Электронный каталог

63.3(5Қаз)
К 12
Қайыркен, Т. З.
    XIV-XVI ғасырлардағы Ойрат-Моңғол қатынастары жəне ойраттардың батысқа жылжуы [Текст] / Т. З. Қайыркен // БҚУ хабаршысы. - 2026. - №2. - Б. 186-199
ББК 63.3(5Қаз)

Рубрики: Қазақстан тарихы

Кл.слова (ненормированные):
Ойраттар -- Шыңғыс ұрпақтары -- Шығыс моңғолдар -- Мин əулеті -- Батула -- Тоған -- Есен -- Аюшыдара -- Елбе хан -- ойрат тайпалары -- қоныстанған жерлері -- Даян хан -- Анда хан -- батысқа көшу
Аннотация: Ойрат тарихы қазақ тарихын зерттеудің қосымша дереккөзі ретінде айырықша маңызға ие. Əсіресе, XV-XVIII ғасырлар аясындағы қазақ тарихын зерттеушілер үшін, сол кезеңге тəн ойрат тарихын бірлікте қарастыру талап етіледі. Өйткені бұл кезде қазақ жəне ойрат халықтарының тарихында алма-кезек туындап жататын оқиғалар бір-біріне айырықша əсер етіп отырды. Мақалада ойраттардың Шығыс Моңғол тайпаларымен болған байланысы — Батула, Тоған жəне Есен тайшалар кезіндегі ойраттар мен Шығыс Моңғол ақсүйектерінің арасындағы билік тартысы, мемлекет басқару істері, Мин əулетімен байланыс, территориялық жəне этникалық тартыстар жан-жақтылы қарастырылады. Сондай-ақ, ойраттардың шығу тегі, түпкі Отаны, Шыңғыс əулетімен байланысы, Шығыс моңғолдардан ажырап батысқа кету себебі, Темір мемлекетімен, Моғолстанмен жəне Қазақ хандығымен байланысы зерттелген. XV ғасырдың бірінші жартысында ойрат Есен тайшаның билігі тек ойраттарға ғана емес, солтүстікте қырғыздарға, Шығыс Түркістан шегіндегі ұйғырларға, Ганьсу өлкесі мен Хэси дəлізіне, шығыста джурджиттер мен Кореяға дейін жетті. Бірақ Есен өлгеннен кейін, ойраттар өздерінің тарихтағы жауынгерлік дəстүрінен айырылып, 150 жыл бойы бейбіт жағдайда өздерімен өздері іштей нығаю, кемелдену кезін бастан өткізді. Бұл кезде олар Шығыс моңғолдармен болған текетіресте жеңіліске ұшырады. Нəтижесінде олардың басым бөлігі батысқа беттеді. Олардың Тянь-Шаньның солтүстігіндегі ұлан-байтақ қонысқа жаппай қоныс тебуі XVI ғасырдың екінші жартысында ғана мүмкін болды.??Мақалада осынау аса ауқымды өзгерістерге назар аудару арқылы ойраттардың қазақ хандығымен көрші елге айналуына дейінгі тарихи жағдаяттар кеңінен зерттеп-зерделенген.??
Держатели документа:
ЗКУ

71
С 30

    Семиотикалық редукционизм: философиялық аспект [Текст] / Г. Б. Мулдашева, А. Б. Абдешев, М. Т. Отаров, А. М. Муратова // БҚУ хабаршысы. - 2026. - №2. - Б. 222-231
ББК 71

Рубрики: Мəдениет

Кл.слова (ненормированные):
мəдениет -- семиосфера -- семиотика -- таңба -- символ -- мəн -- редукционизм -- жүйе -- адам -- киіз үй
Аннотация: Мақалада семиосфера (таңбалық құралдар жүйесі) ұғымы мəдениеттің феномені əрі атрибуты ретінде қарастырылады. Мəдениет көптеген гуманитарлық ғылымдардың зерттеу нысаны екені, алайда əрқайсысы оны өзіндік ерекшелігі мен əдіснамасы тұрғысынан зерделейтіні атап өтіледі. Бұл тұрғыда мəдениет философиясы, мəдениеттану жəне семиотика өзара барынша жақын ғылым салалары ретінде айқындалады. Автор таңбалық жүйелердің əлеуметтік-онтологиялық мəртебесін айқындауға талпыныс жасайды. Семиотиканы жүйелі зерттеудің іргелі еңбегі Тарту–Мəскеу семиотикалық мектебі өкілдеріне, əсіресе оның жетекшісі Юрий Михайлович Лотман есімімен байланысты екені көрсетіледі. Ол мəдениеттің семиотикалық қырын бөліп көрсете отырып, тұтас мəдени мазмұнды таңбалық жүйе ретінде редукциялады. Бұл ұстаным мəні жағынан семиотикалық редукционизм болып табылады. Сонымен қатар, Ю.М. Лотман мəдениетті ақпарат теориясы мен жасанды интеллект тұжырымдамалары негізінде түсіндірген ақпараттық-кибернетикалық семиотика моделін ұсынғаны талданады. Автор мəдени немесе табиғи феномендерге мағына, мəнділік немесе мазмұн беру арқылы олардың семиотикалық мəртебеге ие болуын талдайды. Аталған феноменнің семиотикалылығы, яғни таңбалық сипаты айқындалады. Нақты жəне идеал ұғымдарына талдау жасалып, нақты объектінің шынайы болмыста болмағанымен, идеалдық түрде өмір сүре алатыны көрсетіледі. Мақалада мəн, мəнділік жəне мазмұн ұғымдарын таңбаның немесе символдың эмпирикалық-заттық сипаттарынан шығарып алу мүмкін еместігі дəлелденеді. Қазақтың дəстүрлі тұрғын үйі – киіз үйдің таңбалық жүйесіне талдау жасалып, оның құрылымдық элементтерінің əрқайсысы семиотикалық мəнге ие екені көрсетіледі. Автор семиосфера құбылысын мəдениеттің негізгі өлшемдерінің бірі ретінде қарастыру қажет деген қорытындыға келеді, өйткені ол адамның əлемдегі таңбалық болмысының ерекшелігін бейнелейді.
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Мулдашева, Г. Б.
Абдешев, А.Б.
Отаров, М.Т.
Муратова, А.М.

28.080(5Каз)
C88

    Creation of sustainable sorption materials from secondary resources for the purification of polluted soils [Текст] / B. G. Gabitova, G. S. Shalabayeva, K. T. Sarbayeva [и др.] // Bulletin WKU. - 2026. - №2. - Р. 422-436
ББК 28.080(5Каз)

Рубрики: Экология Казахстана

Кл.слова (ненормированные):
сорбенты -- тяжелые металлы -- очистка почвы -- отработанные фильтры пртивогазов -- модификация поверхности -- сорбционная емкость -- экологическая безопасность -- загрязнение почв -- вторичные ресурсы -- утилизация отходов
Аннотация: Разработка эффективных сорбентов для очистки почв, загрязненных тяжелыми металлами, на основе вторичных ресурсов является актуальной задачей экологической безопасности Республики Казахстан. Особый интерес в этом направлении представляет использование отработанных фильтров противогазов, утилизация которых позволяет одновременно рашать проблемы накопления опасных отходов и ремедиации загрязненных территорий. В данной работе исследована возможность получения высокоэффективных сорбентов из отработанных фильтров противогазов для извлечения ионов Рb2+, Cd2+ и Cu2+ из загрязненных сред. Сорбенты были получены путем комбинированной термической и химической модификации исходного материала. Физико-химические свойства разработанных материалов изучены методами низкотемпературной адсорбции азота BET-анализи ИК-Фурье-спектроскопии. Установленоб что модификация приводит к значительному увеличению удельной поверхности сорбентов (с 200 до 610 м2/г), росту общего объема пор и формированию кислородсодержащих функциональных групп на поверхности. Экспериментальные исследования сорбции показали высокую эффективность разработанных материалов по отношению к ионам тяжелых металлов. Максимальная сорбционная емкость составила 89 мг/г для Рb2+, 52 мг/г для Cd2+ и 40 мг/г для Cu2+ при эффективности удаления до 92%. Кинетический анализ показал, что процесс сорбции быстро достигает равновесия в течение 12-24 ч и наилучшим образом описывается моделью псевдовторого порядка (R2 ="0,97-0",99), что свидетельствует о преобладании механизмов хемосорбции.полученные результаты подтверждают преспективность использования модифицированных отработанных фильтров противогазов для очистки почв и водных систем от тяжелых металлов
Держатели документа:
ЗКУ
Доп.точки доступа:
Gabitova, B.G.
Shalabayeva, G.S.
Sarbayeva, K.T.
Abdimutalip, N.A.
Toychibekova, G.B.

82 (5Қаз)
Ж 11
Әлиман, Ж.
    Аққу кейіпті ақын [Текст] / Ж. Әлиман // Egemen Qazaqstan. - 2026. - 26 тамыз . - №160. - Б. . 9.
ББК 82 (5Қаз)

Рубрики: фольклор

   фольклористика

Кл.слова (ненормированные):
марфуға айтқожина -- ақын -- жазушы -- өлең -- шығармалар
Аннотация: Қазақ әдебиетіне із салған ақын-жазушы әйелдер аз емес. Солардың арасынан кімді атар едіңіз дегенде, бір-бір биікке айналған айтулы есімдер ішінен шоқтығы биігі – ақын Марфуға Айтқожина екеніне ешкімнің таласы жоқ. Кейінгі жарты ғасырдан астам уақыт төңірегінде қазақ халқымен бірге жасап келе жатқан өнер иесінің есімі ел құлағына сіңісті, сана-сезіміне орнықты демеске қоймайды.
Держатели документа:
БҚУ

82 (5Қаз)
Г 13
Ғабдол, Ә.
    Жалған тілек жардан құлатады [Текст] / Ә. Ғабдол // OraI Oniri. - 2026. - № 63.- 4 тамыз . - Б. . 11.
ББК 82 (5Қаз)

Рубрики: Фольклор

   Фольклористика

Кл.слова (ненормированные):
абайдың оныншы қара сөзі -- абай құнанбайұлы -- ақылдылық -- парасаттылық -- адамгершілік
Аннотация: Абай Құнанбайұлы оныншы қара сөзі - жәй айтылған сөз емес, адамға тура қарата, оның жан қалауы мен тән қалауына қарсы келетін тұшымды ой. Бұл сөзінде ол қазақтың бала мен малға деген ниеті жайлы айтады. Бірақ сипаттап айту үшін емес, сол ниеттің ішкі жалғандығын әшкерелеу үшін жазады. Абайды қынжылтқан нәрсе - адамның Құдайдан сұрауы емес, нені және не үшін сұрап отырғанын өзі де түсінбеуі.
Держатели документа:
БҚУ

7 (5Қаз)
Ж 11
Әбіш , М.
    Ұлттық анимация: балдырғандар не көріп жүр? [Текст] / М. Әбіш // EGEMEEN QAZAQSTAN. - 2026. - №167. - 4 қыркүйек. - Б. 12.
ББК 7 (5Қаз)

Рубрики: Мәдениет. Ғылым. Білім

   Культура. Наука. Просвещение

Кл.слова (ненормированные):
анимациялық фильмдер -- әлемдік киноөндіріс -- мультфилм -- авторлық, фольклорлық туындылар -- қазақ мультфилімінің мәдениеті -- әмен қайдаров -- бүкілодақтық фестиваль -- қазақанимация шығармашылығы -- кинопоиск -- транстелеком -- майдан тұрдыбек -- алтын адам толық метражды фильм -- тілек тілеуғазы
Аннотация: Әлемдік киноөндірісте анимациялық фильмдерге жүздеген миллион доллар жұмсалады. Бұл шығын қысқа мерзімде әлденеше есе артығымен таза табыс болып құйылады. Мультфильм – баланың ойын ұштайтын танымдық-тәрбиелік құрал ғана емес, нарыққа шығатын көркем та­уар. Ал елімізде анимация саласы әзірге қып-қызыл табыс көзіне айнала қоймаса да, авторлық, фольклорлық туындылардың желісімен жасалған анимациялық фильмдер бүгінде едәуір баршылық.
Держатели документа:
БҚУ

79 (5Қаз)
М 94
Мұқаш, М.
    Сайын ағаның суреттері [Текст] / М. Мұқаш // EGEMEEN QAZAQSTAN. - 2026. - №170. - 9 қыркүйек. - Б. . 8.
ББК 79 (5Қаз)

Рубрики: Тарихи және мәдени ескерткіштерді қорғау. Музейтану. Көрмелерді ұйымдастыру. Мұрағат ісі

   Охрана памятников истории и культуры. Музейное дело. Выставочное дело. Архивное дело

Кл.слова (ненормированные):
фотобейне -- естелік сурет -- сайын мұратбеков -- жангелді дәуешов -- нұржан жангелдіұлы -- майра мұратбекова -- сақыпжамал мұратбекова
Аннотация: Фотобейне деген де – өткен заманалардың айшықты айғағы, мәңгілік кеңістікте жалт еткен мезеттің нақты куәсі. Қағаз бетінде ұйып қалған қас-қағым сәт. Және бұлар тек жеке отбасының немесе шағын ұжымның ғана емес, тұтастай бір дәуірдің, небір дүбірлі оқиғалардың дәлме-дәл сақталған құнды белгісі, бірегей құжаты ретінде бағаланады.
Держатели документа:
БҚУ

76 (5Қаз)
Б 21
Балабиев, Қ.
    Кітап оқитын ұлт - әділетті қоғамның іргетасы [Текст] / Қ. Балабиев // EGEMEEN QAZAQSTAN. - 2026. - №175. - 16 қыркүйек. - Б. . 6.
ББК 76 (5Қаз)

Рубрики: Бұқаралық ақпарат құралдары. Кітап ісі

   Средство массовой информации. Книжное дело

Кл.слова (ненормированные):
кітап оқитын ұлт -- кітап оқитын қоғам -- азаматтық жауапкершілік -- қоғамдық тәртіп -- әділет қағидалар -- заң мен тәртіп
Аннотация: «Кітап оқитын ұлт». Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың бұл идеясы – мәдени бастама ғана емес, елдің интеллектуалдық және рухани қауіпсіздігіне қатысты маңызды мәселе. Кітап оқитын қоғам – ақпаратты дайын күйінде қабылдамайтын, өз көзқарасын қалыптастыратын орта. Мұндай елде азамат­тық жауапкершілік те жоғары болады. Ал азаматтық жауап­кер­шілік орныққан жерде заңға құрмет, қоғамдық тәртіп, өзара сыйластық және әділет қағидалары берік қалыптасады.
Держатели документа:
БҚУ

65 (5Қаз)
Ж 79
Жолшыбайұлы , Н.
    Жол сапасы - ел экономикасының көрсеткіші [Текст] / Н. Жолшыбайұлы // EGEMEEN QAZAQSTAN. - 2026. - №162. - 28 тамыз. - Б. . 1-5
ББК 65 (5Қаз)

Рубрики: Экономика

   Экономика

Кл.слова (ненормированные):
еуразия кеңістігі -- ғылым мен цифрлық технология -- жол бойындағы сервис -- заманауи логистика -- автожолдар -- қуаныш төлеуханов -- қазақстан автожолшылар қауымдастығы -- бағлан баймағанбетов -- әсел нұғманова -- қазавтожол -- амангелді алдонғарұлы
Аннотация: Еліміздің географиялық орналасуы – Еуразия кеңістігіндегі маңызды көлік дәліздерінің біріне айналуға үлкен мүмкіндік. Бірақ ол үшін сапалы әрі қауіпсіз жол, тиімді шекаралық өткелдер, заманауи логистика, жол бойындағы сервис, ғылым мен цифрлық технология қатар дамуы қажет. Ал біздің автожолдардың ахуалына байланысты сын аз емес.
Держатели документа:
БҚУ

20 (5Қаз)
Н 92
Нысанбаев, Е.
    Орман - "жасыл" инвестициясының жаңа бағыты [Текст] / Е. Нысанбаев // EGEMEEN QAZAQSTAN. - 2026. - №161. - 27 тамыз. - Б. . 5.
ББК 20 (5Қаз)

Рубрики: Жалпы алғанда жаратылыстану ғылымдары

   Естественные науки в целом

Кл.слова (ненормированные):
климат -- экология -- жеке катипал -- халықаралық қаржы институты -- табиғи экожүйелер -- орман өсіру -- жасыл инвестиция
Аннотация: Климаттың өзгеруі бүгінде тек экологиялық мәселе емес. Ол әлемдік экономиканың жаңа бағыттарына да ықпал етіп отыр. Жеке капитал мен халықаралық қаржы институттары парниктік газдар шығарындыларын азайтуға, көміртекті сіңіруге, табиғи экожүйелерді қалпына келтіруге арналған жобаларға барған сайын көбірек назар аудара бастады. Осы тұрғыдан алғанда, Қазақстанның орман өсіру мен жерлерді қалпына келтірудегі әлеуеті "жасыл" инвестиция тартудың жаңа мүмкіндігіне айнала алады.
Держатели документа:
БҚУ