База данных: Статьи
Страница 9, Результатов: 2687
Сортировка недоступна
Кол-во результатов более 1000
Отмеченные записи: 0
81.

Подробнее
63.3 (5Каз)
Н 11
Нәрібаев, К.
Қазыбек бек Тауасарұлы - тарихи тұлға және ғалым [Текст] / К. Нәрібаев // Аңыз адам . - 2019. - №20. - Б. 26
ББК 63.3
(5Каз)
Рубрики: История Казахстана
Кл.слова (ненормированные):
Қазыбек бек Тауасарұлы -- тарихи тұлға -- Аристотель -- әл-Фараби -- қазақ тарихы -- орбұлақ шайқасы -- қазақы соғыс тәсілі -- ұрыс өнері -- география ғылымы -- шежіре -- қазақ халқы
Аннотация: Қазыбек бек Тауасарұлын майданда қол бастап елін, жерін жаудан жан аямай қорғай білген тарихи тұлға ретінде және оның тарихын жаза білген ғалым ретінде тани білгеніміз дұрыс
Держатели документа:
БҚМУ
Н 11
Нәрібаев, К.
Қазыбек бек Тауасарұлы - тарихи тұлға және ғалым [Текст] / К. Нәрібаев // Аңыз адам . - 2019. - №20. - Б. 26
Рубрики: История Казахстана
Кл.слова (ненормированные):
Қазыбек бек Тауасарұлы -- тарихи тұлға -- Аристотель -- әл-Фараби -- қазақ тарихы -- орбұлақ шайқасы -- қазақы соғыс тәсілі -- ұрыс өнері -- география ғылымы -- шежіре -- қазақ халқы
Аннотация: Қазыбек бек Тауасарұлын майданда қол бастап елін, жерін жаудан жан аямай қорғай білген тарихи тұлға ретінде және оның тарихын жаза білген ғалым ретінде тани білгеніміз дұрыс
Держатели документа:
БҚМУ
82.

Подробнее
Қабылдинов, З. Е.
Қазақ даласын отарлау жөніндегі 1734-1744 жж. Орынбор экспедициясы (комиссиясы): мақсаттары, кезеңдері, салдары [Текст] / З. Е. Қабылдинов // Отан тарихы. - 2019. - №3. - Б. 58-71
ББК 63.3
Рубрики: История
Кл.слова (ненормированные):
Орынбор экспедициясы (комиссия) -- отарлау -- қазақ даласы -- азаматтығы -- башқұрт көтерілісі -- жазалау отряды -- әскери бекініс -- Орынбор -- орта азия -- барлау
Аннотация: Мақалада авторлар қазақ даласын отарлау бойынша Орынбор экспедициясының (комиссиясының) құрылуы ерекшеліктерін, мақсаттары мен міндеттерін зерттейді (1734-1744).(1734-1737жж.) Орынбор экспедициясы ретінде құрылып қызмет етті, ал 1737-1744 жж. аралығында Орынбор губерниясын құрғанға дейін - Орынбор комиссиясы деп аталды.
Держатели документа:
БҚМУ
Доп.точки доступа:
Қозыбаева, М.М.
Қабылдинов, З. Е.
Қазақ даласын отарлау жөніндегі 1734-1744 жж. Орынбор экспедициясы (комиссиясы): мақсаттары, кезеңдері, салдары [Текст] / З. Е. Қабылдинов // Отан тарихы. - 2019. - №3. - Б. 58-71
Рубрики: История
Кл.слова (ненормированные):
Орынбор экспедициясы (комиссия) -- отарлау -- қазақ даласы -- азаматтығы -- башқұрт көтерілісі -- жазалау отряды -- әскери бекініс -- Орынбор -- орта азия -- барлау
Аннотация: Мақалада авторлар қазақ даласын отарлау бойынша Орынбор экспедициясының (комиссиясының) құрылуы ерекшеліктерін, мақсаттары мен міндеттерін зерттейді (1734-1744).(1734-1737жж.) Орынбор экспедициясы ретінде құрылып қызмет етті, ал 1737-1744 жж. аралығында Орынбор губерниясын құрғанға дейін - Орынбор комиссиясы деп аталды.
Держатели документа:
БҚМУ
Доп.точки доступа:
Қозыбаева, М.М.
83.

Подробнее
84(5каз)
Е 46
Елікбай , С.
Арда сөздің ақтангері [Текст] / С. Елікбай // Аңыз адам . - 2019. - №21. - Б. 29
ББК 84(5каз)
Рубрики: Художественная литература
Кл.слова (ненормированные):
әдебиеттанушы -- С.Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университетінің профессоры Серік Елікбай -- Рахымжан Отарбаев -- сыр-сұхбат -- аңгіме -- еске алу
Аннотация: Рахымжан аға жөнінде айту - ауыр да зипатты міндетім. Ауыр болары - араласып жүріп, қона жатып-жона жеп табақтас болмағандығым. Зипатты болары - әр кейіпкерін танырым, әр кітабының қызықшысы болғандығым. Ұлы жазушының қатарлас, үзеңгілес, іштен шалмаққа бейім жазарманынан да бейсуат алыс, кейіпкеріне тағдырын қосқан тілегі бір, жүрегі қатар, кеуде қаны қалам-сиясымен бірге ақпақ бебеусіз, белгісіз сары сүйекті қанаттас, ойы егіз оқырман болмақ дұрыс деп білемін.
Держатели документа:
БҚМУ
Е 46
Елікбай , С.
Арда сөздің ақтангері [Текст] / С. Елікбай // Аңыз адам . - 2019. - №21. - Б. 29
Рубрики: Художественная литература
Кл.слова (ненормированные):
әдебиеттанушы -- С.Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университетінің профессоры Серік Елікбай -- Рахымжан Отарбаев -- сыр-сұхбат -- аңгіме -- еске алу
Аннотация: Рахымжан аға жөнінде айту - ауыр да зипатты міндетім. Ауыр болары - араласып жүріп, қона жатып-жона жеп табақтас болмағандығым. Зипатты болары - әр кейіпкерін танырым, әр кітабының қызықшысы болғандығым. Ұлы жазушының қатарлас, үзеңгілес, іштен шалмаққа бейім жазарманынан да бейсуат алыс, кейіпкеріне тағдырын қосқан тілегі бір, жүрегі қатар, кеуде қаны қалам-сиясымен бірге ақпақ бебеусіз, белгісіз сары сүйекті қанаттас, ойы егіз оқырман болмақ дұрыс деп білемін.
Держатели документа:
БҚМУ
84.

Подробнее
66.3(2Рос)3
К 18
Қамбаров, Қ.
"Жемқорлықты жою барша Қазақстандықтар үшін ортақ міндет саналады" [Текст] / Қ. Қамбаров // Qazaq. - 2019. - 22-29 қараша. - №46-47. - Б. 4
ББК 66.3(2Рос)3
Рубрики: Коррупция — социально-политическая проблема
Кл.слова (ненормированные):
жемқорлық -- күрес -- құқықтық түсіндіру -- Қайрат Имәтұлы Сөнтаев -- ашық әңгіме -- ғасыр тарихы -- жемқорлыққа қарсы күрес
Аннотация: Жемқорлыққа қарсы күресті әр мемлекет түрлі тәсілді пайдаланып жүргізеді. Бірі заңының мықтылығына, жазаның қаталдығына иек артса, енді бірі жемқорлыққа жол бермеу үшін мемлекеттік қызметкерлерге қойылатын талапты көтеріп, олардың жалақысын жоғарылатуды жөн санайды. Тағы бір елдер сыбайластыққа жол бермеудің жолы - құқықтық түсіндіру, кеселдің алдын алу деп біледі. Ал, Тәуелсіздігін алғанына биыл 28 жыл ғана болған Қазақстан өркениетті елдердің жемқорлыққа қарсы қолданған тәжірибесінің барлығын зерделеп, артық-кемін екшеп, бұл кеселді жоюға бағытталған бірқатар шараларды қолға алды. Ғасыр тарихы бар "Qazaq" газеті аталған тақырыпта ҚР Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің Алматы қаласы бойынша департаментінің басшысы Қайрат Имәтұлы Сентаевпен әңгімелескен еді.
Держатели документа:
БҚМУ
К 18
Қамбаров, Қ.
"Жемқорлықты жою барша Қазақстандықтар үшін ортақ міндет саналады" [Текст] / Қ. Қамбаров // Qazaq. - 2019. - 22-29 қараша. - №46-47. - Б. 4
Рубрики: Коррупция — социально-политическая проблема
Кл.слова (ненормированные):
жемқорлық -- күрес -- құқықтық түсіндіру -- Қайрат Имәтұлы Сөнтаев -- ашық әңгіме -- ғасыр тарихы -- жемқорлыққа қарсы күрес
Аннотация: Жемқорлыққа қарсы күресті әр мемлекет түрлі тәсілді пайдаланып жүргізеді. Бірі заңының мықтылығына, жазаның қаталдығына иек артса, енді бірі жемқорлыққа жол бермеу үшін мемлекеттік қызметкерлерге қойылатын талапты көтеріп, олардың жалақысын жоғарылатуды жөн санайды. Тағы бір елдер сыбайластыққа жол бермеудің жолы - құқықтық түсіндіру, кеселдің алдын алу деп біледі. Ал, Тәуелсіздігін алғанына биыл 28 жыл ғана болған Қазақстан өркениетті елдердің жемқорлыққа қарсы қолданған тәжірибесінің барлығын зерделеп, артық-кемін екшеп, бұл кеселді жоюға бағытталған бірқатар шараларды қолға алды. Ғасыр тарихы бар "Qazaq" газеті аталған тақырыпта ҚР Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің Алматы қаласы бойынша департаментінің басшысы Қайрат Имәтұлы Сентаевпен әңгімелескен еді.
Держатели документа:
БҚМУ
85.

Подробнее
66.3(5каз)
А 11
Әбіш, М.
Аңызға айналған абыз [Текст] / М. Әбіш // EGEMEN QAZAQSTAN. - 2019. - 6 желтоқсан. - №236. - Б. 4
ББК 66.3(5каз)
Рубрики: Внутренняя политика. Внутреннее положение
Кл.слова (ненормированные):
Елорда -- Әбіш Кекілбайұлы -- 80 жас -- іс-шара -- өз ойы -- Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті
Аннотация: Кіндігі кесіліп, кірі жуылған жерінің табиғатынан айнымайтын төл баласы Кекілбайұлы қаламынан туған аңыз бен ақиқаттың алып кеңістігі қазақ сахарасын толығымен қамтып, тіпті әрі асып жатқандай. Заманында қара сөзбен тарихтың шыңырауын қазған жазушы қаламының сиясын сарқып, қазақтың бастан кешкенін жазарда бір уақыттарда өзі де шежіреге айналарын білді ме екен? Бүгінде қаламгер хақында айтылып жатқан сансыз ойлар мен жылы пікірлер абыз Әбіштің жаңа дәуірін бастап кетті.
Держатели документа:
БҚМУ
А 11
Әбіш, М.
Аңызға айналған абыз [Текст] / М. Әбіш // EGEMEN QAZAQSTAN. - 2019. - 6 желтоқсан. - №236. - Б. 4
Рубрики: Внутренняя политика. Внутреннее положение
Кл.слова (ненормированные):
Елорда -- Әбіш Кекілбайұлы -- 80 жас -- іс-шара -- өз ойы -- Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті
Аннотация: Кіндігі кесіліп, кірі жуылған жерінің табиғатынан айнымайтын төл баласы Кекілбайұлы қаламынан туған аңыз бен ақиқаттың алып кеңістігі қазақ сахарасын толығымен қамтып, тіпті әрі асып жатқандай. Заманында қара сөзбен тарихтың шыңырауын қазған жазушы қаламының сиясын сарқып, қазақтың бастан кешкенін жазарда бір уақыттарда өзі де шежіреге айналарын білді ме екен? Бүгінде қаламгер хақында айтылып жатқан сансыз ойлар мен жылы пікірлер абыз Әбіштің жаңа дәуірін бастап кетті.
Держатели документа:
БҚМУ
86.

Подробнее
83
О-65
Орда, Г.
Көзінді аш, оян, қазақ, көтер басты! [Текст] / Г. Орда // Қазақ тілі мен әдебиеті орыс мектебінде. - 2019. - №12. - Б. 3-16
ББК 83
Рубрики: Литератроведение
Кл.слова (ненормированные):
Оян Қазақ -- Алаш қайраткерлері -- Міржақып Дулатұлы -- ХХ ғасырдың басы -- ақын -- қоғамдық саяси қайраткері -- ағартушы ұстаз
Аннотация: Мақалада Қоғамдық-саяси қайраткер, ақын, ағартушы ұстаз, көсемсөзші Міржақып Дулатұлының "Оя Қазақ" атты өлеңіне талдау жазалып, Алаш орда тұсындағы тарихи, қоғамдық жағдайлар мен жырдың артқы көрнісі сөз болады. Сондай-ақ М.Дулатұлының басқада шығармаларынан, Алаш қайраткерлерінің шығармаларынан нақты мысалдар келтіріп, сол кездегі елдің көшбасшысы болған тұлғалардың саяси, ұлттық ұлы ұстанымдарын сөз етеді.
Держатели документа:
БҚМУ
О-65
Орда, Г.
Көзінді аш, оян, қазақ, көтер басты! [Текст] / Г. Орда // Қазақ тілі мен әдебиеті орыс мектебінде. - 2019. - №12. - Б. 3-16
Рубрики: Литератроведение
Кл.слова (ненормированные):
Оян Қазақ -- Алаш қайраткерлері -- Міржақып Дулатұлы -- ХХ ғасырдың басы -- ақын -- қоғамдық саяси қайраткері -- ағартушы ұстаз
Аннотация: Мақалада Қоғамдық-саяси қайраткер, ақын, ағартушы ұстаз, көсемсөзші Міржақып Дулатұлының "Оя Қазақ" атты өлеңіне талдау жазалып, Алаш орда тұсындағы тарихи, қоғамдық жағдайлар мен жырдың артқы көрнісі сөз болады. Сондай-ақ М.Дулатұлының басқада шығармаларынан, Алаш қайраткерлерінің шығармаларынан нақты мысалдар келтіріп, сол кездегі елдің көшбасшысы болған тұлғалардың саяси, ұлттық ұлы ұстанымдарын сөз етеді.
Держатели документа:
БҚМУ
87.

Подробнее
83(5каз)
А 93
Аупбаев , Ж.
Мәңгілік кітап [Текст] / Ж. Аупбаев // ANA TILI. - 2020. - 27 ақпан - 4 наурыз . - №8. - Б. . 8
ББК 83(5каз)
Рубрики: Литературоведение
Кл.слова (ненормированные):
ашылмаған сырлар -- халық кеңесі газеті -- Гете -- Қайрат Жұмағалиев -- Герольд Бельгер -- Мұқағали Мақатаев -- Данте шығармасы -- Фауст дастандары -- Мәңгілік кітап -- Асқар Егеубаев -- өз ойы
Аннотация: 1995 жылғы 20 желтоқсан. "Халық кеңесі" газетіндегі шығармашылық топ мүшелері біздер алдағы жылға арналған жаңа жобаға кірісіп жаттық. Ол басылым бетінде "Мәңгілік кітап" атты айдар ашып, соның аясында әлемдік әдебиет жауһарларының қазақ тіліне аударылған нұсқалары туралы әр ай сайын бір танымдық дүние беріп тұру жөніндегі идея еді. Таяуда сол Асекеңнің зайыбы Гүлжиһан Әбуғалиева Елордаға телефон соқты. Аман-саулық сұрасқан соң курстасымның 70 жылдығы жақындап келе жатқанын есіме салды. Сол кезде қатты ойландым. "Естелікті әркім-ақ жазады ғой. Одан гөрі мойнымдағы аманат, баяғы жарияланбай қалған сұхбатты оқырманға ұсынсам қайтеді" дедім ішімнен. Сөйттім де, үйден оны іздеуге кірістім. Бар екен! Осыдан 25 жыл бұрынғы оған берілген сұрақтар мәтіні... Оның сонда бізге әзірлеген жауаптарының қысқаша тезистері... Сұхбаттың әбден дайын болған 12 беттік нұсқасы... Бәрі-бәрі сақталыпты. Енді танымы мен тағылымы мол сол жазбаларға назар аударайыықшы, құрметті оқырман!
Держатели документа:
БҚМУ
А 93
Аупбаев , Ж.
Мәңгілік кітап [Текст] / Ж. Аупбаев // ANA TILI. - 2020. - 27 ақпан - 4 наурыз . - №8. - Б. . 8
Рубрики: Литературоведение
Кл.слова (ненормированные):
ашылмаған сырлар -- халық кеңесі газеті -- Гете -- Қайрат Жұмағалиев -- Герольд Бельгер -- Мұқағали Мақатаев -- Данте шығармасы -- Фауст дастандары -- Мәңгілік кітап -- Асқар Егеубаев -- өз ойы
Аннотация: 1995 жылғы 20 желтоқсан. "Халық кеңесі" газетіндегі шығармашылық топ мүшелері біздер алдағы жылға арналған жаңа жобаға кірісіп жаттық. Ол басылым бетінде "Мәңгілік кітап" атты айдар ашып, соның аясында әлемдік әдебиет жауһарларының қазақ тіліне аударылған нұсқалары туралы әр ай сайын бір танымдық дүние беріп тұру жөніндегі идея еді. Таяуда сол Асекеңнің зайыбы Гүлжиһан Әбуғалиева Елордаға телефон соқты. Аман-саулық сұрасқан соң курстасымның 70 жылдығы жақындап келе жатқанын есіме салды. Сол кезде қатты ойландым. "Естелікті әркім-ақ жазады ғой. Одан гөрі мойнымдағы аманат, баяғы жарияланбай қалған сұхбатты оқырманға ұсынсам қайтеді" дедім ішімнен. Сөйттім де, үйден оны іздеуге кірістім. Бар екен! Осыдан 25 жыл бұрынғы оған берілген сұрақтар мәтіні... Оның сонда бізге әзірлеген жауаптарының қысқаша тезистері... Сұхбаттың әбден дайын болған 12 беттік нұсқасы... Бәрі-бәрі сақталыпты. Енді танымы мен тағылымы мол сол жазбаларға назар аударайыықшы, құрметті оқырман!
Держатели документа:
БҚМУ
88.

Подробнее
32.973.26-018
Ж 31
Жантыбаева, А. С.
Логикалық операторлар [Текст] / А. С. Жантыбаева // Информатика негіздері. - 2020. - №3. - Б. 27 -30
ББК 32.973.26-018
Рубрики: Программирование для микро-ЭВМ
Кл.слова (ненормированные):
логикалық операторлар -- логические операторы -- LogicaI operators -- AND -- OR -- NOT
Аннотация: Мақалада информатика пәні бойынша Логикалық операторлар тақырыбында сабақ берілген. Сабақтың мақсаты құрамды шарттарды жазуда программалау тілінде пайдаланылған логикалық операторларды жаза білу., тармақталу алгоритмдеріне программа құруда құрамды шарттарды жазуда логикалық операторларды пайдалану жолдарын түсіндіру, құрамды шарттарды пайдаланып есептерді программада қолдану.
Держатели документа:
БҚУ
Ж 31
Жантыбаева, А. С.
Логикалық операторлар [Текст] / А. С. Жантыбаева // Информатика негіздері. - 2020. - №3. - Б. 27 -30
Рубрики: Программирование для микро-ЭВМ
Кл.слова (ненормированные):
логикалық операторлар -- логические операторы -- LogicaI operators -- AND -- OR -- NOT
Аннотация: Мақалада информатика пәні бойынша Логикалық операторлар тақырыбында сабақ берілген. Сабақтың мақсаты құрамды шарттарды жазуда программалау тілінде пайдаланылған логикалық операторларды жаза білу., тармақталу алгоритмдеріне программа құруда құрамды шарттарды жазуда логикалық операторларды пайдалану жолдарын түсіндіру, құрамды шарттарды пайдаланып есептерді программада қолдану.
Держатели документа:
БҚУ
89.

Подробнее
24
Б 48
Берзанова, З.
"Аммиак молекуласының моделі" [Текст] / З. Берзанова // Химия мектепте. - 2020. - №2. - Б. 16 - 20
ББК 24
Рубрики: Химия
Кл.слова (ненормированные):
аммиак молекуласының моделі -- молекулалық -- электрондық -- құрылымдық -- рефлекция -- азот -- сутек
Аннотация: Мақалада химия пәнінен "Аммиак молекуласының моделі" тақырыбында сабақ жоспары берілген. Сабақ мақсаты аммиактың молекулалық, электрондық жіне құрылымдық формуласын түсіндіру.Аммиак молекуласының электрондық және құрылымдық формуласын жазады.
Б 48
Берзанова, З.
"Аммиак молекуласының моделі" [Текст] / З. Берзанова // Химия мектепте. - 2020. - №2. - Б. 16 - 20
Рубрики: Химия
Кл.слова (ненормированные):
аммиак молекуласының моделі -- молекулалық -- электрондық -- құрылымдық -- рефлекция -- азот -- сутек
Аннотация: Мақалада химия пәнінен "Аммиак молекуласының моделі" тақырыбында сабақ жоспары берілген. Сабақ мақсаты аммиактың молекулалық, электрондық жіне құрылымдық формуласын түсіндіру.Аммиак молекуласының электрондық және құрылымдық формуласын жазады.
90.

Подробнее
87
О-53
Олжабай , С.
Құнанбай ұрпағы көрген қысастықтар [Текст] / С. Олжабай // Жалын . - 2020. - №2. - Б. 37-49
ББК 87
Рубрики: Философия
Кл.слова (ненормированные):
Абай Құнанбайұлы-175 жыл -- Абайтану -- Абай мұрасы -- Шымкент қаласы -- Абай саябағы -- Халықаралық Абай клубы -- Нұрғали Әшімов -- Анарбек Орман -- Роллан Сейсенбаев -- мәңгілік мұра -- Тұрағұл -- М.Әуезоа -- Кәкітай Ысқақұлы -- Семей аспаны
Аннотация: 2007 жылдың қыркүйек айында Шымкент қаласындағы Абай саябағы ішінде «Халықаралық Абай клубының» облыстық филиалы ашалды. Филиал екі қабатты үйге орналасқан еді. Оның ашылу салтанатына сол кездегі облыс әкімі Нұрғали Әшімов пен Шымкент қаласының әкімі Анарбек Орман келді. Нұрғали Әшімов Абайдың бір өлеңін жатқа оқып, жиналғандарды риза етті. «Халықаралық Абай клубының» президенті, танымал жазушы Роллан Сейсенбаев сөйлеп, ақын мұралары мәңгілік екендігі туралы тұщымды ой-пікір айтты. Осы шаңырақта республикалық «Абай» ұлттық мәдени-әдеби апталығы дүниеге келді, ұлы ақынға арналған бөлме ашылды. Роллан Сейсенбаев ғимараттан сәл ілгері, күре жолдың бойына Тұрағұл Абайұлына арнап тұғыртас орнатты. Неге? Міне, бұл сол кезде айтылған әңгіме. Тұрағұл Абайдың Әйгерімнен туған баласы. 1876 жылы дүниеге келген ол жас кезінде ауыл молдасынан оқып, сауатын ашады. Кейін әкесіне еліктеп, өлең жаза бастаған. Аудармамен айналысқан. Кейіннен өздігінен ізденіп, орысша, арабша оқып, білімін жетілдіре түседі. 1904 жылы Кішік-Тобықты еліне болыс болып сайланады. Жастайынан әкесінің тәрбиесінде өскен ол Абай өлеңдерінің қай кезде, қандай жағдайда жазылғанын жақсы білген. 1909 жылы ағасы Кәкітай Ысқақұлымен бірге Абай өлеңдерін жинастырып, Санкт-Петербургте жеке кітап етіп бастырады. Ол сондай-ақ ақын шығармашылығының текстологиялық тұпнұсқасын қалпына келтіруге атсалысады. Мұхтар Әуезовтің өтініші бойынша «Әкем Абай туралы» деген естелік жазып береді. Мұның өзі ұлы жазушының ұлы еңбегінің жазылуына көмек болғаны анық. Семей аспанын сұр бұлт торлап тұрған еді. 1922 жылы осында Әлихан Бөкейхан мен Міржақып Дулатов тұтқынға алынады. Олармен аралас-құраластығы бар Тұрағұл да төрт ай түрме дәмін татады. Бірақ, бұл дауыл алдындағы өлі тыныштық еді. 1927 жылы ол қайта тұтқындалып, 1928 жылдың көктеміне дейін сонда жатады. Түрмеден босатқанмен, империя шеңгелі оны уысында ұстаған еді. Тұлпардың тұяғын Шымкентке жер аударады. Жер аударылған жанның жетіскен жері жоқ. Аш-жалаңаш жүреді. 1933 жылы Мұхтар Әуезовпен ретін тауып кездесіп, жұмыс тауып беруін өтінген екен. Ол Совнарком бастығы Ораз Исаевқа жолықтырған. Алайда, алай-дүлей заманның қитұрқылары қалтарыстарында Исаев оған көмек көрсете алмаған. Шымкентке қайтып келген Тұрағұл 1934 жылғы 6 наурыз күні 59 жасында жамбасы жерге тиеді. Оны сол кездегі Шымкент қаласындағы мұсылмандар зиратына жерлейді. Өкініштісі сол, бұл жерге кейіннен зауыт (қазіргі «Санто» дәрі-дәрмек шығару кәсіпорны) салынып кеткен. Осылайша Тұрағұлдың ұлы Ақыш пен қызы Мәкен аңырап қала берген. Сталиндік заманның зобалаңы мұны-мен де бітпейді. Тұрағұлдың Сақыпжамал деген әйелінен туған Жебрайыл (Жебеш) деген баласы әкесінің соңынан Шымкентке келеді. Ол Ташкентте оқитын еді. 1930 жылы ауыр науқастан қайтыс болады. Жебеш те сталиндік саяси науқанның құрбаны. Оны Тобықтының шолақ белсенділері Томск қаласында оқып жүрген жерінде үстінен арыз жазып, институттан шығартады. Н.Ежов, Ф.Голощекин тобының теп-кісі мұнымен де тоқтамаған. Абайдың немересі Құзайыр Мекайылұлы бай тұқымы ретінде жер аударылып, Фрунзе қаласына жіберіледі. Мұнда ол қара жұмысқа жегіледі. Осы қаладан соғысқа алынып, майданда қаза табады. Інісі Қалышер (екеуінің де шешесі Дәмежан) де ағасының кебін киген. Сірә, екеуі де Бішкектен әскерге алынса керек. Тұрағұлдың Зұбайыр деген 1907 жылы туған ұлы да «бай-феодалдың» баласы ретінде отбасымен жер аударылады. Әуелі Жамбыл облысының Мерке ауданында, сосын Шымкентте тұрады. Ташкентке бас сауғалап барады. 1933 жылы күзде Бішкекте қайтыс болады. Абайдың Ысқақ деген інісі болғаны белгілі. Сол Ысқақтың немересі Әрхам Кәкітайұлы да күншілдердің жаласымен қамалып, кейіннен Ташкент облысының «Қызыл партизан» колхозында жасы-рынып жүреді. Абайдың немересі Әубәкір Ақылбайұлы да өнерден құралақан болмапты. Ол да өлең жазған, ән шығарған. Майдақоңыр дауысты әнші де екен. Әубәкірді Абайдың інісі Оспан тәрбиелеген. Ұлы ақын осы немересін ерекше жақсы көрген деседі. Немересіне бағыт-бағдар, жөн-жосықты көп үйретіпті. Әйткенмен, Тұрағұл қамалған соң Әубәкірдің де басына қара бұлт төнеді. Оқырманға Шәкәрімнің тағдыры белгілі. Оны қайталап жатқымыз жоқ. Бірақ оның баласы Ғафурды түрмеде біреулер бауыздап өлтіргені жүрек шаншытады.
Держатели документа:
БҚУ
О-53
Олжабай , С.
Құнанбай ұрпағы көрген қысастықтар [Текст] / С. Олжабай // Жалын . - 2020. - №2. - Б. 37-49
Рубрики: Философия
Кл.слова (ненормированные):
Абай Құнанбайұлы-175 жыл -- Абайтану -- Абай мұрасы -- Шымкент қаласы -- Абай саябағы -- Халықаралық Абай клубы -- Нұрғали Әшімов -- Анарбек Орман -- Роллан Сейсенбаев -- мәңгілік мұра -- Тұрағұл -- М.Әуезоа -- Кәкітай Ысқақұлы -- Семей аспаны
Аннотация: 2007 жылдың қыркүйек айында Шымкент қаласындағы Абай саябағы ішінде «Халықаралық Абай клубының» облыстық филиалы ашалды. Филиал екі қабатты үйге орналасқан еді. Оның ашылу салтанатына сол кездегі облыс әкімі Нұрғали Әшімов пен Шымкент қаласының әкімі Анарбек Орман келді. Нұрғали Әшімов Абайдың бір өлеңін жатқа оқып, жиналғандарды риза етті. «Халықаралық Абай клубының» президенті, танымал жазушы Роллан Сейсенбаев сөйлеп, ақын мұралары мәңгілік екендігі туралы тұщымды ой-пікір айтты. Осы шаңырақта республикалық «Абай» ұлттық мәдени-әдеби апталығы дүниеге келді, ұлы ақынға арналған бөлме ашылды. Роллан Сейсенбаев ғимараттан сәл ілгері, күре жолдың бойына Тұрағұл Абайұлына арнап тұғыртас орнатты. Неге? Міне, бұл сол кезде айтылған әңгіме. Тұрағұл Абайдың Әйгерімнен туған баласы. 1876 жылы дүниеге келген ол жас кезінде ауыл молдасынан оқып, сауатын ашады. Кейін әкесіне еліктеп, өлең жаза бастаған. Аудармамен айналысқан. Кейіннен өздігінен ізденіп, орысша, арабша оқып, білімін жетілдіре түседі. 1904 жылы Кішік-Тобықты еліне болыс болып сайланады. Жастайынан әкесінің тәрбиесінде өскен ол Абай өлеңдерінің қай кезде, қандай жағдайда жазылғанын жақсы білген. 1909 жылы ағасы Кәкітай Ысқақұлымен бірге Абай өлеңдерін жинастырып, Санкт-Петербургте жеке кітап етіп бастырады. Ол сондай-ақ ақын шығармашылығының текстологиялық тұпнұсқасын қалпына келтіруге атсалысады. Мұхтар Әуезовтің өтініші бойынша «Әкем Абай туралы» деген естелік жазып береді. Мұның өзі ұлы жазушының ұлы еңбегінің жазылуына көмек болғаны анық. Семей аспанын сұр бұлт торлап тұрған еді. 1922 жылы осында Әлихан Бөкейхан мен Міржақып Дулатов тұтқынға алынады. Олармен аралас-құраластығы бар Тұрағұл да төрт ай түрме дәмін татады. Бірақ, бұл дауыл алдындағы өлі тыныштық еді. 1927 жылы ол қайта тұтқындалып, 1928 жылдың көктеміне дейін сонда жатады. Түрмеден босатқанмен, империя шеңгелі оны уысында ұстаған еді. Тұлпардың тұяғын Шымкентке жер аударады. Жер аударылған жанның жетіскен жері жоқ. Аш-жалаңаш жүреді. 1933 жылы Мұхтар Әуезовпен ретін тауып кездесіп, жұмыс тауып беруін өтінген екен. Ол Совнарком бастығы Ораз Исаевқа жолықтырған. Алайда, алай-дүлей заманның қитұрқылары қалтарыстарында Исаев оған көмек көрсете алмаған. Шымкентке қайтып келген Тұрағұл 1934 жылғы 6 наурыз күні 59 жасында жамбасы жерге тиеді. Оны сол кездегі Шымкент қаласындағы мұсылмандар зиратына жерлейді. Өкініштісі сол, бұл жерге кейіннен зауыт (қазіргі «Санто» дәрі-дәрмек шығару кәсіпорны) салынып кеткен. Осылайша Тұрағұлдың ұлы Ақыш пен қызы Мәкен аңырап қала берген. Сталиндік заманның зобалаңы мұны-мен де бітпейді. Тұрағұлдың Сақыпжамал деген әйелінен туған Жебрайыл (Жебеш) деген баласы әкесінің соңынан Шымкентке келеді. Ол Ташкентте оқитын еді. 1930 жылы ауыр науқастан қайтыс болады. Жебеш те сталиндік саяси науқанның құрбаны. Оны Тобықтының шолақ белсенділері Томск қаласында оқып жүрген жерінде үстінен арыз жазып, институттан шығартады. Н.Ежов, Ф.Голощекин тобының теп-кісі мұнымен де тоқтамаған. Абайдың немересі Құзайыр Мекайылұлы бай тұқымы ретінде жер аударылып, Фрунзе қаласына жіберіледі. Мұнда ол қара жұмысқа жегіледі. Осы қаладан соғысқа алынып, майданда қаза табады. Інісі Қалышер (екеуінің де шешесі Дәмежан) де ағасының кебін киген. Сірә, екеуі де Бішкектен әскерге алынса керек. Тұрағұлдың Зұбайыр деген 1907 жылы туған ұлы да «бай-феодалдың» баласы ретінде отбасымен жер аударылады. Әуелі Жамбыл облысының Мерке ауданында, сосын Шымкентте тұрады. Ташкентке бас сауғалап барады. 1933 жылы күзде Бішкекте қайтыс болады. Абайдың Ысқақ деген інісі болғаны белгілі. Сол Ысқақтың немересі Әрхам Кәкітайұлы да күншілдердің жаласымен қамалып, кейіннен Ташкент облысының «Қызыл партизан» колхозында жасы-рынып жүреді. Абайдың немересі Әубәкір Ақылбайұлы да өнерден құралақан болмапты. Ол да өлең жазған, ән шығарған. Майдақоңыр дауысты әнші де екен. Әубәкірді Абайдың інісі Оспан тәрбиелеген. Ұлы ақын осы немересін ерекше жақсы көрген деседі. Немересіне бағыт-бағдар, жөн-жосықты көп үйретіпті. Әйткенмен, Тұрағұл қамалған соң Әубәкірдің де басына қара бұлт төнеді. Оқырманға Шәкәрімнің тағдыры белгілі. Оны қайталап жатқымыз жоқ. Бірақ оның баласы Ғафурды түрмеде біреулер бауыздап өлтіргені жүрек шаншытады.
Держатели документа:
БҚУ
Страница 9, Результатов: 2687