Электронный каталог

81.2 Каз.яз
К 58
Қожанұлы, М.
    Қазақ этнонимі жүйесіндегі қосарлы этнонимдер проблемасы [Текст] / М. Қожанұлы // БҚУ хабаршысы. - Орал, 2021. - №1. - Б. 169-175
ББК 81.2 Каз.яз

Рубрики: Казахский язык

Кл.слова (ненормированные):
этноним -- қазақ этнонимі -- күрделі сөздер -- қос сөздер -- қосарланған этноним -- қосарлы ру аттары -- қайталанған этноним -- қосарлы тарихи тұлға
Аннотация: Мақалада қазақ этнонимі жүйесіндегі күрделі сөздің бір түрі қос сөздер арқылы жасалған этнонимдер проблемасы қарастырылады. Автор қазақтың қосарлы ру аттарына қатысты материалдардың зерттеу әдіс-тәсілдерін түсіну-талдау проблемасын оңтайландыру мақсатында, қос сөздерді, ең әуелі қайталама қос сөздер және қосарлама қос сөздер деп бөліп, қазақ этнонимін қайталанған және қосарланған этнонимдер аясында сөз етеді. Зерттеу нәтижесінде қос сөздердің жасалу жолдары тәсілі көне тілдік құбылыс екенін ескеріп, қазақ этнонимдер жүйесіндегі қосарлану, қайталану немесе бірігу арқылы жасалған этнонимдердің өн бойында о бастағы бір-бірімен туыстығын, бір атадан тараған ұрпақ сабақтастығын және руаралық байланысы деген қорытындыға келеді. Сондай-ақ, қазақ этнонимдер жүйесіндегі қосарлы (қос сөздер) этнонимдер мен қосарлы тарихи тұлғалар да кешегі қазақ халқының тұтастығы жолындағы ерлік пен елдіктің ақ туын бірлікте ұстаған ата-бабалар өмір жолының бір парағы ретінде, олардың фонетикалық, морфологиялық және семантикалық сипаттарына талдау жасап, зерттеу – қазақ ономастикасының өзекті проблемаларының бірі екенін алға тартады
Держатели документа:
ЗКУ

28.693.34
А 95
Ахмеденов, К. М.
    История исследований пресмыкающихся Западно-Казахстанской области Республики Казахстан. Сообщение 3. 1990-е и «Нулевые» годы [Текст] / К. М. Ахмеденов, А. Г. Бакиев // Вестник ЗКУ. - Уральск, 2021. - №1. - С. 387-402
ББК 28.693.34

Рубрики: Пресмыкающиеся

Кл.слова (ненормированные):
черепахи -- ящерицы -- змеи -- Казахстан -- Западно-Казахстанская область -- В.В. Неручев -- А.В. Давыгора -- В.Ю. Ильин -- Р.М. Иркалиева -- П.В. Дебело -- М.А. Чирикова
Аннотация: В 1993–2009 гг. опубликованы новые достоверные данные о распространении, распределении, обилии и морфологии рептилий в Западно-Казахстанской области: Emys orbicularis (Linnaeus, 1758); Phrynocephalus guttatus (Gmelin, 1789); Phrynocephalus mystaceus (Pallas, 1776); Eremias velox (Pallas, 1771); Eremias arguta (Pallas, 1773); Lacerta agilis Linnaeus, 1758; Zootoca vivipara (Lichtenstein, 1823); Natrix natrix (Linnaeus, 1758); Natrix tessellata (Laurenti, 1768); Elaphe dione (Pallas, 1773); Vipera renardi (Christoph, 1861). Нет новых данных о Phrynocephalus helioscopus (Pallas, 1771). В некоторых публикациях список пресмыкающихся региона ошибочно или бездоказательно дополнен рядом видов, современные названия которых: Testudo horsfieldii Gray, 1844; Lacerta viridis Laurenti, 1768; Coronella austriaca Laurenti, 1768; Elaphe sauromates (Pallas, 1814); Gloydius halys (Pallas, 1776); Vipera berus (Linnaeus, 1758). Возможно, местом добычи серии экземпляров Alsophylax pipiens (Pallas, 1814), хранящейся в коллекции Зоологического музея Национального научно-природоведческого музея Национальной академии наук Украины, является не гора Малое Богдо (Бокейординский район Западно-Казахстанской области Казахстана), а гора Большое Богдо (Ахтубинский район Астраханской области России).
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Бакиев, А.Г.

40.3
А 56
Альжанова, Б. С.
    Пирогенді факторлардың құрғақ дала аймағының күңгірт қара қоңыр топырақтарының кейбір қасиеттеріне әсері [Текст] / Б. С. Альжанова, С. С. Джубатырова, А. А. Беркалиева // БҚУ хабаршысы. - Орал, 2021. - №1. - Б. 437-447
ББК 40.3

Рубрики: Почвоведение

Кл.слова (ненормированные):
пирогенді фактор -- күңгірт қызыл топырақ -- құрғақ дала аймағы -- экологиялық жағдай -- дала өрттері -- постпирогенді сукцессия -- топырақ қасиеттері -- топырақ құнарлығы -- органикалық зат -- деградация
Аннотация: Мақалада пирогенді факторлардың құрғақ дала аймағының қара қоңыр топырақтарының кейбір қасиеттеріне әсері қарастырылады. Дала өрттері орман өрттеріне қарағанда жиі кездеседі, үлкен аумақты қамтиды және тез таралуымен сипатталады. Құрғақ дала аймағында жауын-шашынның төмен мөлшері, жазғы маусымдарда жоғары температура, қатты жел, аңызақ, бірнеше жыл қатарынан құрғақшылық болуы дала өрттерінің пайда болуы мен таралуына қолайлы жағдай жасайды. Өрттен кейінгі алғашқы жылдары өсімдік жамылғысы біртіндеп қалпына келе бастайды, алдымен қоршаған ортаның қолайсыз жағдайларына бейімделген бір жылдықтар пайда болады, олар біртіндеп, көпжылдық түрлермен алмастырылады. Зерттеулер астықты-ақ жусанды және әр түрлі шөпті – астықты – ақ жусанды өсімдіктері бар қара қоңыр топырақтары бар ұзақ жылдар бойы игерілмеген тыңайған танаптарда жүргізілді. Өрттен 3 жыл өткен соң қайта зерттеу жүргізілді. 3 жыл өткеннен кейінгі өртенген топырақтың морфологиялық сипаттамасы топырақ қабатының жоғарғы бөлігіне және дала киізіне ғана өрт әсері байқалғанын көрсетті. Қара қоңыр топырақтардың физикалық және химиялық қасиеттерін талдау нәтижелері өрттің әсерінен топырақтың негізгі қасиеттері өзгеретінін көрсетеді. Өрттен кейінгі бірінші жылы топырақ ерітіндісінің реакциясының жоғарылауы және қара қоңыр топырақтың жоғарғы қабаттарының құрылымдық жағдайының нашарлауы байқалды. 3 жыл өткеннен кейін осы көрсеткіштердің жақсару үрдісі байқалады.
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Джубатырова, С.С.
Беркалиева, А.А.

75
С 75

    Сравнительная оценка физического развития девушек занимающихся и незанимающихся спортом (компоненты массы тела) [Текст] / А. Р. Абишев, Ю. Мутафова-Заберска, Р. С. Кокебаева [и др.] // Вестник ЗКУ. - Уральск, 2021. - №2. - С. 5-11
ББК 75

Рубрики: Спорт

Кл.слова (ненормированные):
Физическое воспитание -- гармоническое воспитание -- функциональное состояния -- организм -- здоровье -- физическое развитие -- утомление -- биологический возраст -- максимальный прирост
Аннотация: Проблема возрастного становления анатома – антропологическое показателей, характеризующих рост и развитие подрастающего поколения в различных этно-территориальных, профессиональных и спортивных групп населения, продолжает на современном этапе оставаться одной из важнейших задач для решения и выполнения государственной программ развития массового спорта в Республике Казахстан. В связи с этим следует уточнить изменения морфофункциональных показателей при занятиях различными видами физической культуры и спорта применительно к отдельным возрастно-половым, этно-территориальных и профессиональным группам населения. Необходимой предпосылкой для наиболее полного раскрытия потенциальных возможностей организм человека методами физической культуры и спорта является знания общих закономерностей перестроек систем использования (опорно-двигательного аппарата) и систем, обеспечивающих их оптимальное функционирование в разные периоды онтогенеза. Задача дошкольном школьного воспитание заключаются, прежде всего в там, чтобы сформировать двигательный стереотип ребенка, воспитать потребности движениях. Изучение вопросов двигательной активности молодого поколения представляет интерес для большого круга исследователей: медиков, биологов, психологов и педагогов, так как очень важно, как будет выглядеть завтра потенциальный резерв человеческого общества. Материалы проведенного исследования углубляют представляет: об антропометрических особенностях физического развития детей и подростков 8 – 17 лет в связи с их возрастной – половой принадлежностью; обеспечивают возможность сравнительной оценки физического состояния детей при влиянии занятиях отдельными видами спорта, включая возрастную динамику размеров тела, силы мышц и другие параметры. Показатели физического развития, полученные на основе обследования однородных групп населения, явились репрезентативным материалом для сравнительного анализа школьников, несущих различную двигательную нагрузку.
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Абишев, А.Р.
Мутафова-Заберска, Ю.
Кокебаева, Р.С.
Естемесов, У.О.
Сайдаков, Е.М.
Кенджибаев, А.Б.

75
Д 46

    Динамика физического развития девочек коренной национальности занимающихся спортом (тотальные размеры тела) [Текст] / С. Ж. Бозтаева, А. Р. Абишев, У. О. Естемесов [и др.] // Вестник ЗКУ. - Уральск, 2021. - №2. - С. 93-99
ББК 75

Рубрики: Спорт

Кл.слова (ненормированные):
физическая культура -- углубление -- двигательный режим -- совершенствование -- морфологические и функциональные показатели
Аннотация: Главная задача физкультурного движения, всей системы физического воспитания – всемерно способствовать укреплению здоровья людей нашей республики, повышению их работоспособности и производительности труда, готовности к защите Родины, формированию высоких нравственных качеств, бодрости духа, силы и выносливости, воспитанию здорового и жизнерадостного подрастающего поколения. Успешное использование физической культуры для гармонического развития личности и формирования активной жизненной позиции тесно связано с применением научных достижений, накопленных в спортивной морфологии. Очень важно дифференцировать объем двигательных нагрузок для разных возрастных групп населения, проживающих в различных регионах Казахстана. В связи с этим следует уточнить изменение морфофункциональных показателей при занятиях различными видами физической культуры и спорта применительно к отдельным возрастно-половым, этно-территориальным и профессиональным группам населения. Однако на сегодняшний день мы мало имеем соответствующих стандартов для детей коренной национальности. Цель нашей исследований установить влияние дифференцированного двигательного режима на становление анатомо-антропологических показателей у детей школьниц в возрасте 8-17 лет девушек коренной национальностей и наметить пути гармонического развитие подрастающего поколения. Исходя из целевой установки частными задачами являлись: Изучение антропометрических данных у детей с активным двигательным режимом (дети занимающиеся в школах со спортивным уклоном). Из спор-тивных специализации обследованы футболисты, волейболистыи и пловцы. Все специализации относятся к массовым, широко распространенным видам спорта. А также детей с пассивным двигательным режимом, дети общеобразо- вательной школы, который занимающиеся общей физической культурой по программе школы. Темп занятий сочетает черодование малой и средней интенсивности нагрузок согласно программе, утвержденной Министерством образованиям и науки.
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Бозтаева, С.Ж.
Абишев, А.Р.
Естемесов, У.О.
Хабиров, Р.Р.
Калдыбаева, А.А.

75
В 64

    Возрастная динамика физического развития мальчиков от 8-17 лет (продольные размеры тела) [Текст] / А. Р. Абишев, А. Ж. Тастанов, С. Ж. Бозтаева [и др.] // Вестник ЗКУ. - Уральск, 2021. - №2. - С. 113-118
ББК 75

Рубрики: Спорт

Кл.слова (ненормированные):
физическая культура -- физическая тренировка -- спортивная медицина -- сенситивные периоды -- максимальный прирост
Аннотация: Проблема возрастного становления анатомно-антропологических показателей, характеризующих рост и развитие подрастающего поколения в различных этно-территориальных, профессиональных и спортивных группах населения, продолжает на современном этапе оставаться одной из важнейших задач для решения и выполнения государственной программ развития массового спорта в Республики Казахстан. В программе предусматривалась дальнейшее развитие массовой физической культуры и спорта, внедрение и в повседневную жизнь людей нашей Республики. Учитывая оздоровительный характер массовой физической культуры, необходимо вести поиск критериев оценки физического развития человека для каждого возрастного периода его жизни. Физическая культура и спорт рассматриваются как одно из важнейших средств воспитания гражданина республики, гармонический сочетающего в себе духовное богатство, моральную чистоту и физическое совершенство. Успешное выполнение этой задачи во многом зависит от правильной постановки физического воспитания в школьном возрасте. При организации и выполнении наших исследований направленных на изучение морфологических и функциональных признаков физического развития школьников, мы пользовались общепринятой единой унифицированной методикой, принятой в НИИ антропологии МГУ им.Ломоносова и описанной В.В.Бунаком, А.Б.Савицкой и Д.И.Арон. Измерение проводились на здоровых мальчиков 8-17 летнего возраста занимающихся спортом. Для изучения физического развития как правило, определяются основные антрополигические показатели: длина руки и ее звеньев мальчиков занимающихся и не занимающихся спортом. Измерение проводились на здоровых мальчиков 8-17 летнего возраста, не занимающихся спортом для изучения физического развития, как правило, определяются основные антропологические показателей: длина руки и ее звеньев мальчиков и не занимающихся спортом.
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Абишев, А.Р.
Тастанов, А.Ж.
Бозтаева, С.Ж.
Сакаев, Б.А.
Садыкбекова, А.Б.

81.2 Каз.яз
А 52

    Алтын орда мұралары қазақ тілінің рухани және лексика-грамматикалық дерек көзі [Текст] / М. Б. Сабыр, Г. Өзтүрік, Т. Р. Ахметов, А. Қ. Ералиева // БҚУ хабаршысы. - Орал, 2021. - №2. - Б. 141-147
ББК 81.2 Каз.яз

Рубрики: Казахский язык

Кл.слова (ненормированные):
Алтын Орда -- жазба ескерткіштер -- рухани мұра -- морфология -- көне қыпшақ тілі -- қазақ тілі
Аннотация: Мақалада Алтын Орда дәуіріндегі жазба ескерткіштер рухани,мәдени мұра ретінде зерттелген. Жазба мұралардың жазылу уақыты, аударылуы, зерттелуі жайында мол ақпарат берілген. Авторлар жазба мұралардың тілі көне қыпшақ тілі деген өз тұжырымдарын ұсынады. Пікірлерін нақты тілдік деректермен дәлелдейді. Жазба әдеби ескерткіштерді қазақ әдеби тілінің бір қайнар көзі деп тани отырып, ұлттық мәдени таным түсінігіміздің көрінісі ретінде лексикасын, фразеологиясын, паремиологиялық қорын зерделеу - маңызды іс. Еңбекте екі дәуірдегі ой, сана, дүниетаным ұқсастығын мақал-мәтелдердің бойынан тауып, көрсеткен. Мақал-мәтелдердің өсу, даму жолы тілдің лексикалық қорының баю тарихымен ұштасып, екінші жағынан лексика-грамматикалық жүйенің, заңдылықтардың қалыптасу тарихымен тығыз ұштасып жатады. Сондықтан екі дәуірдегі ой, сана, дүниетаным ұқсастығын мақал-мәтелдердің бойынан тауып, көрсеткен. Сонымен қатар жазба мұралар тілінің морфологиясы да кең талқыға түскен. Грамматикалық көрсеткіштердің даму үдерісі қазақ тілімен салыстырылып, дәлелденген. Қазақ тілінің морфологиялық құрылымының даму, қалыптасу жолын орта ғасыр жазба деректерінсіз саралау мүмкін еместігі теориялық тұрғыдан тұжырымдалған.
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Сабыр, М.Б.
Өзтүрік, Г.
Ахметов, Т.Р.
Ералиева, А.Қ.

81
С 12
Сабыр, М. Б.
    Түркітанудағы этимологияның зерттелу үдерісі [Текст] / М. Б. Сабыр, М. Қ. Ажгалиев, Н. А. Садуақас // БҚУ хабаршысы. - Орал, 2021. - №2. - Б. 169-175
ББК 81

Рубрики: языкознание

Кл.слова (ненормированные):
түркітану -- этимология -- түбірлер -- түркі тілдері -- сөздіктер -- қазақ тілі
Аннотация: Мақалада түркітану ғылымындағы этимологиялық зерттеулерге шолу жасалған. Этимологияның зерттеу обьектісін көрсете отырып, жалып тіл білімінің бір саласы ретінде қалыптасу, зерттелу үдерісі көрсетілген. Бүгінгі таңға дейін түркітанудағы этимологиялық зерттеулер негізгі үш бағыта дамып келгендігі нақты деректермен сараланған. Олар: түркі тілдерінің жалпы этимологиялық сөздігін жасау, жекелеген түркі тілдерінің этимологиялық сөздігін жасау, белсенді лексикалық қорға кіретін жекелеген сөздер мен антропонимдер, топонимдер, этнонимдердің этимологиясына арналған мақалалар. Этимологиялық зертеулердің қай түрі болмасын, қандай тілге және тілдік объектіге бағынышталмасын, ол ғылыми тұрғыдан нәтижелі болу үшін міндетті түрде негізгі үш түрлі, атап айтқанда, фонетикалық, морфологиялық және семантикалық принцеп-критерийге сүйенуі шарт екендігі дәлелденген. ХІХ ғасырда Г.Вамбериден басталған түркі тілдерінің сөздіктеріне, олардың өзіндік ерекшеліктеріне тоқтала келіп, этимология ғылымының болашақ көкжиегіне үңіліп, тың тұжырымдар ұсынылған
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Ажгалиев, М.Қ.
Садуақас, Н.А.

28.4
C88

    Creation of a collection of microorganisms as a method for conservation of biodiversity [Текст] / A. A. Sartayeva , G. U. Baitasheva, E. M. Imanovа [et al.] // Bulletin WKU. - Uralsk, 2021. - №2. - Р. 276-279
ББК 28.4

Рубрики: Микробиология

Кл.слова (ненормированные):
Молочнокислые бактерий -- шубат -- лиофильная сушка -- Lactococcus lactis -- Lactobasillus bulgaricus -- штамм -- длительное хранение -- коллекция -- кислотообразования -- биоразнообразия -- микроорганизм
Аннотация: В данной статье были описаны жизнеспособность, морфологические, физиологические свойства молочнокислых бактерий молока и шубата, полученных методом долговременной лиофильной сушки в коллекциях. Основные свойства бактерий были описаны еще 8 лет назад. В ходе исследования было определено количество жизнеспособных клеток штаммов Lactococcus lactis cremoris-24A, Lactobasillus bulgaricus-54L, длительное время хранящихся в коллекции путем лиофильной сушки, и процентное содержание составило около 70-75%. Предел кислотообразующей активности составлял 155 ° Т у Lactococcus lactis cremoris-24A и 180 ° Т, у штамма Lactobasillus bulgaricus-54L было обнаружено, что кислотообразующая активность снизилась на 30% по сравнению с данными до хранения.
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Sartayeva , A.A.
Baitasheva, G.U.
Imanovа, E.M.
Parmanbekova, M.H.
Ashirova, ZH.

36.95
Р 89
Рустенов, А. Р.
    Қазақтың бактериан тұқымды түйе інгендерінің сүттерінің биологиялық қасиеттері мен өнімділік деңгейлерін зерттеу [Текст] / А.Р. Рустенов, Н. Ж. Елеугалиева, А. М. Ізімбетова // БҚУ хабаршысы. - Орал, 2021. - №2. - Б. 280-287
ББК 36.95

Рубрики: Производство молока и молочных продуктов

Кл.слова (ненормированные):
түйе -- інген -- морфологиялык құрылысы -- үрпі -- желін -- сүт -- сауын мерзімі -- майлылық -- қанттылық -- құрғақ заттары -- минеральдық заттар -- сүт бездері -- лактация
Аннотация: Зерттеуге алынған інгендерінің биіктігі 174-179 см, тұрқының ұзындығы 147-157 см, кеуде орамы 226-238 см, жіліншігінің орамы 19,5-21 см аралықтарында болды. Інгендердің сүт бездері көлемдері және морфологиялык құрылысы 26 бас інгендер келесі түрлерге бөлінді: тостағанша 5 бас (18,51%), жікті 6 бас (22,22%), домалақ 14 бас (51,85%), және жалпақ 2 бас (7,41%). Інгендердің бірінші лактациясындағы желіндерінің сауылуға дейінгі орамдық өлшемі 54,3 см құраса, үшіншіден және одан жоғарғыларда 57,3 см, тереңдігі 11,5 см, ұзындығы 16,1 болды. Тәжірибедегі інгендердің үрпілерінің жуандығына қарай інгендер мынандай үш топқа бөлінді: жуан үрпілі түп жағының орамы 15-16 см, жуандығы орташа үрпілі 9-10 см және 7-8 см жіңішке үрпілілер.Інгендердің 1-ші лактациясындағы сауын мерзімі 178,6 күнге созылды, 3-ші және одан жоғарғыларда 192,8 күн болды. Інгендерден орташа 6-айлық сүттіліктері 507,3 және 583,3 л,сүттің биохимиялық құрамы: майлылығы - 6,15%, қанттылығы - 5,10% (5,09-5,11%), күлдің көлемі - 0,70 (0,69-0,71%), құрғақ заттары - 14,91 (14,91-14,92%), минеральдық заттардың көлемі -0,87%.
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Елеугалиева, Н.Ж.
Ізімбетова, А.М.