ұлт пен мемлекет үшін түсінікті еді. Қызыл – қауіп, ескерту, қан, соғыс сынды түсініктерді астарлап тұратын түс екені айтпаса да ұғынықты. Бұл кітапты шығару туралы пікірді алғаш рет ұсынған ағылшын ғалымы – Питер Скотт. «Қызыл кітаптарға» жер бетінде жойылу қаупі бар және бұрыннан өте аз кездесетін өсімдіктер мен жануарлардың түрлері тіркеледі. Оларды сақтап қалудың және қорғаудың қажеттігі айқындалып жазылады. Әр мемлекеттің «Қызыл кітабы» мемлекеттік заңдық күші бар құжат болып саналады. Халықаралық «Қызыл кітап» (Red Data Book) – Халықаралық Табиғат Қорғау Одағының (ХТҚО-МСОП-IUCN) – халықаралық деңгейдегі құжаты болып саналады. «Қызыл кітапқа» жойылып кету қаупі төнген, сирек кездесетін, ғылыми тұрғыдан әлі толық зерттелмеген, жылдан-жылға саны күрт азайып бара жатқан, қорғауды қажет ететін өсімдіктер мен жануарлардың түрлері тіркеледі. Қазіргі уақытта «Қызыл кітаптардың» түрлі нұсқалары бар: Халықаралық Табиғат Қорғау Одағының (IUCN) Қызыл кітабы, әр мемлекеттің (республикалық) «Қызыл кітаптары», аймақтың (облыстық) «Қызыл кітаптары» деп аталады. Жалпы ережеге сәйкес мемлекеттік «Қызыл кітаптар» әрбір 10 жылда өзгертіліп әрі толықтырылып отырылуы қажет. Қазақстанда алғашқы «Қызыл кітап» Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің 1978 жылғы 16 қаңтардағы №20 арнайы қаулысына сәйкес жарық көре бастады. Қазақстанда шыққан алғашқы «Қызыл кітаптың» 1-бөлімі омыртқалы жануарларға арналды және оған 87 түр (балықтардың – 4, қосмекенділердің – 1, жорғалаушылардың – 8, құстардың – 43 және сүтқоректілердің – 31 түрі) тіркелді. Өсімдіктерге арналған «Қызыл кітап» 1981 жылы жарық көріп, ондағы түрлер 1-ші жойылып кету қаупі төнген түрлер болса, 2-шісі сирек кездесетін түрлер. Қазақстанның өсімдіктерге арналған «Қызыл кітабына» (1981) еліміздің аумағында өсетін 307 түрі тіркелген. Онда жабық тұқымдылардың (гүлді өсімдіктердің) – 288 түрі, ашықтұқымдылардың – 2 түрі, қырықжапырақтардың – 3 түрі, саңырауқұлақтардың – 10 түрі және қыналардың – 1 түрі тіркелді. Олардың 20 түріне жойылып кету қаупі төнген, ал 287 түрі сирек кездесетін түрлерге жатады. Жоғарыда айтып өткендей, Қазақстанның омыртқалы жануарларға арналған «Қызыл кітаптары» (1978, 1991, 1996, 2010), омыртқасыз жануарларға арналған «Қызыл кітабы» (2006) және өсімдіктерге арналған «Қызыл кітабы» (1981) жарық көрді. Алматы облысының «Қызыл кітабы» 2006 жылы жарияланды. Бұл кітаптар – ел аумағында жоғалу қаупі жоғары табиғат байлықтарын сақтау мен қорғауға негіз болатын құжаттар. Қазақстанның омыртқасыз жануарларына арналған «Қызыл кітабын» даярлау өте қиынға соқты. Себебі, елімізде кездесетін омыртқасыз жануарлардың түрлерінің саны және олардың биологиялық әрі экологиялық ерекшеліктері толық зерттелмеген. Сондықтан да омыртқасыз жануарларға арналған Қазақстанның «Қызыл кітабының» алғашқы 1 және 2-басылымдарына тіркелген түрлер мұқият талдап саралауды қажет етті. Сонымен, 2006 жылы Қазақстанның омыртқасыз жануарларға арналған «Қызыл кітабының» нақтыланған 3-басылымы жарық көрді. Бұл басылымға омыртқасыз жануарлардың 96 түрі тіркелді. Олардың ішінде буылтық құрттардың – 2, ұлулардың (моллюскалар) – 6, шаянтектестердің – 1, өрмекшітектестердің – 2 және жәндіктердің – 85 түрі тіркелді. Қазақстанның омыртқалы жануарларға арналған «Қызыл кітабының» толықтырылған және өңделген 4-басылымы 2010 жылы жарық көрді. Онда омыртқалы жануарлардың 128 түрі тіркелген. Олардың бір түрі – дөңгелекауыздыларға, 17 түрі – сүйекті балықтарға, 3 түрі – қосмекенділерге, 10 түрі – жорғалаушыларға, 57 түрі – құстарға және 40 түрі – сүтқоректілерге жатады. Бұл «Қызыл кітапта» Халықаралық табиғат қорғау одағының (IUCN) «Қызыл кітабына» тіркелген 20 түр бар. Мұндай түрлерді сақтап қалу үшін Қазақстан бүкіл адамзат алдында аса зор жауапкершілікті сезінуі тиіс. Кітапқа тіркелген түрлердің таби-ғатта сақталу деңгейіне сәйкес 5 санатқа бөлініп берілген: 1.Жойылып кету қаупі төнген түрлер. Мұндай түрлерді сақтап қалу үшін міндетті түрде арнайы шаралар (табиғи қорықтар, ұлттық табиғи саябақтар, табиғи резерваттар және т.б.) ұйымдастыру қажет. 2. Саны күрт азайып бара жатқан түрлер. Ондай түрлердің саны әзірше мол, бірақ қарқынды түрде азаюына жол берілмеуі қажет. 3. Сирек кездесетін түрлер. Ондай түрлердің санының азаюын қадағалап отыру қажет. 4. Толық зерттелмеген түрлер. Ондай түрлер туралы ғылыми-зерттеу жұмыстары мұқият түрде жүргізілуі қажет 5. Қалпына келтірілген түрлер. Табиғатты қорғаудың басты шарты – оның ресурстарын тиімді пайдалану және сақтау. Жабайы жануардың біраз бөлігінің жер бетінен жойылып кету қаупі бар екенін ескертіп, жануарлар мен өсімдіктер дүниесін сақтап қалу үшін қанша дабыл қағылып, айтылып жатса да, жойылып кету қауіпі бар жабайы аңдарды қаскерлік жолмен аулау әрекеті тоқталар емес. Мемлекет тарапынан қаскерлікке тоқтау салу үшін әртүрлі іс-шаралар ұйымдастырылып келеді. 2004 жылы 9-шы шілдеде «Жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту және пайдалану» туралы заң қабылданды. Осы заң киік аңын 2020 жылға дейін аулауға қатаң тиым салған. Аң аулауға қатысты талаптар мен ережелер жаңадан бекітілді. Бірақ бұған қарамастан қаскөйлер броконьерлікті жалғастыруда. Сол себепті ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігі жануарлар дүниесін қорғау, сақтау, пайдалану, өсімін молайту және саласына келтірілген зиянды әрекеттің орнын толтыру мөлшерін бекіту туралы бұйрықтар мен заңдық күшке ие шешімдерді де шығарып, іске асырып жатыр. Маңғыстау өңірінің табиғатты қорғау инспекторы С.Байталасов: «Сөзіміз дәлелді болу үшін мысал келтіре кетейік. Жабайы аңдардың басым бөлігі қорық аумағы не ерекше қорғалатын аумақта болатындығын ескеріп, заңсыз аң аулау фактісі аталған аймақтардың бірінде болса деп алайық. 1 (бас арқар) х2405х1500 х1,5х3х3=48 701 250 теңге. 1 (бас қарақұйрық)х2405х400х1,5х3х3=12 987 000 теңге. 1 (бас қоян) х 2405х5 х1,5 х3 =54 112 теңге. 1 (бас үйрек) х2405 х5 х1,5 х 3 = 54 112 теңге. 1 (бас киік) х 2405 х500 х1,5 х3 х3= 16 233 750 теңге. Шығын мөлшерінің есептелуіне түсінік бере кетейік, 2405 (АЕК) айлық есептік көрсеткіш, 1,5 заңсыз ауланған аңға қосылатын коэффицент, 3 ерекше қорғалатын аймақта болған үшін қосылатын коэффицент, 3 жойылып кету қаупі бар не «Қызыл кітапқа» енген аң үшін қосылатын коэффицент. 1500, 400, 5, 500 сандары – әрбір дараққа АЕК ретінде салынатын шығын мөлшерінің сандық көрсеткіші. Мүмкін осыншама шығын мөлшерін халық арасында екінің-бірі біле бермеуі мүмкін. Жоғарыда көрсетілген қыруар соманы төлеу кез-келген адам қолынан келе бермейтіні белгілі, мүмкін қаскерлер осыдан сескеніп, қылмыстан аяғын тартар ма екен деген ойдамыз» деп, халықтың табиғатқа келтірілген зиян үшін қанша айыппұл салынатынын нақты сандар мөлшерімен таныстырып өткен. Естіген, оқыған жан тым болмаса, осындай көп мөлшердегі айыппұлдан сескенер.
Держатели документа:
БҚУ

Иманқұл , Ж. Браконьерлермен күрес-жаңа серпін алуда [Текст] / Ж. Иманқұл // Жалын . - 2020. - №4.- Б76-93

27.

Иманқұл , Ж. Браконьерлермен күрес-жаңа серпін алуда [Текст] / Ж. Иманқұл // Жалын . - 2020. - №4.- Б76-93


28.89
И 50

Иманқұл , Ж.
    Браконьерлермен күрес-жаңа серпін алуда [Текст] / Ж. Иманқұл // Жалын . - 2020. - №4. - Б. 76-93
ББК 28.89

Рубрики: Краеведение

Кл.слова (ненормированные):
мемлекет саясаты -- ұлттық қауіпсіздік -- табиғат -- айнала -- қор -- мұхит -- су -- жер -- күн энергиясы -- атмосфера -- таза ауа -- таза су -- құнарлы топырақ -- өсімдіктер әлемі -- жануарлар дүниесі -- байлық
Аннотация: Табиғаттың қандай қоры болсын адамзаттың игілігіне арналған, сан алуан қажетін қамтамасыз етеді. Табиғат бізді айналада қоршап тұрған барлық нәрсе: ауа, су, топырақ, тау, орман, қазба байлықтары, өсімдіктер әлемі, жануарлар дүниесі, т.б. Сан мыңдаған жылдар бабалар мұра етіп қалдырған табиғат пен оның шексіз байлығын қорғау, оларды тиімді пайдалану мәселесі бұл күндері дүниежүзілік аса маңызды мәселелердің біріне айналды. Адамзат қалауынша пайдаланып келе жатқан барлық табиғи қорлар сарқылмайтын және сарқылатындар екі топқа бөлінеді. Сарқылатын қорлар қайта қалпына келмейтіндер және қалпына келетіндер деп бөлінеді. Сарқылмайтын қорларға: Күн энергиясы, атмосфера ауасы, теңіздер мен мұхиттардың сулары, жер, т.б. жатады. Бұлардың кейбіреулері адам-ның теріс іс-әрекетінен бүлініп немесе ластанып, сарқылатын қорларға айналып кетуі мүмкін. Мысалы, Арал теңізін алайық. Теңіздің тартылып, тұзы аспанға көтеріліп, климат өзгеріп, экологиялық аймаққа айналуы – тікелей адам баласының әсерінен орын алды. Сарқылатын қорларға таза ауа, таза су, құнарлы топырақ, өсімдіктер әлемі мен жануарлар дүниесі, қазба байлықтар, т.б. жатады. Табиғат қорларының кейбіреулеріне тоқталып өтейік. Судың негізгі қорын Дүниежүзілік мұхиттар мен теңіздер құрап, айналымы заңдылығы бойынша құрлықтағы өзендер мен көлдер үнемі қоректеніп отыратындықтан, су сарқылмайтын қорға жатады. Арал теңізінің тартылуы сияқты басқа да өзендер мен көлдердің құрғауы, тікелей адамның әрекетінен болған және сол аймаққа ғана тән құбылыс болып табылады. Ауа құрамы мен сапасы да улы газдар мен түтіндер өзгерген. Ауаны лас-тайтын – миллиондаған автокөліктер, ұшақтар, өнеркәсіп, зауыт, жылу стансалары, полигондар, зымырандар т.б. Ауыр өнеркәсіп шоғырланған қалалар мен елдімекендер халқының денсаулығы да төмендеген. Өскемен, Риддер, Зырян, Қарағанды, Екібастұз сынды қалалар маңындағы ауа сапасы талай айтылып келе жатқан мәселе. Еліміздің топырақ қорлары да жылдан-жылға сапасы төмендеп немесе құнарсызданып барады. Соңғы деректер республика жерінің 60 пайызы жарамсыз жерлерге немесе шөлге айналып кеткен. Солтүстік облыстарда тың игеру науқанына байланысты топырақ қарашірігінің 25-30 пайызын жоғалтқан. Еліміздің батыс өңірінде мұнай-газ игеру қарқынды дамуы есебінен топырақ қорлары ластанып, бүлініп жатыр. Топырақтың мұнаймен ластануы, топырақтың техногендік бүлінуі 2,5 млн. га жер аумаққа жайылған. Сұмдық көрсеткіш! Сондай-ақ жайылым қоры да бұл аймақта жарамсызданып барады. Азғыр, Тайсойған сынақ полигондарының салдарынан 1,4 млн га жер бүлінген. Республиканың өзге аймақта-рындағы жер қорларының да күйі мәз емес. Егін егіп, көкөніс отырғызып, тез өнім ала салу үшін тыңайтқыштарды мөлшерден артық қосу топырақтың ластауына, тозуына әкелген. Адамның қамқорлығы азайған сайын, табиғаттың «өзді-гінен қалпына келу» құбылысы жүріп жатыр. Ұшы-қиыры жоқ даланың қойнауы қазба байлықтарының барлық дерлік түріне бай. Өкініштісі, байлық жеке компаниялар арқылы шет елдерге ағылып жатыр. Әлі күнге қазба байлықтарды игеру ысырыапшылдық, пайдақұмарлық есебінен, жоспарсыз жүргізілуде. Қазбаларды елімізде өңдеу технологияларын жабдықтай алмай, есепсіз шетке айдап, қазір сарқылтуға жақын қалдық. Табиғаттың өкпесі орман қоры елімізде тек 21,8 млн га жер қамтиды. Бұл өлкеміздің барлық жерінің 3,35 пайызын ғана құрайтын, өте аз көрсеткіш. Осы аз қордың өзі жыл сайын азайып жатыр. Басты себеп – қаскерлік жолмен орман ағаштарын отау, орманға демалысқа шығып, өрт шығару, жалынды дер кезінде тоқтата алмау, зиянды заттармен ластау, қоқыс тастау т.б. Орман – ауа сүзгісі, ауа жаңартқыш, дәрілік өсімдіктердің сан түрі өсетін асыл қойма, аң мен құстың мекені. Орманға қаскерлік – тіршілік тынысына қаскерлік болып табылады. Орманды қорғау әркімге міндет. Көшеттерді қала маңындағы елді мекендерге, қала саябақтарына, гүл-зарларына отырғызып, игі істер де атқарылып жатыр. Республикамызда өсімдіктердің 6 мыңға жуық түрі бар екен, Олардың 50 пайызы тікелей адамның қамқорлығын қажет етеді. Халқымыз ежелден-ақ мал шаруа-шылығымен айналысқан, табиғаттың төл баласы. Төрт түлік малдан бөлек жортқан жабайы аңдардың әрбірін халқымыз ерекше бағалаған. Сондықтан түз тағыларының өсіп-өнуі, сақталуы тоқталмаған. Сүтқоректілердің – 155, құстардың – 481, бауырымен жорғалаушылардың – 48, қосмекенділердің – 33, балықтардың – 140 түрі тіршілік етеді. Өкінішке орай, қаскерлік пен пайдақұмарлық осы ен байлықтың басты жауы болып отыр. Сәкен Сейфуллиннің «Киікті қазақ және дейді бөкен, мың-мыңдап баяғыда жүрген екен» деп сайын далада еркін жүрген бөкендерді суреттеген керемет жыры бары. Ақбөкендер, қарақұйрықтар, арқарлар, тау ешкілері, жолбарыстар, қабыландар мен құландар қатары қазір сиреп кеткен. Ал дала сұсы жолбарыстар біржола құрып кетті. Іле бойындағы соңғы жолбарысты 1947 жылы атылған деген дерек бар. Шексіз кеңістікте үздіксіз айналған алып ғаламшарлардың көпшілігінен кішкене болғанымен, жұмыр жеріміз де қайнаған тіршілікке толы алып шар. Бірақ адам баласының қарқынды өсуі мен, ғылым прогресі, жылдам көлік түрлері адам аяғы баспаған жер қалдырмады. Ауа, су, топырақ ластанып, өсімдік пен жануарлар дүниесі дабыл қаға бастады. ХХ ғасырдың бас кезінде жануарларды қорғау мәселелері туралы сөз қозғала бастайды. 1902 жылы Париж қаласында алғаш Құстарды қорғаудың Халықаралық Конвенциясына қол қойылды. 1948 жылы БҰҰ-ның білім беру, ғылым және мәдениет мәселелері жөніндегі ұйымы (ЮНЕСКО) Халықаралық табиғат қорғау одағын (IUCN) ұйымдастыру туралы арнайы шешім қабылдады. Бұдан жарты ғасыр уақыт бұрын, дәлірек 54 жыл бұрын, ғылымда «Қызыл кітап» деген ұғым қалыптасты. Кітаптың қызыл сөзімен тіркесі, кез-келген ұлт пен мемлекет үшін түсінікті еді. Қызыл – қауіп, ескерту, қан, соғыс сынды түсініктерді астарлап тұратын түс екені айтпаса да ұғынықты. Бұл кітапты шығару туралы пікірді алғаш рет ұсынған ағылшын ғалымы – Питер Скотт. «Қызыл кітаптарға» жер бетінде жойылу қаупі бар және бұрыннан өте аз кездесетін өсімдіктер мен жануарлардың түрлері тіркеледі. Оларды сақтап қалудың және қорғаудың қажеттігі айқындалып жазылады. Әр мемлекеттің «Қызыл кітабы» мемлекеттік заңдық күші бар құжат болып саналады. Халықаралық «Қызыл кітап» (Red Data Book) – Халықаралық Табиғат Қорғау Одағының (ХТҚО-МСОП-IUCN) – халықаралық деңгейдегі құжаты болып саналады. «Қызыл кітапқа» жойылып кету қаупі төнген, сирек кездесетін, ғылыми тұрғыдан әлі толық зерттелмеген, жылдан-жылға саны күрт азайып бара жатқан, қорғауды қажет ететін өсімдіктер мен жануарлардың түрлері тіркеледі. Қазіргі уақытта «Қызыл кітаптардың» түрлі нұсқалары бар: Халықаралық Табиғат Қорғау Одағының (IUCN) Қызыл кітабы, әр мемлекеттің (республикалық) «Қызыл кітаптары», аймақтың (облыстық) «Қызыл кітаптары» деп аталады. Жалпы ережеге сәйкес мемлекеттік «Қызыл кітаптар» әрбір 10 жылда өзгертіліп әрі толықтырылып отырылуы қажет. Қазақстанда алғашқы «Қызыл кітап» Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің 1978 жылғы 16 қаңтардағы №20 арнайы қаулысына сәйкес жарық көре бастады. Қазақстанда шыққан алғашқы «Қызыл кітаптың» 1-бөлімі омыртқалы жануарларға арналды және оған 87 түр (балықтардың – 4, қосмекенділердің – 1, жорғалаушылардың – 8, құстардың – 43 және сүтқоректілердің – 31 түрі) тіркелді. Өсімдіктерге арналған «Қызыл кітап» 1981 жылы жарық көріп, ондағы түрлер 1-ші жойылып кету қаупі төнген түрлер болса, 2-шісі сирек кездесетін түрлер. Қазақстанның өсімдіктерге арналған «Қызыл кітабына» (1981) еліміздің аумағында өсетін 307 түрі тіркелген. Онда жабық тұқымдылардың (гүлді өсімдіктердің) – 288 түрі, ашықтұқымдылардың – 2 түрі, қырықжапырақтардың – 3 түрі, саңырауқұлақтардың – 10 түрі және қыналардың – 1 түрі тіркелді. Олардың 20 түріне жойылып кету қаупі төнген, ал 287 түрі сирек кездесетін түрлерге жатады. Жоғарыда айтып өткендей, Қазақстанның омыртқалы жануарларға арналған «Қызыл кітаптары» (1978, 1991, 1996, 2010), омыртқасыз жануарларға арналған «Қызыл кітабы» (2006) және өсімдіктерге арналған «Қызыл кітабы» (1981) жарық көрді. Алматы облысының «Қызыл кітабы» 2006 жылы жарияланды. Бұл кітаптар – ел аумағында жоғалу қаупі жоғары табиғат байлықтарын сақтау мен қорғауға негіз болатын құжаттар. Қазақстанның омыртқасыз жануарларына арналған «Қызыл кітабын» даярлау өте қиынға соқты. Себебі, елімізде кездесетін омыртқасыз жануарлардың түрлерінің саны және олардың биологиялық әрі экологиялық ерекшеліктері толық зерттелмеген. Сондықтан да омыртқасыз жануарларға арналған Қазақстанның «Қызыл кітабының» алғашқы 1 және 2-басылымдарына тіркелген түрлер мұқият талдап саралауды қажет етті. Сонымен, 2006 жылы Қазақстанның омыртқасыз жануарларға арналған «Қызыл кітабының» нақтыланған 3-басылымы жарық көрді. Бұл басылымға омыртқасыз жануарлардың 96 түрі тіркелді. Олардың ішінде буылтық құрттардың – 2, ұлулардың (моллюскалар) – 6, шаянтектестердің – 1, өрмекшітектестердің – 2 және жәндіктердің – 85 түрі тіркелді. Қазақстанның омыртқалы жануарларға арналған «Қызыл кітабының» толықтырылған және өңделген 4-басылымы 2010 жылы жарық көрді. Онда омыртқалы жануарлардың 128 түрі тіркелген. Олардың бір түрі – дөңгелекауыздыларға, 17 түрі – сүйекті балықтарға, 3 түрі – қосмекенділерге, 10 түрі – жорғалаушыларға, 57 түрі – құстарға және 40 түрі – сүтқоректілерге жатады. Бұл «Қызыл кітапта» Халықаралық табиғат қорғау одағының (IUCN) «Қызыл кітабына» тіркелген 20 түр бар. Мұндай түрлерді сақтап қалу үшін Қазақстан бүкіл адамзат алдында аса зор жауапкершілікті сезінуі тиіс. Кітапқа тіркелген түрлердің таби-ғатта сақталу деңгейіне сәйкес 5 санатқа бөлініп берілген: 1.Жойылып кету қаупі төнген түрлер. Мұндай түрлерді сақтап қалу үшін міндетті түрде арнайы шаралар (табиғи қорықтар, ұлттық табиғи саябақтар, табиғи резерваттар және т.б.) ұйымдастыру қажет. 2. Саны күрт азайып бара жатқан түрлер. Ондай түрлердің саны әзірше мол, бірақ қарқынды түрде азаюына жол берілмеуі қажет. 3. Сирек кездесетін түрлер. Ондай түрлердің санының азаюын қадағалап отыру қажет. 4. Толық зерттелмеген түрлер. Ондай түрлер туралы ғылыми-зерттеу жұмыстары мұқият түрде жүргізілуі қажет 5. Қалпына келтірілген түрлер. Табиғатты қорғаудың басты шарты – оның ресурстарын тиімді пайдалану және сақтау. Жабайы жануардың біраз бөлігінің жер бетінен жойылып кету қаупі бар екенін ескертіп, жануарлар мен өсімдіктер дүниесін сақтап қалу үшін қанша дабыл қағылып, айтылып жатса да, жойылып кету қауіпі бар жабайы аңдарды қаскерлік жолмен аулау әрекеті тоқталар емес. Мемлекет тарапынан қаскерлікке тоқтау салу үшін әртүрлі іс-шаралар ұйымдастырылып келеді. 2004 жылы 9-шы шілдеде «Жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту және пайдалану» туралы заң қабылданды. Осы заң киік аңын 2020 жылға дейін аулауға қатаң тиым салған. Аң аулауға қатысты талаптар мен ережелер жаңадан бекітілді. Бірақ бұған қарамастан қаскөйлер броконьерлікті жалғастыруда. Сол себепті ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігі жануарлар дүниесін қорғау, сақтау, пайдалану, өсімін молайту және саласына келтірілген зиянды әрекеттің орнын толтыру мөлшерін бекіту туралы бұйрықтар мен заңдық күшке ие шешімдерді де шығарып, іске асырып жатыр. Маңғыстау өңірінің табиғатты қорғау инспекторы С.Байталасов: «Сөзіміз дәлелді болу үшін мысал келтіре кетейік. Жабайы аңдардың басым бөлігі қорық аумағы не ерекше қорғалатын аумақта болатындығын ескеріп, заңсыз аң аулау фактісі аталған аймақтардың бірінде болса деп алайық. 1 (бас арқар) х2405х1500 х1,5х3х3=48 701 250 теңге. 1 (бас қарақұйрық)х2405х400х1,5х3х3=12 987 000 теңге. 1 (бас қоян) х 2405х5 х1,5 х3 =54 112 теңге. 1 (бас үйрек) х2405 х5 х1,5 х 3 = 54 112 теңге. 1 (бас киік) х 2405 х500 х1,5 х3 х3= 16 233 750 теңге. Шығын мөлшерінің есептелуіне түсінік бере кетейік, 2405 (АЕК) айлық есептік көрсеткіш, 1,5 заңсыз ауланған аңға қосылатын коэффицент, 3 ерекше қорғалатын аймақта болған үшін қосылатын коэффицент, 3 жойылып кету қаупі бар не «Қызыл кітапқа» енген аң үшін қосылатын коэффицент. 1500, 400, 5, 500 сандары – әрбір дараққа АЕК ретінде салынатын шығын мөлшерінің сандық көрсеткіші. Мүмкін осыншама шығын мөлшерін халық арасында екінің-бірі біле бермеуі мүмкін. Жоғарыда көрсетілген қыруар соманы төлеу кез-келген адам қолынан келе бермейтіні белгілі, мүмкін қаскерлер осыдан сескеніп, қылмыстан аяғын тартар ма екен деген ойдамыз» деп, халықтың табиғатқа келтірілген зиян үшін қанша айыппұл салынатынын нақты сандар мөлшерімен таныстырып өткен. Естіген, оқыған жан тым болмаса, осындай көп мөлшердегі айыппұлдан сескенер.
Держатели документа:
БҚУ

83
Б 42

Бекишова, Р.
    Абай дана, Абай дара қазақта [Текст] / Р. Бекишова // Мектептегі сыныптан тыс жұмыстар. - 2020. - №1. - Б. 18
ББК 83

Рубрики: Әдебиеттану

Кл.слова (ненормированные):
абай -- сценарий
Аннотация: "Абай дана, Абай дара қазақта" атты әдеби кештің сценарийі. Мақсаты: тәрбиеленушілерді ұлы ақын Абай шығармаларымен таныстыру, ақынның өлеңдері мен қарасөздерін оқыту арқылы адамгершілік, еңбекқорлық, адалдыққа баулу; білімге деген құштарлығын арттыру; тәрбиеленушілердің сөйлеу, мәнерлеп оқу қабілеттерін, тіл байлықтарын, сөздік қорларын дамыту.
Держатели документа:
БҚУ

Бекишова, Р. Абай дана, Абай дара қазақта [Текст] / Р. Бекишова // Мектептегі сыныптан тыс жұмыстар. - 2020. - №1.- Б.18

28.

Бекишова, Р. Абай дана, Абай дара қазақта [Текст] / Р. Бекишова // Мектептегі сыныптан тыс жұмыстар. - 2020. - №1.- Б.18


83
Б 42

Бекишова, Р.
    Абай дана, Абай дара қазақта [Текст] / Р. Бекишова // Мектептегі сыныптан тыс жұмыстар. - 2020. - №1. - Б. 18
ББК 83

Рубрики: Әдебиеттану

Кл.слова (ненормированные):
абай -- сценарий
Аннотация: "Абай дана, Абай дара қазақта" атты әдеби кештің сценарийі. Мақсаты: тәрбиеленушілерді ұлы ақын Абай шығармаларымен таныстыру, ақынның өлеңдері мен қарасөздерін оқыту арқылы адамгершілік, еңбекқорлық, адалдыққа баулу; білімге деген құштарлығын арттыру; тәрбиеленушілердің сөйлеу, мәнерлеп оқу қабілеттерін, тіл байлықтарын, сөздік қорларын дамыту.
Держатели документа:
БҚУ


Әлімбайқызы, Ж
    Мұражай ісіне еңбегі сіңген жан [Текст] / Ж Әлімбайқызы // Мәдениет. - 2015. - №5. - Б. 64
ББК 71(5Қаз)

Рубрики: Мәдениет

Кл.слова (ненормированные):
мәдениет -- мұражай -- тарих -- мәдени -- мұра -- музей
Аннотация: Тарихи-мәдени мұраларды сақтап,қорғап, болашақ ұрпаққа сол қалпында жеткізу мақсатында еңбек еткен Мұқашева Шайзада Тілегенқызы 1986 жылдан бастап Ақтөбе облыстық тарихи-өлкетану музейінің қор бөлімінде аға ғылыми қызметкері болып, кейін қорларды ғылыми-зерттеу бөлімінің бас қор меңгерушісі болып жұмыс жасады.
Держатели документа:
М.Өтемісов атындағы БҚМУ

Әлімбайқызы, Ж Мұражай ісіне еңбегі сіңген жан [Текст] / Ж Әлімбайқызы // Мәдениет. - 2015. - №5.- Б.64

29.

Әлімбайқызы, Ж Мұражай ісіне еңбегі сіңген жан [Текст] / Ж Әлімбайқызы // Мәдениет. - 2015. - №5.- Б.64



Әлімбайқызы, Ж
    Мұражай ісіне еңбегі сіңген жан [Текст] / Ж Әлімбайқызы // Мәдениет. - 2015. - №5. - Б. 64
ББК 71(5Қаз)

Рубрики: Мәдениет

Кл.слова (ненормированные):
мәдениет -- мұражай -- тарих -- мәдени -- мұра -- музей
Аннотация: Тарихи-мәдени мұраларды сақтап,қорғап, болашақ ұрпаққа сол қалпында жеткізу мақсатында еңбек еткен Мұқашева Шайзада Тілегенқызы 1986 жылдан бастап Ақтөбе облыстық тарихи-өлкетану музейінің қор бөлімінде аға ғылыми қызметкері болып, кейін қорларды ғылыми-зерттеу бөлімінің бас қор меңгерушісі болып жұмыс жасады.
Держатели документа:
М.Өтемісов атындағы БҚМУ

78
Н 19

Назырова, С
    " Кітап мұражайы " - кітапханадағы сирек кітаптар қорларын қалыптастыру әрі жазба мұраларды визуалды насихаттау жолы [Текст] / С Назырова // Кітап патшалығы. - 2014. - №4. - Б. 14-18
ББК 78

Рубрики: Кітапхана ісі

Кл.слова (ненормированные):
кітапхана -- кітап -- мұражай -- қор -- жазба -- насихаттау -- ұлттық -- ҚР -- академиялық -- тарих -- мәдениет
Аннотация: Мұражай құрудағы мақсат - қазақ тарихына, мәдениеті мен ғылымына қатысты көне қолжазбаларды, сирек басылымдар мен аса құнды мағлұматттарды қорға жинап сақтау, зерттеулер жүргізу әрі көпшілікке насихаттау.
Держатели документа:
М.Өтемісов атындағы БҚМУ

Назырова, С " Кітап мұражайы " - кітапханадағы сирек кітаптар қорларын қалыптастыру әрі жазба мұраларды визуалды насихаттау жолы [Текст] / С Назырова // Кітап патшалығы. - 2014. - №4.- Б.14-18

30.

Назырова, С " Кітап мұражайы " - кітапханадағы сирек кітаптар қорларын қалыптастыру әрі жазба мұраларды визуалды насихаттау жолы [Текст] / С Назырова // Кітап патшалығы. - 2014. - №4.- Б.14-18


78
Н 19

Назырова, С
    " Кітап мұражайы " - кітапханадағы сирек кітаптар қорларын қалыптастыру әрі жазба мұраларды визуалды насихаттау жолы [Текст] / С Назырова // Кітап патшалығы. - 2014. - №4. - Б. 14-18
ББК 78

Рубрики: Кітапхана ісі

Кл.слова (ненормированные):
кітапхана -- кітап -- мұражай -- қор -- жазба -- насихаттау -- ұлттық -- ҚР -- академиялық -- тарих -- мәдениет
Аннотация: Мұражай құрудағы мақсат - қазақ тарихына, мәдениеті мен ғылымына қатысты көне қолжазбаларды, сирек басылымдар мен аса құнды мағлұматттарды қорға жинап сақтау, зерттеулер жүргізу әрі көпшілікке насихаттау.
Держатели документа:
М.Өтемісов атындағы БҚМУ

Страница 3, Результатов: 96

 

Все поступления за 
Или выберите интересующий месяц