Электронный каталог

86
Ш 19
Шамахай, С.
    Шыңғысхан: тәңірлік сенім мен толеранттылық [Текст] / С. Шамахай, Ғ. Есім // Вестник КазНУ им. аль-Фараби = Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетi. - Алматы, 2018. - №3(65). - Б. 53-67
ББК 86

Рубрики: Религия

Кл.слова (ненормированные):
Шыңғысхан -- тәңірлік -- шаманизм -- «Мәңгі Аспан» -- дін -- толеранттылық -- тарихи шығармасы -- Жамиғат ат тауарихы -- Түрік шежіресі -- Моңғолдың құпия шежіресі -- философия -- герменевтика
Аннотация: Мақалада көшпенділердің сонау шумерлер заманынан бері сабақтасып келе жатқан мыңдаған жылдар тарихы бар Тәңірлік дінінің ХІІІ ғасырдағы ахуалы мен Шыңғысхан ықпалымен Мәңгі Аспан (Тәңірі) ретінде даму ерекшелігі, оның жасаған діни-философиялық тұжырымы, дінге деген толерантты қатынасы жайлы талданады. Шыңғыс хан заманында моңғолдардың тәңірлік нанымына өзгерістер енгізілді. Мәселен, тәңірлік дінінде жұмақ пен тозақ ұғымдары болмады. Алайда олардың сауап жинауға талпынысы тек Шыңғыс ханның арнайы шақыртуымен келген Әулие Чан Чунның үгіттеуімен құдайлық іліммен байланысты туындады. Бұл кезеңде моңғолдардың діни көзқарасы өзінің биік шыңына жетіп, мәңгі аспанның монотеистік сенімін құрды. Шыңғыс хан тәңірлікті негізге ала отырып, Мәңгі Аспан (Тәңір) идеясын теория дәрежесінде қорытып, қолдана білді. Ол Көкте – Мәңгі Аспан (Тәңірі), Жерде – Қаған қағидасын қалыптастырды. Қағида бойынша Аспан (Тәңір) әлемдегі шексіз ерік, биліктің жалғыз Құдайы. Ол өзінің шапағатымен Қағанды қолдайды. Қаған тәңір атынан билік етіп, аспан жарлығын жер бетіне жүзеге асыруға міндетті. Қаған өз парасатының, харизмасының көмегімен аспан қалауына, шапағатына бөлене алады. Жоғарыда бір аспан тәңірі болса, жерде бір ғана қаған болуға тиіс. Яғни, моңғол ханы «Күн шығыстан күн батысқа дейінгі аспан астындағы барша елді басқаруға тиіс» – еді. Сонымен қатар, Шыңғысхан діни толеранттылықты ұстанды. Ол либералды заң нормаларын қалыптастырды. «Барлық діндер бірдей құрметке лайық, бірақ олардың бірде-бірі үстемдік ете алмайды» деген талап болды. Бұл талап Шыңғыс хан дүниеден өткен соң да, ұрпақтан-ұрпаққа сабақтасып, жалғасын тапты. Шыңғыс ханның кіші ұлы Толуйдың жұбайы ақын, мемлекеттің ірі саясаткері Сорқақтани бегім, Мөңке хан бұл ережені өз өмірінің қағидасы етеді. Мақалада Шыңғыс ханның тұжырымдары мен қағидаларын дәлелдеу үшін дереккөздер ретінде «Моңғолдың құпия шежіресі» атты тарихи шығармасы, Рашид ад диннің «Жамиғат ат тауарихы», Әбілғазы ханның «Түрік шежіресі», Шығыс және Батыс елдерінен Шыңғыс ханның арнайы шақыртуымен келген, оның көзі тірісінде кездесіп, жүздескен және кейінгі тақ мұрагерлерімен тікелей қарым-қатынаста болған әулие, ойшыл, қайраткер, саяхатшылардың (даостық монах Чан Чун, Елуй Чуцай, Пэн Дай мен Сюй Тин, монах Джовани дель Плано Карпини, елші Гильом де Рубрук, венециялық көпес Марко Поло) жол жазбалары алынды. Мақаланың мақсаты тәңірлік діннің Шыңғыс хан заманындағы дамуы мен өзгерісі, Шыңғыс ханның діни ұстанымы, сабақтастығы туралы деректер бойынша компаративистикалық, мәдени-философиялық талдау жасау. Талдау барысында Мәңгі Аспан (Тәңір) сеніміне қатысты тың ойлар мен пікірлер ұсынылды. Тақырыпты талдау барысында гуманитарлық және философиялық білімдерде кеңінен қолданылатын, тарихилық пен логикалықтың өзара байланысы, тарихи-компаративистикалық, абстрактылықтан нақтылыққа өту, жалпыдан жекеге өту, герменевтика іспетті тәсілдердің бірлігі қамтылады.
Держатели документа:
БҚМУ
Доп.точки доступа:
Есім, Ғ.

Жангелдин, Т.
    Саяхатшы-сардар--кайраткер / Т. Жангелдин // Акикат. - 2001. - #11.-22-28б.

Рубрики: жазакстан тарихы--жР

Кл.слова (ненормированные):
жР -- Жангелдин _. -- жазакстан тарихы

Сvтеева, ж.
    18в.екiншi жартысы мен 19в.бiрiншi жартысындавы орыс валымдары мен саяхатшылары жазакстан халкыны_ саны туралы / ж. Сvтеева // IЗДЕНIС-ПОИСК(ГУМАН.вЫЛЫМ.СЕР.). - 2002. - #2.-60-65б.

Рубрики: жАЗАкСТАН ТАРИХЫ--жР

Кл.слова (ненормированные):
жР -- жАЗАкСТАН ТАРИХЫ -- Тарих

Абдрахманов, С.
    Марко Поло / С. Абдрахманов // Егемен жазакстан. - 2002. - 30 тамыз

Рубрики: Страноведение--жР

Кл.слова (ненормированные):
жР -- Марко Поло -- Саяхатшы

БжрмаХамбетов, г.
    ШоЭан У_лиханов пен П.П. Семенов Тянь-Шанский / г. БжрмаХамбетов // География ж_не табиХат. - 2005. - #4.-б.58-61

Рубрики: География--НР

Кл.слова (ненормированные):
География -- Саяхатшылар -- У_лиханов ШоЭон

    Ковалевский Егор Петрович (1811-1868) // География жане табигат. - 2009. - ¦1.- Б. 75-76

Рубрики: География--КР

Кл.слова (ненормированные):
Саяхатшынын омир жолы -- Ковалевскийдин ашкан жаналыктары

Есимбаев, Г.
    "Шокан Уалиханов" несмесе казакстандык саятшылардын бастан кешкен хикаялары/Г.Есембаев / Г. Есимбаев // Нур Астана. - 2010. - ¦03 (320). - 28 кантар. - Б.13

Рубрики: Тарих--КР

Кл.слова (ненормированные):
Шокан Уалиханов -- Уалиханов Шокан -- Казакстандык саяхатшылар

Бейсенбайулы, Ж.
    Шокан алеми/Ж.Бейсенбайулы / Ж. Бейсенбайулы // Казак адебиети. - 2010. - (¦24.- 18-24 маусым.- Б.1-4)

Рубрики: Географтар мен саяхатшылар омирбаяны--КР

Кл.слова (ненормированные):
Галым -- Этногроф -- Саяхатшы

79
К 16
Қайырбеков, Ә.
    Шырқау шыңы Шоқанның . [Текст] / Ә. Қайырбеков // Егемен Қазақстан. - 2021. - №112.- 16 маусым. - Б. 11
ББК 79

Рубрики: Мұражай

Кл.слова (ненормированные):
Қазақ әдебиет -- Шоқан уәлиханов -- Сәбит Мұқанов -- ұлы ғалым -- ағартушы -- этнограф -- шығыстанушы -- саяхатшы -- музей -- Шоқанның бәкісі
Аннотация: Қазақ әдебиетінің классигі Сәбит Мұқановтың Алматыдағы музей-үйіне келушілердің назарын ерекше аударатын бір жәдігер бар. Ол -қазақтың ұлы ғалымы, шығыстанушы, саяхатшы, ағартушы, этнограф Шоқан Уәлихановтың бәкісі.
Держатели документа:
БҚУ

83
Ф 17
Файзолла, А.
    Саяхатшы қаламгердің жиһанкез кейіпкері. [Текст] / А. Файзолла // Орал өнірі. - 2021. - №86. -26 қазан. - Б. 10-11
ББК 83

Рубрики: Әдебиет

Кл.слова (ненормированные):
Жюль Верн -- роман -- кейіпкер -- шығарма -- саяхатшы қаламгер -- "Ғаламды 80 күнде айналып шығу" романы
Аннотация: Француз жазушысы Ж. Верннің "Ғаламды 80 күнде айналып шығу" романы туралы.
Держатели документа:
БҚУ